حضور گسترده مردم در مراسم بدرقه رهبر شهید انقلاب اسلامی، تنها یک اجتماع چند ده میلیونی نبود، بلکه از منظر بسیاری از صاحب‌نظران، حامل پیام‌هایی عمیق در حوزه‌های دینی، اجتماعی و سیاسی بود. این حضور در شرایطی رقم خورد که جمهوری اسلامی ایران با تهدیدها و فشارهای مختلف خارجی مواجه بود و از همین رو، بسیاری از تحلیلگران آن را جلوه‌ای از قدرت نرم و سرمایه اجتماعی نظام اسلامی ارزیابی کردند. در همین راستا، خبرنگار ایکنا از همدان، با وحید پاشایی، عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلی‌سینا همدان، درباره ابعاد مختلف این حماسه مردمی گفت‌وگویی کرده است که مشروح آن در زیر می‌خوانیم:

ایکنا ـ در ابتدا بفرمایید حضور میلیونی مردم در بدرقه یک رهبر الهی را چگونه می‌توان تحلیل کرد؟

مهم‌ترین مؤلفه قدرت در نظام‌های سیاسی دنیا، پشتوانه اجتماعی و مردمی است. امروزه حمایت از یک نظام سیاسی بیش از آنکه در عرصه سخت معنا پیدا کند، در قالب قدرت نرم، رضایت عمومی و همراهی مردم با سیاست‌های حاکمیت نمود پیدا می‌کند و مهم‌ترین عرصه نمود آن رضایتمندی مردم و کنش آنان نسبت به تقاضاهای یک نظام سیاسی است.

بیشتر بخوانید:

وقتی رهبر یک جامعه به شهادت می‌رسد و جمعیتی چند ده میلیونی در مراسم تشییع پیکر او حضور پیدا می‌کنند، این حضور در واقع یک پشتیبانی قوی از نظام سیاسی حاکم و نوعی رفراندوم غیررسمی است. این صحنه نشان می‌دهد مردم با سیاست‌ها، دیدگاه‌ها و مسیر آن رهبر و نظام سیاسی همراه هستند و آمادگی دارند این همراهی را با یک کنش بزرگ اجتماعی به نمایش بگذارند.

ایکنا ـ این حضور چه نسبتی با هویت دینی و انسجام اجتماعی جامعه اسلامی دارد؟

وقتی رهبر جامعه، شخصیتی دینی، مرجع تقلید و عالم برجسته اسلامی باشد، چنین حضوری بیش از هر چیز بر هویت دینی و انسجام اسلامی جامعه تأکید می‌کند. آموزه‌های اسلامی نیز همواره مؤمنان را به فعالیت‌های جمعی، همدلی و وحدت دعوت کرده‌اند و تفرقه را به‌عنوان یک آفت و مهلکه معرفی می‌کنند.

اتحاد مسلمانان از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است؛ تا آنجا که پیامبر عظیم‌الشأن اسلام(ص) در حدیث معروف «لوح» بر هدایت امت تأکید داشتند. بنا بر روایات اهل‌بیت(ع)، موضوع مورد نظر پیامبر(ص) مسئله ولایت امیرالمؤمنین علی(ع) بود، طبق این روایت و ماجرا، پیامبر(ص) از یکی از صحابه خواستند یک کاغذ و قلم بیاورد تا مسئله‌ای را بیان کنند و بنویسند که با توجه به آن؛ تا آخر عمر و تا انتهای دنیا گمراه نخواهند شد، طبق تفاضیلی که از اهل بیت علیهم‌السلام به ما رسیده است، این مسئله‌ای که پیامبر فرمودند همان ولایت علی بن ابیطالب(ع) بوده است.

اما وقتی اتفاقاتی در تاریخ اسلام و تشیع رخ داد و برخی حتی پیامبر را به هذیان گفتن متهم کردند و «حسبنا کتاب الله» را مطرح کردند، با این حال، حفظ وحدت و انسجام امت اسلامی همواره مورد تأکید قرار گرفت و قرآن کریم نیز با معرفی مؤمنان به‌عنوان برادر، طبق آیه 10 سوره حجرات «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ»اهمیت این انسجام اجتماعی را یادآور شده است.

از همین منظر، حضور گسترده مردم در بدرقه رهبر شهید، جلوه‌ای از همبستگی اجتماعی و دینی جامعه اسلامی و تجلی عملی این آموزه‌های قرآن کریم بود.

ایکنا ـ آیین‌های تشییع در فرهنگ شیعه چه پیام‌هایی برای جامعه و جهان به همراه دارد؟

در فرهنگ شیعه، برگزاری مراسم تشییع با آداب و رسوم ویژه، صرفاً یک مراسم سوگواری نیست، بلکه بیانگر اعتقاد، همراهی و همگامی مردم با یک مکتب و اندیشه است. تشییع رهبر شهید نیز تنها یک آیین عرفی یا ملی نبود، بلکه آیینی دینی و نماد آشکار ابراز هویت دینی مردم به شمار می‌رفت.

در تاریخ تشیع، آیین‌های بدرقه بزرگان دین، از اهل‌بیت عصمت و طهارت(ع) تا علما و اولیای الهی، همواره جایگاه ویژه‌ای داشته است، اما به لحاظ گستردگی، نمونه‌ای مشابه این تشییع میلیونی کمتر دیده شده است. نزدیک‌ترین نمونه تاریخی، تشییع حضرت امام خمینی(ره) بود که حدود ۱۰ میلیون نفر در آن شرکت کردند؛ در حالی که جمعیت کشور در آن زمان حدود ۳۰ تا ۴۰ میلیون نفر بود و به عبارتی از هر چهار ایرانی، یک نفر در آن مراسم حضور داشت.

این آیین‌ها را می‌توان یکی از مؤثرترین ابزارهای فرهنگی و اجتماعی شیعه دانست؛ زیرا نشان می‌دهد پیروان این مکتب، با وجود همه تهدیدها و فشارها، حاضرند برای دفاع از عقیده و آرمان‌های خود در صحنه حضور داشته باشند. حضور مردم ایران و همچنین شیعیان عراق در این مراسم، پیام روشنی برای جهانیان داشت؛ اینکه پیروان این مکتب تا پای جان بر اعتقادات و آرمان‌های خود ایستاده‌اند.

انتهای پیام