حجت‌الاسلام والمسلمین احمد حسین شریفی، رئیس دانشگاه قم در یادداشتی که در اختیار ایکنا قرار داده، نوشت: یکی از سنت‌های قطعی و جاری الهی در نظام تکوین و تشریع، سنت معیت است. این سنت در دو ساحت کلان معیت هستی‌شناختی و معیت امدادی قابل تبیین است.

معیت هستی‌شناختی؛ همراهی فراگیر و وجودی که مقصود از این مرتبه، احاطه وجودی و علم و قدرت خداوند متعال بر تمامی مخلوقات است. در فلسفه صدرایی، این حقیقت با عنوان ربط وجودی معلول به علت و فقر ذاتی ممکنات تبیین شده است. قرآن کریم نیز در آیات متعددی به این همراهی فراگیر اشاره دارد. «وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ فَأَیْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ واسِعٌ عَلِیمٌ» (بقره/ آیه ۱۱۵)

«هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْباطِنُ وَ هُوَ بِکُلِّ شَیْءٍ عَلِیمٌ» (حدید/ آیه ۳)

«وَ هُوَ مَعَکُمْ أَیْنَ ما کُنْتُمْ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِیرٌ» (حدید/ آیه ۴)

این سطح از معیت، همگانی، دائمی و غیرمشروط است و به ذات ربوبی تعلق دارد.

معیت امدادی؛ همراهی ویژه با اولیا و مؤمنان است که خداوند متعال در شرایط دشوار، آن را به بندگان خاص خود ارزانی می‌دارد. این همراهی، افزون بر حضور وجودی، شامل نصرت، حفظ، هدایت، رفع موانع و پیروزی بر دشمنان است. در قرآن، نمونه‌های بارزی از این وعده الهی ثبت شده است. یکی همراهی با موسی و هارون در برابر فرعون است.

هنگامی که حضرت موسی(ع) از ترس جان خود در مواجهه با فرعون سخن گفت، خداوند در پاسخ فرمود: «قالَ کَلَّا فَاذْهَبا بِآیاتِنا إِنَّا مَعَکُمْ مُسْتَمِعُونَ» (شعراء/ آیه ۱۵)

و نیز وقتی موسی و هارون از طغیان فرعون ابراز نگرانی کردند، پاسخ شنیدند: «لا تَخافا إِنَّنِی مَعَکُما أَسْمَعُ وَ أَرى» (طه/ آیه ۴۶).

همراهی با مجاهدان راه حق مورد دیگر است. خداوند به رزمندگان اسلام فرمان می‌دهد که هرگز سست نشوند و به صلحی ذلیلانه تن ندهند: «فَلا تَهِنُوا وَ تَدْعُوا إِلَى السَّلْمِ وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ وَ اللَّهُ مَعَکُمْ وَ لَنْ یَتِرَکُمْ أَعْمالَکُمْ» (محمد/ آیه ۳۵)

یقین اولیای الهی به سنت معیت که پیامبران و اولیای الهی، این وعده را با تمام وجود باور داشتند و در سخت‌ترین لحظات، بدان تمسک می‌جستند.

حضرت موسی(ع) در لحظه‌ای که بنی‌اسرائیل خود را در محاصره فرعون و دریا می‌دیدند، با قاطعیت فرمود: «کَلَّا إِنَّ مَعِیَ رَبِّی سَیَهْدِینِ» (شعراء/ آیه ۶۲)

پیامبر اکرم (ص) در غار ثور، به ابوبکر که از ترس به خود می‌لرزید، فرمود: «لا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنا» (توبه/ آیه ۴۰).

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای همواره بر باور به این سنت الهی تأکید داشته و بار‌ها در بیانات خود، آن را یادآور شده‌اند. نقش نگین انگشتری ایشان نیز گاه مزین به آیه «إِنَّ مَعِیَ رَبِّی» بود. ایشان در این‌باره می‌فرمایند:

«من به روشنی می‌بینم که دست قدرت لایزال الهی پشت سر این ملت است و این ملت را هدایت می‌کند. خداوند در همه موارد، این ملت را به راه درست هدایت کرده است. باز هم این ملت به فضل پروردگار، در همه تجربه‌های دیگر خواهد توانست با تصمیم‌گیری‌های خود، مشت محکمی به دهان دشمن بزند.» (۱۵ مهر ۱۳۷۷)

ایشان همچنین در تبیین نسبت میان مظلومیت و اقتدار ملت ایران می‌فرمایند: «ما مورد ظلم هستیم، مظلومیم، امّا ضعیف نیستیم؛ ما مقتدریم. بخش اصلی و مهم قوّت ملت ایران به خاطر اعتقاد به حمایت الهی است… خدای متعال با ما است، دارد کمک می‌کند؛ نشانه‌اش هم همین چهل سالی است که این همه علیه ما توطئه کرده‌اند، این همه فشار آورده‌اند… این ملت مثل کوه ایستاد و روزبه‌روز هم استوارتر شد.» (۵ تیر ۱۳۹۸)

شروط تحقق «معیت امدادی» در قرآن

این سنت الهی، برخلاف معیت هستی‌شناختی، مشروط است و در آیات متعددی، شرایط آن بیان شده است.

شرط ایمان «أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُؤْمِنِینَ» (انفال / آیه ۱۹).

شرط تقوا «وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِینَ» (بقره / آیه ۱۹۴)

شرط احسان «إِنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُحْسِنِینَ» (عنکبوت/ آیه ۶۹)

شرط صبر «إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ» (بقره/ آیه ۱۵۳)

رهبر شهید نیز در تبیین این شروط، تقوا را به عنوان شرط اصلی پیروزی یاد کرده و می‌فرمایند: «شرط اصلی‌ای که این پیروزی دارد این است که همه ما جوان‌ها و غیر جوان‌ها تقوا را و حُسن عمل را برای خودمان یک وظیفه بدانیم؛ تقوای شخصی و تقوای اجتماعی و گروهی.»

سنت معیت؛ نه به معنای رفع همه گرفتاری‌ها، بلکه تضمین پیروزی نهایی است.

بر اساس آموزه‌های قرآنی و بیانات رهبری، سنت معیت به معنای نبود مشکل یا سختی نیست، بلکه به معنای حضور الهی در دل بحران‌ها و گشودن راه رهایی و پیروزی است. این نگاه، در بیانات ایشان به روشنی ترسیم شده است: «ما مظلومیم، ولی ضعیف نیستیم؛ چون خدای متعال با ماست. معنای «معیت» این نیست که مشکل نداریم؛ بلکه معنایش این است که در دل مشکلات، راه نجات و پیروزی بر ما گشوده خواهد شد.»

سنت معیت، از سنن حتمی الهی است که در دو سطح همراهی فراگیر وجودی و همراهی ویژهی امدادی جریان دارد.

سطح دوم، مبتنی بر شرایطی، چون ایمان، تقوا، احسان، صبر و یقین بوده و الگوی روشن آن در زندگی انبیا و اولیا، به‌ویژه در کلام و سیره رهبر شهید انقلاب اسلامی، به عینیت رسیده است. امروز نیز تداوم عزت و پیشرفت ایران اسلامی، در گرو تمسک به این سنت الهی و پایبندی به شروط آن است؛ چنانکه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای بار‌ها بر این حقیقت تأکید فرموده‌اند.

انتهای پیام