یک ایران در سوگ رهبر شهید؛ روایت حماسه و وداع در آینه اندیشه و معارف ایکنا
سرویس اندیشه و معارف ایکنا در هفتهای که گذشت همسو با فضای عمومی کشور، بیش از هر چیز به پوشش اخبار و تحلیلهای مربوط به مراسم وداع و تشییع رهبر شهید انقلاب و خانواده ایشان پرداخت. در این میان، استادان دانشگاه و حوزه و نیز پژوهشگران حوزه علوم انسانی، با حضور در گفتوگوها و یادداشتهای […]
سرویس اندیشه و معارف ایکنا در هفتهای که گذشت همسو با فضای عمومی کشور، بیش از هر چیز به پوشش اخبار و تحلیلهای مربوط به مراسم وداع و تشییع رهبر شهید انقلاب و خانواده ایشان پرداخت. در این میان، استادان دانشگاه و حوزه و نیز پژوهشگران حوزه علوم انسانی، با حضور در گفتوگوها و یادداشتهای تحلیلی، به تبیین ابعاد شخصیتی و فکری رهبر شهید، تشریح شرایط کنونی کشور و تبیین نقش مردم در صیانت از آرمانها و عبور از این مقطع حساس پرداختند.
در ادامه مروری بر مهمترین رویدادها هفته خواهیم داشت:
بازخوانی ایده «دانشگاه تمدنساز» در اندیشه رهبر شهید
عباس یزدانی رئیس دانشکده الهیات دانشگاه تهران در گفتوگو با ایکنا به بازخوانی اندیشه رهبر شهید انقلاب درباره «دانشگاه تمدنساز» پرداخت. تصویری که فراتر از یک نهاد آموزشی است و آن را کانونی برای تولید علم بومی، تربیت انسان تراز و حل مسائل واقعی جامعه در اندیشه رهبر شهید معرفی کرد. او با مقایسه این الگو با دانشگاه مدرن و بازارمحور غربی، بر پیوند ناگسستنی علم و ارزش، نقد نگاه خنثی به دانش و ضرورت جهتگیری علم در مسیر پیشرفت مادی و معنوی جامعه تأکید کرد. یزدانی همچنین از استاد بهعنوان چهرهای اثرگذار در شکلدهی هویت علمی و اخلاقی دانشجویان یاد کرد و تحول در علوم انسانی را در گرو نقد مبانی غربی، گسترش آزادی علمی و تقویت گفتوگوی نظری دانست. همچنین بر ضرورت خروج دانشکدههای الهیات از انزوای نظری و حرکت به سمت الهیاتهای کاربردی، میانرشتهای و مسئلهمحور تأکید شد؛ مسیری که به باور او میتواند دانشگاه را به بازیگری فعال در مسیر تمدنسازی تبدیل کند.
متن کامل این مصاحبه را اینجا بخوانید.
بدون علوم عقلی نمیتوان به شبهات فکری عصر جدید پاسخ داد
محمد محمدرضایی، استاد فلسفه دانشگاه تهران، 13 تیرماه در نشست علمی «دیدگاه رهبر شهید انقلاب درباره فلسفه و علوم عقلی» با مروری بر ریشههای تاریخی تقابل میان عقل و دین، توضیح داد که جریانهایی مانند جبرگرایی در دوره امویان با هدف توجیه قدرت و دور کردن جامعه از اندیشهورزی شکل گرفتند، در حالی که آموزههای قرآنی و روایی، عقلانیت را یکی از پایههای اصلی دینداری میدانند. او در ادامه با تبیین دیدگاه امام خمینی(ره) و رهبر شهید درباره فلسفه، این حوزه را زیربنای فهم دین، علم و معرفت معرفی کرد و گفت: بدون تکیه بر علوم عقلی، نمیتوان به درستی با جریانهای فکری معاصر مانند سکولاریسم، لیبرالیسم و الحاد جدید مواجه شد. محمدرضایی همچنین بر ضرورت اجتهاد و نوآوری در فلسفه، تقویت آموزش تفکر عقلی، نقد جدی مکاتب فلسفی غرب و ایجاد فضاهای علمی برای گفتوگو و آزاداندیشی در حوزه و دانشگاه تأکید کرد.
واکاوی مفهوم هویت ملی در اندیشه رهبر شهید
مرضیه محصص دانشیار و عضو هیئت علمی دانشکده الهیات در یادداشتی اختصاص برای ایکنا به تبیین مفهوم «هویت ملی» در اندیشه رهبر شهید میپردازد و آن را نه صرفاً یک امر تاریخی یا نمادین، بلکه بنیانی اجتماعی برای حفظ اصالتهای جامعه، تقویت خودباوری، استقلال فرهنگی و پیشرفت درونزا معرفی میکند. او توضیح میدهد که از این منظر، هویت ملی با رکود و جمود تفاوت دارد و میتواند در عین پاسداری از ریشهها، محرک تحول، نوآوری و آیندهسازی باشد. محصص همچنین پیوند هویت ملی با عزت، ایمان، اعتماد به ظرفیتهای داخلی، مقاومت در برابر وابستگی و تولید علم بومی را برجسته میکند و بر نقش دانشگاه و استاد در پرورش نسلی آگاه، مسئول و متکی به توان ملی تأکید دارد؛ نسلی که بتواند با حفظ هویت خود، از دانش جهانی نیز بهصورت خلاق و مستقل بهره بگیرد.
چرا غرب از آیت الله خامنهای میهراسید
عبدالوهاب فراتی در یادداشتی نوشت: غرب تا پیش از انقلاب اسلامی، خود را آخرین تاریخ و تنها مسیر ممکن تمدن معرفی کرده بود. اما آیتالله خامنهای، امکان زیستنی دیگر را به جهان نشان داد؛ زیستنی که نه در تقلید کورکورانه از غرب، که در بازگشت آگاهانه به خویشتن خویش تعریف میشد. این زلزلهای در دستگاه معرفتی غرب بود؛ چراکه برای اولین بار، یک شرقی نه از موضع ضعف، که از موضع تمدن جایگزین، به نقد هستیشناختی غرب نشست. رهبر انقلاب نشان داد که غرب با تمام ادعاهای روشنگرانهاش، در عمیقترین لایه، گرفتار سه بیماری مهلک است: پوچی وجودی، سلطهگری پنهان و مصرفزدگی بیروح. او ثابت کرد که نظام لیبرال غرب، وعده آزادی میدهد اما در عمل انسان را به بردهای مصرفگرا تبدیل میکند. وعده دموکراسی میدهد اما در پشت آن، سلطه شبکههای اطلاعاتی و مالی را پنهان کرده است.
در این زمینه بیشتر بخوانید:
روایت آخرین ديدار، خدانگهدارت آقای شهید
عبور شجاعانه شهید مصباح باقریکنی از چهار راه وسوسهها
فیلسوف سیاسی کیست و آیا امام رضا(ع) را میتوان در این جایگاه دانست
مرتضی یوسفیراد، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، در نشست علمی «حضرت رضا(ع) فیلسوف سیاسی امامت حق، کرامت، عدالت و سعادتمحور» اظهار کرد: از دل مناظرات، مباحثات و روایاتی که از امام رضا(ع) به جای مانده است، میتوان یک «فلسفه سیاسی امامت» استخراج کرد که بر محورهای حق، عدالت، کرامت و سعادت استوار است. امامت در اندیشه امام رضا(ع)، صرفاً یک منصب سیاسی (آنگونه که اهل سنت میپندارند) یا یک بحث کلامی صرف نیست، بلکه حقیقتی الهی و عقلانی است. ایشان امامت را یک نظام معرفتی وجودی میدانند که در پرتو حق الهی، کرامت انسانی، عدالت و سعادت حقیقی، نسبت میان انسان و حاکمیت را بازتعریف میکند. او همچنین در پاسخ به این پرسش که «فیلسوف سیاسی کیست و آیا امام رضا(ع) را میتوان در این جایگاه دانست؟» اظهار کرد: فیلسوف سیاسی کسی است که با محیط بیرونی درگیر باشد و دغدغهاش سیاست به معنای تدبیر و راهبری جامعه باشد؛ یعنی کسی که در چارچوب یک دستگاه فلسفی، به حل مسائل اجتماعی بپردازد. امام رضا(ع) در دورهای میزیستند که جامعه با مسائل گسترده سیاسی و کلامی، حضور مکاتب مختلف، ترجمه آثار یونانی، مناظرات بینادیانی و تنوع ملیتها مواجه بود. این شرایط پیچیده که معتزله، اهل حدیث، فلسفه یونانی و خلافت عباسی در آن نقش داشتند زمینه را فراهم کرد تا امام(ع) با رویکردی عقلانی به تبیین بنیادهای معرفتی اسلام بپردازند.
حکمرانی رهبر شهید؛ پیوند توحید، اقتدار سیاسی و مقابله با استعمار مدرن
حجتالاسلام حمید پارسانیا 14 تیرماه با حضور در برنامه تلویزیونی جریان توضیح داد که حکمرانی ۳۷ ساله رهبر شهید انقلاب صرفاً مدیریت سیاسی نبوده، بلکه پاسخی تاریخی به خلأ قدرت در امت اسلام و تلاشی برای وارد کردن مفهوم توحید به عرصه سیاست و نظام اجتماعی بوده است. به روایت او، این رویکرد در امتداد مکتب امام خمینی(ره) شکل گرفت و توانست شکاف دیرینه میان هویت فرهنگی اسلام و اقتدار سیاسی را ترمیم کند. پارسانیا با اشاره به سیر فکری رهبر شهید از دوران طلبگی، آشنایی با فضای روشنفکری و سپس تأثیرپذیری از امام خمینی(ره)، تأکید میکند که ایشان با تکیه بر سنت حوزوی و درک نیازهای دنیای جدید، الگویی از حکمرانی ارائه دادند که در برابر استعمار مدرن و هژمونی غرب ایستاد، ولایت فقیه را بهعنوان پاسخی تمدنی به نیازهای کلان سیاسی برجسته کرد و در عین حال بر بازسازی علوم، پیوند حوزه و دانشگاه و بهرهگیری از ظرفیتهای فرهنگی و علمی برای ساختن آینده تأکید داشت.
کربلا، امتداد مباهله و الگوی نبوی خاندان هدایت است
حجتالاسلام والمسلمین علوی تهرانی در سلسلهنشستهای هفتگی خود با اشاره به منطق هدایتمحور قیام عاشورا، تبیین کرد که نهضت امام حسین(ع) حرکتی در امتداد خط ولایت و ادامه همان الگوی نبوی است که در بزنگاههایی چون مباهله نیز جلوهگر شده بود؛ از این منظر، حضور امام همراه با خانواده در کربلا نه یک همراهی صرفاً عاطفی و نه رخدادی اتفاقی، بلکه تصمیمی آگاهانه، هدفمند و راهبردی برای پاسداری از دین، دفاع از حق و بیدارسازی وجدان بشریت به شمار میرفت. وی با استناد به آیات قرآن و روایات نبوی، امیرالمؤمنین(ع) را معیار حق معرفی کرد و با بازخوانی دقیق برخی وقایع و تصحیح پارهای تحریفات تاریخی، کوشید نشان دهد که حرکت کاروان حسینی را نمیتوان با منطق قدرتطلبی و حکومتخواهی تفسیر کرد، بلکه باید آن را مجاهدتی هدایتگرانه در منظومه فکری اهلبیت(ع) دانست؛ منظومهای که در آن، دفاع از حقیقت با تمام هستی و با همراهی خاندان هدایت معنا پیدا میکند.
تأسیس یا اسلامیسازی؛ مسئله اصلی علوم انسانی چیست
حامد علیاکبرزاده عضو هیئت علمی گروه فلسفه دانشگاه تهران در گفتوگو با ایکنا با تبیین مسیر مرجعیت علمی در ایران، بر تفاوت میان «یادگیری از دیگران» و «تقلید علمی» تأکید میکند و توضیح میدهد که دستیابی به استقلال و اقتدار ملی تنها از مسیر عبور از مصرفکنندگی و رسیدن به تولید علم درونزا ممکن است. او با مروری بر تاریخ علم در جهان اسلام، از اوج علمی صدر اسلام و افول چند قرن اخیر سخن میگوید و انقلاب اسلامی را نقطه آغاز بازگشت به تولید علم بومی میداند؛ حرکتی که در سالهای نخست با رفع نیازهای جنگی و فناورانه آغاز شد و در دوره رهبری رهبر شهید به یک راهبرد کلان با نظارت مستقیم ایشان تبدیل شد. به گفته او، طرح نهضت نرمافزاری، پیوند علم و اقتدار، تقویت نهادهای علمی و تأکید بر مرجعیت علمی از مهمترین محورهای این رویکرد بوده که ثمرات آن در خودکفایی صنایع نظامی، پیشرفت پزشکی، رشد علوم پایه و تلاش برای بازسازی و تولیدفکر در علوم انسانی نمایان شده است؛ هرچند در حوزه علوم انسانی، به دلیل پیچیدگی و دیرپایی این عرصه، مسیر تأسیس نظریه مستقل همچنان با کندی و چالش همراه است.
متن کامل این مصاحبه را اینجا بخوانید.
چرا گفتمانسازی قرآنی در اندیشه رهبر شهید پروژه هویتی و تمدنی است
محمد پارسائیان؛ عضو هیئت علمی جهاد دانشگاهی در یادداشتی اختصاصی برای ایکنا نوشت: در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب، گفتمانسازی یک کار تبلیغاتی نیست، بلکه نوعی قدرت نرم اجتماعی و سازوکاری برای تبدیل یک ایده به مطالبه عمومی و ساخت اجتماعی و سیاسی است. در واقع، ایشان گفتمانسازی را ابزاری برای اثرگذاری غیرمستقیم بر ساخت حکمرانی میدیدند؛ به همین دلیل، ایشان مکرراً دانشجویان، طلاب، شاعران، رسانهها و نخبگان را به این عرصه فرا میخواندند؛ چراکه این گروهها را واسطههای انتقال ایده به افکار عمومی میدانستند. آیتالله العظمی خامنهای معتقد بودند که تحولات پایدار از مسیر سیاستهای کلان یا دستور اداری پیگیری نمیشود، بلکه از طریق شکلگیری یک ذهنیت فراگیر در جامعه رخ میدهد. به همین دلیل، ایشان در گستره وسیعی از مباحث علمی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی همچون اقتصاد، سبک زندگی، قرآن، جهاد، مقاومت و دانشبنیان دائماً بر گفتمانسازی تأکید کردهاند. نامگذاریهای سالانه نیز بخشی از پروژه گفتمانسازی و تلاش برای جهتدهی عمومی مردم حول یک مسئله اولویتدار بود.
بیشتر بخوانید:
روایت آخرین بدرقه آقای شهید ایران در جوار کریمه اهل بیت(ع)
پرده آبی و آخرین خداحافظی؛ تلاقی غم و معرفت در مسیر تکلیف
مأموریت خود را در مقیاس ملی محدود نکرد
آیتالله سیدمحمدمهدی میرباقری 16 تیرماه در گفتوگو در برنامه تلویزیونی جریان مهمترین نکته را نظام اندیشه رهبر شهید توضیح داد و گفت: رهبر شهید از سالهای پیش از رهبری تا ۳۷ سال حکمرانی، با طی امتحانات سخت الهی و شناخت عمیق از تاریخ انبیا، استعمار و رقیب تمدنی غرب، مأموریت خود را در مقیاس ملی محدود نکرد و انقلاب اسلامی را در پنج مرحله شکلگیری نظام، دولت، جامعه و تمدن اسلامی و زمینهسازی برای ظهور دید. به گفته او، رهبر شهید با طرح نظریه مقاومت، مقابله با هضم انقلاب در نظم مدرن، تأکید بر استقلال علمی، بازسازی علوم انسانی، تشکیل جبهه مقاومت، پرورش مردم و رد بیعت با نظام سلطه، مسیر تمدنی تازهای را برای جهان اسلام گشود و شهادت ایشان نیز تأیید عملی همین راه و تکمیلکننده این منطق مقاومت بود.
از انتزاع تا نظریهپردازی؛ دغدغه امام شهید برای امتداد اجتماعی فلسفه سیاسی
محسن مهاجرنیا در نشست علمی «فلسفه سیاسی امام شهید؛ گفتوگوی انتقادی با سنت فلسفی گذشته» به تبیین دیدگاه امام شهید درباره فلسفه سیاسی پرداخت و گفت: ایشان با وجود باور عمیق به غنا و ظرفیت بالای سنت فلسفه اسلامی در مکاتب مشاء، اشراق و حکمت متعالیه، نسبت به گذشته رویکردی انتقادی داشتند؛ انتقاد اصلی این بود که فلسفه اسلامی با وجود پیوند ریشهدار با قرآن و روایات، در طول تاریخ بهویژه در دوره معاصر از امتداد سیاسی و اجتماعی بازمانده، در انتزاعیات فرو رفته و نتوانسته برای مسائل واقعی جامعه نظریهپردازی کند. به باور امام شهید، راه احیای این میراث نه تقلید از گذشتگان، بلکه ورود به گفتوگوی انتقادی، پیوند فلسفه با زمانه، آموختن مهارت سیاست توسط فلاسفه و تولید نظریه در حوزههایی چون عدالت، امنیت، پیشرفت و تمدنسازی است؛ رویکردی که هم ناظر به نقد انفعال تاریخی فلسفه اسلامی است و هم تلاشی برای ساختن اندیشهای زنده، کارآمد و مقاوم در برابر غلبه بر فلسفه غرب است.
ضرورت کنار زدن حجاب معاصرت برای شناخت ابعاد جامع شخصیت قائد شهید
خبرگزاری ایکنا در گفتوگو با حجتالاسلام والمسلمین حمید ملکی، قائممقام حوزههای علمیه، به ابعاد گوناگون شخصیت قائد شهید پرداخت. ملکی در این مصاحبه با طرح مفهوم حجاب معاصرت، تأکید کرد: نزدیکی زمانی مانع از شناخت جامع ابعاد شخصیتی ایشان شده و برای درک درست جایگاه تمدنی وی، عبور از قضاوتهای سطحی ضروری است. او با اشاره به تسلط همهجانبه ایشان بر علوم فقهی، ادبی، عرفانی و تاریخی، مدیریت راهبردی و تدابیر ایشان را عامل کلیدی در حفظ تمامیت ارضی کشور، مدیریت بحرانهای سیاسی و پیشرفتهای فناورانه دانست و خواستار اهتمام ویژه پژوهشگران، حوزویان و نسل جدید برای مطالعه دقیق آثار و سیره عملی ایشان به منظور تبیین جایگاه واقعی این رهبر فرزانه شد.
نبرد با استکبار پایان نیافته است/ قصاص عاملان جنایت حتمی است
آیتالله مکارم شیرازی ضمن پیام تسلیت دوباره شهادت رهبر شهید انقلاب و دیگر شهدای جنگ، حضور گسترده مردم در مراسم تشییع را نشانه وفاداری به آرمانهای انقلاب، استقامت ملت ایران و تداوم راه شهیدان دانسته و تأکید کرد نبرد با جبهه استکبار پایان نیافته است؛ از اینرو هرگونه یأسآفرینی و تضعیف روحیه عمومی را به سود دشمن میداند. وی همچنین عاملان این جنایت را مستحق مجازات الهی و عادلانه معرفی کرده، بر ضرورت ایستادگی مسئولان و نیروهای مسلح با تدبیر، اقتدار و بهرهگیری از همه ظرفیتهای کشور تأکید میکند، ولایت فقیه را محور وحدت و رکن استواری نظام میشمارد و در پایان، حفظ وحدت و همبستگی ملی و تلاش بیشتر مسئولان برای حل مشکلات مردم را از مهمترین ضرورتهای کنونی برمیشمارد. همچنین آیتالله العظمی نوری همدانی در دیدار شرکتکنندگان در مراسم تشییع پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب، با تأکید بر لزوم قصاص قاتلان رهبر شهید به اصل ولایت فقیه اشاره کرد و گفت: هدف اصلی و نخست دشمن تضعیف جایگاه ولایت فقیه است. هشدار میدهم به همه خصوصاً خواص و مسئولان به طور جدی به این موضوع توجه کنند.
جهاد تبیین؛ ابزار روشنگری و پاسداری از هویت فکری جامعه اسلامی
عبدالبصیر سجادی؛ دانشآموخته علوم قرآنی و مدیریت جامعهالمصطفی العالمیه در یادداشت نوشت: جهاد تبیین را در منظومه فکری رهبر شهید آیتالله خامنهای یک وظیفه مهم فرهنگی و اجتماعی با ریشههای قرآنی معرفی میکند که هدف آن روشنسازی حقیقت، پاسخ به شبهات و مقابله با تحریف و جنگ روانی دشمن است. نویسنده با اشاره به مراتب جهاد در قرآن، جهاد تبیین را نزدیک به مفهوم جهاد کبیر میداند و تأکید میکند که این مسئولیت بیش از همه بر عهده نخبگان و خواص جامعه است تا با روشنگری بهموقع از انحراف افکار عمومی جلوگیری کنند. در این چارچوب، ابزارهایی چون نگارش آثار علمی و فرهنگی، نامهنگاری، حضور فعال در فضای مجازی و بهرهگیری از ظرفیتهای هنری و رسانهای مانند هیئت، مداحی، سینما، شعر و تلاوت قرآن، از مهمترین راهکارهای تحقق جهاد تبیین شمرده شدهاند؛ بنابراین، جهاد تبیین تلاشی مستمر و چندبعدی برای پاسداری از هویت فکری و فرهنگی جامعه اسلامی و مقابله با جریانهای تحریف و جنگ شناختی به شمار میآید.
فراخوان پنجمین همایش بینالمللی کتاب سال بانوان آغاز شد
پنجمین دوره همایش بینالمللی «کتاب سال بانوان» با هدف شناسایی، معرفی و تجلیل از بانوان پژوهشگر و آثار برتر علمی در حوزههای علوم انسانی و اسلامی، کار خود را آغاز کرد و پژوهشگران تا ۳۰ بهمنماه سال جاری فرصت دارند آثار خود را به دبیرخانه این رویداد ارسال کنند. این همایش بینالمللی که به همت معاونت پژوهش جامعهالزهرا(س) برگزار میشود، بستری ارزشمند برای رونقبخشی به نهضت تولید علم، تقویت بنیه پژوهشی زنان در جهان اسلام و حمایت از نظریهپردازی بومی در قلمرو علوم دینی و انسانی فراهم آورده است. رویکرد بینالمللی این دوره، امکان رقابت علمی فرامرزی را میان نخبگان زن در سه زبان فارسی، عربی و انگلیسی مهیا ساخته است. در
انتهای پیام
این مطلب بدون برچسب می باشد.
- دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
- پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
- پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.