راهکارهای ۲۰ گانه آموزش کودکان معلول در بحران
در عصر تحول دیجیتال، آموزش مجازی دیگر فقط یک ابزار کمکی نیست، بلکه به ستون فقرات نظامهای یادگیری تابآور تبدیل شده است. این شیوه نوین تعلیم و تربیت، با بهرهگیری از فناوریهای ارتباطی، مرزهای فیزیکی کلاسهای سنتی را درمینوردد و امکان یادگیری مستمر، سیار و شخصیسازیشده را برای هر فرد در هر مکان و زمانی […]
در عصر تحول دیجیتال، آموزش مجازی دیگر فقط یک ابزار کمکی نیست، بلکه به ستون فقرات نظامهای یادگیری تابآور تبدیل شده است. این شیوه نوین تعلیم و تربیت، با بهرهگیری از فناوریهای ارتباطی، مرزهای فیزیکی کلاسهای سنتی را درمینوردد و امکان یادگیری مستمر، سیار و شخصیسازیشده را برای هر فرد در هر مکان و زمانی فراهم میکند.
وقتی کرونا همهگیر و مدارس غیرحضوری شد، کسی تصور نمیکرد که بتوان آموزش دانشآموزان را از طریق فضای مجازی پی گرفت، اما این امکان با همه سختیها و مشقتهایش فراهم شد و این شیوه یادگیری در کشورمان رایجتر شد. ارزش راهبردی این نظام آموزشی زمانی عیانتر میشود که جامعه دستخوش بینظمیها و اختلالات گستردهای مانند جنگ، بحرانهای امنیتی یا … میشود.
در همین راستا خبرگزاری ایکنا بنابر رسالت آگاهیبخشی، مجموعه درسگفتارهایی را تهیه کرده است تا خانوادهها با آگاهی بیشتری نسبت به این آموزشها، مسیر علمآموزی و آگاهی فرزندان خود را هموارتر کنند. مرتضی مجدفر، دکترای مدیریت آموزشی و پژوهشگر و مؤلف آثار آموزشی در این درسگفتارها به بیان نکات مهمی پرداخته است.
قسمت دهم به موضوع «کودکان و نوجوانان معلول» اختصاص دارد که در ادامه با هم میخوانیم.
پرداختن به مقوله آموزش معلولان در شرایط بحرانی، بحثی تخصصی است، ولی به جهت این که نشان دهیم فراموششان نکردهایم، این درسگفتار را به آنها اختصاص میدهیم و این بخش را تقدیم میکنیم به روح بلند زندهیاد جبار باغچهبان، که سر از پا نشناخت، از ایروان به مرند، از مرند به تبریز، از تبریز به شیراز و سپس مشهد و شهرهای دیگر رفت و عاقبت در تهران آرام گرفت و به تدریج برای آموزش ناشنوایان روشی خودویژه و ایرانی ابداع کرد و کودکان ناشنوا را در مسیر زوشنایی، سواد و آگاهی قرار داد و نام خود را جاودانه ساخت.
کلیدهای ۲۰ گانه این بخش را همراه با استاد باغچهبان، به تمام معلمان کودکان ویژه و خانوادههایشان تقدیم میکنیم و امیدواریم کارشناسان این حوزه، در فربه کردن این کلیدها بکوشند.
کلید ۱: به غیر از نابینایان و اندکی از ناشنوایان، استفاده از ویدئوهای آموزشی کوتاه و واضح، تمرینهای تعاملی، بازیهای آموزشی، ارسال فایلهای صوتی و تصویری و تسهیل ارتباط گسترده و مستقیم با معلم از مؤلفههای کلیدی آموزش آنلاین مؤثر برای این قشر است.
کلید ۲: معلمان کودکان و نوجوانان ویژه، با استفاده از نرمافزارهایی که متن را به گفتار تبدیل میکنند، میتوانند دانشآموزان با اختلال بینایی یا اختلال خواندن را در درک بهتر مطالب یاری کنند.
کلید ۳: بحث تفاوتهای فردی که در درسگفتار یکم از آن یاد کردیم، در مورد کودکان ویژه، بیشتر مصداق و کاربرد دارد. معلمان کودکان ویژه میتوانند در دوران بحران، بستههای آموزشی موجود را مطابق سطح توانایی و نیازهای خاص هر دانشآموز تهیه کنند و گامی در جهت عدالت آموزشی بردارند. یکی از اجزای بستههای آموزشی، تکالیف انفرادی برای فراگیرندگان با سطوح گوناگونی از استعداد و توانمندی است. یعنی همان طور که معلولان در مسابقات ورزشی کلاس و سطحبندی میشوند، در آموزش هم بر اساس تفاوتهای فردی، کلاسهایی برای بچهها متصور است.
کلید ۴: آموزش دانشآموزان استثنایی، اساساً انعطافپذیرتر از آموزش عادی است و این، در شرایط بحرانی دو چندان میشود. این انعطافپذیری چنان است که برای مثال میتوان مجموعه تمرینی را طراحی کرد که دانشآموزان، بهویژه بچههای دارای معلولیت جسمیحرکتی، با حرکات محدودی بتوانند تمرینها و فعالیتهای ارائه شده را با ابزارهای دیجیتال و در منزل انجام دهند، دانشآموزان نابینا یا کمبینا، محتوای دروس را از طریق صدا و نرمافزارهای مخصوص دنبال کنند و دانشآموزانی که مشکل شنوایی دارند، بتوانند همه جزئیات را با متن و تصاویر واضح دریافت کنند.
کلید ۵: یکی از راهبردهای عملیاتی آموزش کودکان استثنایی، انعطافپذیر کردن مواد آموزشی تولید شده است، یعنی ماده آموزشی معلمساخته یا موجود در بازار، باید قابل تنطیم، قابل دسترس و شخصیسازی شده باشد. یعنی هر دانشآموزی بتواند در زمان مناسب با روش مناسب و با سرعت خود آموزش ببیند. نتیجه این روش، افزایش مهارتهای عملی و تحصیلی، اعتماد به نفس و استقلال بیشتر و تجربه آموزش از راه دور، بهویژه در دوران بحران را واقعی و مفید میکند.
کلید ۶: یکی از زمینههای بروز تفاوتهای فردی، این است که میگویند همه میتوانند مفهومی را یاد بگیرند، منتهی در زمانهای متفاوت؛ یکی کمتر، دیگری قدری بیشتر و آن یکی خیلی بیشتر. این همان تفاوت در سرعت یادگیری است. اگر با نمره صفر تا ۲۰ سنتی خودمان تفسیر کنیم، میگویند همه میتوانند بیست بگیرند، منتهی با وقتگذاریهای متفاوت. این نظر معروف کارول، روانشناس شناخته شده آمریکایی است. از این رو، اگر درسنامهها به صورت مرحلهای، پله به پله، پیشرونده و مبتنی بر آموزش برنامهای تدوین شوند، دانشآموزی که سرعت پردازش اطلاعات او کمتر از دیگران است، میتواند بخشهای درس را مرحلهای و با تمرینهای کوتاه مرور کند، بدون این که عقب بماند یا دچار استرس شود. آموزش برنامهای، یکی از روشهای تولید تکالیف و درسنامهها برای معلولان است که البته برای سایر دانشآموزان نیز کاربرد دارد.
کلید ۷: درست است که حضور فیزیکی در مدرسه صفای دیگری دارد، ولی برای دانشآموزان دارای معلولیت، آموزش در شرایط بحرانی و خارج از مدرسه و برای مثال در منزل، مناسبتر است. معماری سنتی مدرسه، ممکن است برای برخی از دانشآموزان دارای معلولیت، فضای پراسترسی ایجاد کند. نگرانی از برخورد با دیگران، نبود امکانات فیزیکی مناسب یا نگرانی از عدم درک شدن توسط همکلاسی ها، از جمله عواملی هستند که میتوانند تجربه آموزش در شرایط بحران، و برای نمونه توسط معلمان یا والدین، از طریق فضای مجازی یا فعالیت حضوری را از تهدید به فرصت تبدیل کند.
کلید ۸: نگاه دیگر تبدیل تهدیدها به فرصت در آموزش آنلاین در شرایط بحرانی برای معلولان، آن است که این نوع آموزش میتواند برای دانشآموزان ناتوان با فراهم کردن فضای آرام و قابل پیشبینی، اضطراب آنها را به شدت کاهش دهد. آنها در خانه یا فضای آشنای خود یاد میگیرند، میتوانند استراحت کنند، بدون استرس از قضاوت شدن سؤال بپرسند و با اعتماد بیشتری در کلاس آنلاین شرکت کنند.
کلید ۹: یکی از ایراداتی که به آموزش مجازی گرفته میشود، این است که در این سبک از یادگیری، تعاملات اجتماعی کاهش مییابد، در حالی که در پلتفرمهای آموزشی مدرن، ابزارهای گوناگونی مانند اتاقهای گفتوگو، انجمنهای آنلاین، پروژههای گروهی و تماس ویدئویی فراهم میکنند که دانشآموزان معلول را به همکاری و ارتباط بیدغدغه تشویق میکند.
کلید ۱۰: آموزش آنلاین و در برخی مواقع موقعیتهای آفلاین، برای دانشآموزان ناتوان، فرصتی ارزشمند برای مشارکت اجتماعی بدون محدودیتهای فیزیکی است. ایجاد گروههای پشتیبانی آنلاین، انجمنهای تجربهمحور یا کلاسهای مشترک با مدارس دیگر، احساس تعلق و شادابی روانی این دانشآموزان را تقویت میکند.
کلید ۱۱: شناخت فناوریهای کمکی توسط معلمان، آنها در آموزشهای آنلاین برای دانشآموزان ناتوان یاری میدهد. ابزارهایی مانندصفحه کلیدهای ویژه، نرمافزارهای شناسایی گفتار، دستگاههای اشارهگر چشمی یا ابزارهای تبدیل صوت به متن و برعکس، محیط یادگیری را برای دانشآموزان با محدویتهای خاص، قابل دسترس میکند. برای مثال دانشآموزی که قادر به نوشتن با دست نیست، میتواند با استفاده از فناوری تشخیص صوت، پاسخهای خود را مشخص و به معلم اعلام کند.
کلید ۱۲: یکی از مطالبات معلمانی که با کودکان و نوجوانان ناتوان کار میکنند، باید این باشد که استفاده از نرمافزارهای آموزشی، از سوی مدارس و ادارات آموزشوپرورش مناطق، شهرستانها و استانها مورد حمایت فرار گیرد و سازمان آموزشوپرورش کودکان استثنایی به دنبال تحقق این عدالت آموزشی باشد.
کلید۱۳: یکی از فواید کمتر دیده شده در آموزش دانشآموزان ناتوان در فضای مجازی، توسعه مهارتهای خو تنظیمی است. دانشآموزان با کمک معلمان خود میآموزند چگونه برنامهریزی کنند، زمان خود را مدیریت کنند و مسئولیت یادگیری خود را بپذیرند. با استفاده از تقویمهای آنلاین، چکلیستها و نرمافزارهای یادآور آنها میتوانند اهداف تحصیلی خود را دنبال و پیشرفت خود را اندازهگیری کنند. این مهارتها، نه تنها در فضای تحصیلی، بلکه در زندگی حرفهای و شخصی آینده نیز بسیار مؤثر خواهد بود.
کلید ۱۴: معلمان هوشمند کودکانونوجوانان توانخواه، میتوانند در دوره بحران، علاوه بر آموزشهای خود، آنها را به دورههای آنلاین دیگر نیز رجوع دهند. بسیاری از دورههای آنلاین، آموزشهایی فراتر از برنامه درسی ارائه میدهند. مانند برنامهنویسی طراحی گرافیک، مهارتهای دیجیتال، و آموزش مهارتهای زندگی مستقل. آموزش آنلاین برای دانشآموزان ناتوان، این امکان را فراهم میکند که به این مهارتها دست یابند، بدون اینکه محدود به محتوای کلاسهای سنتی باشند. از میان برنامههای ارزشمند میتوان به دوره آموزش برنامهنویسی برای کودکان دارای معلولیت یا طراحی رابط کاربری برای نوجوانان ناتوان اشاره کرد.
کلید ۱۵: معلمان کودکان توانخواه باید در نظر داشته باشند که تعامل در کلاسهای آنلاین، حضور در کلاسهای آموزشی مجازی و شرکت در پروژههای تیمی، میتواند به تقویت مهارتهای اجتماعی دانشآموزان ناتوان کمک کند. حتی دانشآموزانی که به دلیل اختلالات گفتاری یا اضطراب اجتماعی در فضای فیزیکی دچار مشکل هستند، در محیطهای مجازی احساس راحتتری دارند و ارتباط مؤثرتری برقرار میکنند. این مهارتها در آینده برای حضور در دانشگاه، محیطهای کاری و تعاملات اجتماعی روزمرره، بسیار حیاتی هستند.
کلید ۱۶: آموزش دانشآموزان ناتوان در دوران بحران از طریق فضاهای مجازی، فرصتی عالی برای مشارکت والدین در فرآیند یاددهییادگیری فراهم میآورد. خانوادهها میتوانند به راحتی پیشرفت تحصیلی فرزند خود را از طریق داشبوردهای دانشآموزی پیگیری کنند، به منابع آموزشی متعدد دسترسی داشته باشند و در صورت لزوم با معلمان فرزندان خود در ارتباط باشند. این مشارکت و ارتباط، علاوه بر افزایش کیفیت یادگیری، باعث تقویت پیوندهای عاطفی در خانواده نیز میشود.
کلید ۱۷: اگر چه شاید این جا کاربرد نداشته باشد، ولی به مصداق”عدو شود سبب خیر”، باید بحران و تبدیل شدن آموزش کودکانونوجوانان توانخواه به مجازی را به فال نیک گرفت. آموزش در فضای مجازی برای دانشآموزان ناتوان، به شکل طبیعی، آنها را با ابزارهای فناوری اطلاعات آشنا میسازد. استفاده از پلتفرمهای آموزشی، موتورهای جستوجو، نرمافزارهای ارائه و ابزارهای ارتباطی، دانشآموزان را سریعتر به شهروندان دیجیتال تبدیل میکند. این مهارتها در بازار کار آینده، یک مزیت رقابتی مهم خواهند بود. آموزش مهارتهای دیجیتال باید به بخشی از برنامههای آموزشی برای دانشآموزان دارای نیازهای ویژه تبدیل شود.
کلید ۱۸: کودکان و نوجوانان توانخواه، در صورت بروز بحرانهای فردی مانند: بیماریهای مزمن یا بستری شدن، و بحرانهای عمومی مثل: جنگ، زلزله و چیزی شبیه به همه گیری کرونا و… بیشتر از بقیه دانشآموزان در معرض آسیب هستند. آموزش مجازی برای این دانشآموزان، ادامه یادگیری را فراهم میسازد. این مزیت به معنای جلوگیری از عقبماندگی تحصیلی و حفظ پیوستگی یادگیری است. برخی از این قبیل دانشآموزان، به دلایل گوناگونی مجبورند مکرر به پزشک، مشاور، فیزیوتراپ، کاردرمان، گفتاردرمان و… مراجعه کنند، لذا استفاده از آموزشهای مجازی و آنلاین میتواند چارهساز باشد.
کلید ۱۹: ارائه هیچ آموزش آنلاینی به دانشآموزان توانخواه، بدون توانمندسازی معلمان آنها امکانپذیر نخواهد بود. برخی از معلمان، تجربه یا آشنایی کافی با نحوه آموزش به دانشآموزان دارای ناتوانی در بستر دیجیتال را ندارند. در صورتی که معلمان به مهارتهای لازم در زمینه استفاده از فناوریهای کمکی، طراحی محتوای قابل دسترس و تعامل مؤثر در فضای آنلاین مجهز نباشند، حتی بهترین زیرساختها نیز نمیتوانند اثربخشی مطلوب را بر جای بگذارند. از این رو ضروری است آموزشوپرورش و نیز بخشهای خصوصی فعال در آموزش معلمان، برمامههای ویژهای برای آموزش معلمان کودکانونوجوانان با نیازهای ویژه داشته باشند. البته در این میان، آموزش خانوادهها را برای همراه ساختن آنها نباید فراموش کرد.
کلید ۲۰: آموزش آنلاین و نیز آفلاین برای دانشآموزان با نیازهای ویژه، فرصتهایی فراهم میکند که در کلاسهای سنتی، به راحتی مهیا نمیشود. انعطافپذیری و شخصیسازی آموزش، محور اصلی این رویکرد است و زمان، روس، ابزار و محتوا میتواند با تواناییها و شرایط هر دانشآموز هماهنگ شود تا فشار و استرس کاهش یابد و مهارتهای تحصیلی و عملی تقویت شود.
سیستمهای یادگیری LMS فارسی، مانند مودل LMS پافکو، امکان ارائه محتوا، تمرینهای تعاملی و ارزیابی آنلاین را به شیوهای قابل دسترس فراهم میکند. این ابزارها، استقلال دانشآموزان را افزایش میدهند، تعامل با معلم و همکلاسیها را ساده میکنند و مسیر آموزش انعطافپذیر و شخصیسازی شده را هموار میسازند.
انتهای پیام
این مطلب بدون برچسب می باشد.
- دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
- پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
- پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.