سوگوارهای در گِل؛ پیوند شهر و آیین
مریم بیرانوندزاده، دکترای برنامهریزی شهری و پژوهشگر جهاددانشگاهی لرستان، در یادداشتی که در اختیار خبرگزاری ایکنا لرستان قرار داده، آورده است؛ با فرا رسیدن ماه محرم، چهره شهرها دگرگون میشود؛ اما در خرمآباد، این دگرگونی چیزی فراتر از سیاهپوشی معابر است. خیابانها، میدانها و محلههای تاریخی این شهر، هر سال در دهه نخست محرم، به […]
مریم بیرانوندزاده، دکترای برنامهریزی شهری و پژوهشگر جهاددانشگاهی لرستان، در یادداشتی که در اختیار خبرگزاری ایکنا لرستان قرار داده، آورده است؛
با فرا رسیدن ماه محرم، چهره شهرها دگرگون میشود؛ اما در خرمآباد، این دگرگونی چیزی فراتر از سیاهپوشی معابر است. خیابانها، میدانها و محلههای تاریخی این شهر، هر سال در دهه نخست محرم، به صحنهای زنده برای بازخوانی یکی از عمیقترین روایتهای تاریخی و مذهبی جهان اسلام تبدیل میشوند.
پژوهشگران، لرستان را یکی از مهمترین زیستبومهای آیینهای عاشورایی ایران میدانند؛ جایی که سوگواری تنها در مساجد جریان ندارد، بلکه در کوچهها، محلهها، بازارهای قدیمی و حتی در سبک زندگی مردم نیز حضور دارد.
گلمالی؛ آیینی که شهر را میدان عزاداری میکند
شاید شناختهشدهترین آئین عاشورایی خرمآباد، «گلمالی» باشد؛ رسمی کهن که در زبان محلی «خَهرهگیری» نامیده میشود. عزاداران از روز تاسوعا، خاک نرم و مخصوصی را در میدانهای بزرگ و کوچک ـ که معمولاً با آجرچینی در مقابل خیمهها آماده میشود ـ فراهم میکنند و در روز عاشورا، این خاک را با گلاب آمیخته و بر سر و صورت خود میمالند. این آیین باشکوه که به نماد عاشورای لرستان تبدیل شده است، نشان میدهد فضاهای شهری، از میدانهای مرکزی تا کوچهپسکوچههای محلات، چگونه بستری برای بروز احساسات جمعی و بازتولید هویت مذهبی فراهم میآورند.
چهلمنبر؛ یادگاری از مسیر اسارت در دل محلههای کهن خرمآباد
چهلمنبر یکی دیگر از سنتهای کهن لرستان است، بر پایه باورهای مردمی چهلمنبر؛ یادگاری از مسیر اسارت در دل محلههای کهن در روز تاسوعا، مردم خرمآباد آیین سنتی «چهلمنبر» را به یاد چهل منزل طیشده توسط حضرت زینب(س) از کربلا تا شام برگزار میکنند. این آیین که در محلههای قدیمی و بافت تاریخی شهر جریان دارد، نشان میدهد چگونه معابر و فضاهای همگانی نهتنها مسیر حرکت عزاداران، بلکه روایتگر تاریخ و حافظ حافظه جمعی یک سرزمین هستند.
هیئتها و مساجد؛ شبکه فضایی سوگ
با آغاز دهه نخست محرم، اماکن متبرکه، مساجد، هیئتهای مذهبی و گروههای مردمی در خرمآباد برنامههای متنوعی برای گرامیداشت این ایام تدارک میبینند.
از هیئتهای پرشور محلههای مرکزی تا دستههای سینهزنی قدیمی در بافتهای تاریخی شهر، فضای خرمآباد غرق در شور حسینی میشود. هیئتها بهعنوان کانونهای تجمع، نقش محوری در سازماندهی آیینها ایفا میکنند و خیابانها و میدانها نیز به شریانهای جاری عزاداری بدل میشوند که دستههای سینهزنی و زنجیرزنی را از نقطهای به نقطه دیگر هدایت میکنند.
عاشورا در خرمآباد تنها یک مراسم مذهبی نیست؛ بلکه روایتی فضایی از پیوند ایمان، تاریخ و هویت یک شهر است. میدانها و کوچههای این شهر هر ساله در محرم، از کارکرد صرفاً کالبدی و یکپارچگی شهری فراتر رفته و به بسترهایی زنده برای بازتولید فرهنگ عاشورایی بدل میشوند؛ جایی که هر سنگفرش، خاطرهای از سوگ و هر دیوار، نوایی از چَمَرانه را در خود جای داده است.
انتهای پیام
این مطلب بدون برچسب می باشد.
- دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
- پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
- پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.