در دوره پس از واقعه هفتم اکتبر (طوفان الاقصی)، مصر و رژیم صهیونیستی وارد مرحله تازه‌ای از مجادلات و تنش‌های پنهان شده‌اند. این تنش‌ها که به اذعان رسانه‌های اسرائیلی، عمدتاً ناشی از افزایش استقرار تجهیزات و گسترش نیروهای نظامی مصر در شبه‌جزیره سینا گزارش شده است، روابط دو طرف را به سطحی از تقابل غیرعلنی، اما مداوم کشانده، بدون آنکه به رویارویی گسترده‌ای منجر شود.

اگرچه مصر و اسرائیل در گذشته جنگ‌های مستقیمی با یکدیگر داشته‌اند، اما پس از امضای پیمان صلح کمپ دیوید در سال ۱۹۷۹، هیچ‌گاه وارد نبرد نظامی مستقیمی نشده‌اند. با این‌ حال، آنچه در شرایط کنونی اهمیت دارد، این است که دو بازیگر در چارچوب منافع متعارض خود، ناگزیر به ایجاد و کنترل تنش‌هایی پنهان شده‌اند.

بازدارندگی نظامی مصر در سینا و شاخ آفریقا

مصر افزایش تحرکات نظامی خود در نزدیکی مرزهای فلسطین اشغالی، توسعه و تجهیز توانمندی‌های دفاعی و برگزاری رزمایش مشترک هوایی با چین (مانور «عقاب‌های تمدن ۲۰۲۵») را در راستای تأمین منافع و امنیت ملی خود تعریف می‌کند. از دیدگاه قاهره، سیاست‌های جنگ‌طلبانه رژیم صهیونیستی، به‌ویژه اقدامات خشونت‌آمیز در نوار غزه و طرح‌ جابجایی جمعیت از غزه به سینا، تهدیدی مستقیم علیه امنیت ملی مصر محسوب می‌شود.

در سوی دیگر، تمایل تل‌آویو به گسترش سیاست‌های توسعه‌طلبانه در منطقه و مطرح‌کردن طرح «اسرائیل بزرگ» از سوی برخی از مقامات رژیم صهیونیستی و به‌رسمیت‌شناختن سومالی‌لند از سوی این رژیم، با تلاش برای افزایش نفوذ در دریای سرخ همراه بوده و همچون تهدیدی جدی علیه منافع راهبردی قاهره ارزیابی می‌شود. مصر رسماً مخالفت کامل خود را با این اقدام اعلام کرده و آن را تهدیدی امنیتی برای دسترسی به دریای سرخ و امنیت ملی‌اش دانسته است. 

در پاسخ، قاهره با تسریع استقرار نیروهای نظامی در جمهوری فدرال سومالی و برگزاری رژه نظامی مشترک، پیام بازدارندگی به تل‌آویو ارسال کرده است. به‌ نظر می‌رسد، اقدامات نظامی فعال مصر در شاخ آفریقا، با هدف خنثی‌سازی اقدامات متعارض رژیم صهیونیستی طراحی شده‌اند؛ هرچند دو طرف از تشدید مستقیم تنش‌ها اجتناب می‌ورزند، اما شاخ آفریقا همچنان می‌تواند عرصه‌ای برای رویارویی میان قاهره و تل‌آویو باقی بماند.

صلح سرد؛ از همکاری امنیتی تا نفرت اجتماعی

رژیم صهیونیستی از دیرباز همواره به دنبال این بوده است تا به‌گونه‌ای مانع از تقویت موقعیت نظامی، هسته‌ای و راهبردی بازیگران مؤثر منطقه‌ای شود. حملات این رژیم به ایران و تهدیدات گسترده‌ای که متوجه کشور ما کرده، در راستای همان پیگیری منافع مطلوب خود و در راستای تقویت و تثبیت موقعیت راهبردی و سلطه هژمونیکش در منطقه است. بنابراین، تلاش کرده تا موقعیت هر بازیگری را که بخواهد اهداف مدنظرش را به چالش بکشد، تضعیف کند و وارد تنش‌های مستقیم و غیرمستقیم با آن شود؛ این امر درباره مصر نیز صدق می‌کند.

از طرفی، مصر از نخستین کشورهای عربی بود که در چارچوب جنگ‌های اعراب و اسرائیل وارد رویارویی مستقیم با این رژیم شد. با این حال، همان‌طور که اشاره شد، انعقاد پیمان صلح کمپ دیوید میان دو طرف تا حد زیادی به کاهش تنش‌ها انجامید و از آن زمان تاکنون، مصر و اسرائیل دیگر وارد هیچ‌گونه رویارویی نظامی مستقیم با یکدیگر نشده‌اند.

با وجود این، باید توجه داشت که صلح میان مصر و رژیم صهیونیستی هیچ‌گاه به معنای واقعی گرم نبوده است؛ به‌گونه‌ای که از زمان انعقاد پیمان کمپ دیوید، اگرچه دو طرف در حوزه‌هایی همچون همکاری‌های امنیتی و توافقات گازی با یکدیگر همکاری داشته‌اند، اما به‌دلیل سیاست‌های توسعه‌طلبانه تل‌آویو، افکار عمومی مصر همچنان نگرشی منفی و احساس نفرت عمیقی نسبت به اسرائیل دارد.

این وضعیت نشان می‌دهد که پیمان صلح مصر و رژیم صهیونیستی هیچ‌گاه بر پایه آشتی عمیق اجتماعی و اعتماد متقابل استوار نبوده، بلکه بیش از هر چیز محصول ملاحظات راهبردی و منافع متقابل دولت مصر با این رژیم بوده است. حتی عبدالفتاح السیسی، رئیس‌جمهور مصر نیز تأکید کرده که صلح پایدار و واقعی در منطقه بدون تشکیل یک دولت مستقل فلسطینی امکان‌پذیر نیست.

از این‌رو می‌توان گفت، روابط مصر و رژیم صهیونیستی در طول دهه‌های گذشته بیش از آنکه نمونه‌ای از صلح گرم و مبتنی بر اعتماد باشد، مصداق صلح سرد بوده است؛ صلحی که همکاری‌های امنیتی و سیاسی را حفظ کرده، اما نتوانسته خصومت تاریخی و بی‌اعتمادی موجود در بخش قابل توجهی از جامعه مصر نسبت به این رژیم را از میان ببرد.

بنابراین، اگرچه در حال حاضر امکان درگیری مستقیم میان دو طرف وجود ندارد، اما احتمال اینکه آن‌ها در آینده وارد رویارویی مستقیم شوند، وجود دارد؛ به‌طوری که آمیاد کوهن، رئیس مرکز هیروت اسرائیل نسبت به افزایش قدرت نظامی مصر هشدار داده و پیش‌بینی کرده که در 15 سال آینده، منطقه شاهد درگیری نظامی میان رژیم صهیونیستی و مصر باشد.

وی همچنین ادعا کرده که اخوان‌المسلمین اولین تهدید برای این رژیم و حتی آمریکا محسوب می‌شود و اگر در 15 سال آینده این گروه به قدرت برسد، رژیم صهیونیستی با مصر وارد نبرد خواهد شد. اگرچه نمی‌توان سخنان این مقام صهیونیستی را کاملاً تأیید کرد و از طرفی موقعیت اخوان‌المسلمین نیز پس از وقایع سال ۲۰۱۱ تا حد زیادی در مصر تضعیف شده است، اما شاید به‌دلیل مخالفت‌هایی که در منطقه نسبت به سیاست‌های جنگ‌طلبانه و خشونت‌آمیز این رژیم، به‌ویژه نسبت به مردم فلسطین وجود دارد، ممکن است موقعیت سیاسی جریان‌ها و جنبش‌های مخالف اسرائیل، به‌ویژه اخوان‌المسلمین در مصر را در صحنه سیاسی منطقه تقویت و زمینه را برای تنش‌های غیرمستقیم و مستقیم با آن ایجاد کند.

در مجموع، روابط مصر و رژیم صهیونیستی در شرایط کنونی در وضعیتی از تنش‌های پنهان و مدیریت‌شده قرار دارد. دو طرف اگرچه از رویارویی نظامی گسترده اجتناب می‌ورزند، اما با توجه به تداخل و تعارض موقعیت راهبردی آن‌ها در شبه‌جزیره سینا و شاخ آفریقا، این امر ممکن است در بلندمدت به کانون بحران تبدیل شود.

از طرفی، ماهیت صلح سرد حاکم بر روابط، همراه با بی‌اعتمادی عمیق افکار عمومی مصر و سیاست‌های توسعه‌طلبانه رژیم صهیونیستی، نشان می‌دهد که این صلح به محاسبات راهبردی دولت‌ها وابسته است و هرگونه تغییر در موازنه قدرت منطقه‌ای، تحولات داخلی مصر یا تشدید بحران‌هایی نظیر وضعیت غزه و دریای سرخ، می‌تواند زمینه را برای خروج تنش‌ها از حالت پنهان به رویارویی آشکارتر فراهم کند.

انتهای پیام