نهضت عظیم عاشورا نه تنها یک حرکت اصلاحی و سیاسی، بلکه مدرسه‌ای بزرگ برای آموزش مفاهیم دینی، اخلاقی و انسانی به شمار می‌رود. مکتب حسینی، مکتب آگاهی، بصیرت، مسئولیت‌پذیری و دفاع از ارزش‌های الهی است و یکی از مهمترین ابعاد آن تبلیغ دین به شیوه‌ای عمیق، اثرگذار و ماندگار است. امام حسین(ع) در شرایطی قیام کرد که جامعه اسلامی دچار انحراف‌های فکری، اخلاقی و سیاسی شده بود و ارزش‌های اصیل اسلامی در معرض فراموشی و نابودی قرار داشت. در چنین فضایی، آن حضرت با بهره‌گیری از روش‌های مختلف تبلیغی از جمله سخنرانی، گفت‌وگو، روشنگری، امر به معروف و نهی از منکر و در نهایت فداکاری و شهادت، پیام حقیقی اسلام را به گوش جهانیان رساند.

امروزه جوامع اسلامی بیش از هر زمان دیگری نیازمند شناخت شیوه‌های مؤثر تبلیغ دین هستند و این در حالیست که بسیاری از اندیشمندان بر این باورند که عاشورا بزرگترین رسانه تبلیغی اسلام و امام حسین(ع) موفق‌ترین مبلغ دین از طریق عمل و فداکاری بوده است.

در این راستا خبرگزاری ایکنا همزمان با ماه محرم و برپایی مجالس عزاداری سید و سالار شهیدان و رونق گرفتن منابر، در قالب سلسله درس گفتارهای «تبلیغ دین در مکتب حسین(ع)» پای سخنان حجت‌الاسلام والمسلمین محسن دریابیگی، مؤلف و پژوهشگر حوزه دین نشسته است تا به بررسی شاخصه‌های منبر تراز اسلامی که تاثیرگذار و هدایتگر است، بپردازد. در بخش پنجم این درس گفتارها به موضوع «ادب و آداب» پرداخته شده است که در ادامه با هم می‌بینیم و می‌خوانیم.

ان‌شاءالله بتوانیم در این سلسله درس‌گفتارها معارفی را که در جهت احیای امر اهل بیت(ع) مطرح می‌شود، دنبال کنیم؛ چراکه همان‌گونه که بیان شده، تمام این گفتن‌ها و شنیدن‌ها باید به احیای آن امر و آن معنویت و ولایت الهی ختم شود. مجالس حسینی نیز چنین ظرفیتی دارند و قرار بر این است که در این مجالس سخن باطنی و معرفت درونی به همه رفتارهای ما ضمیمه شود.

یکی از میراث‌های ارزشمند این مجالس که در طول تاریخ نیز مورد توجه ویژه قرار گرفته، حضور ادب در تمام اضلاع این مجلس است؛ از گوینده تا شنونده، خادم و بانی. در این فضا همه خود را تحت تأثیر و در نسبت با فرهنگ حسینی تعریف می‌کنند و هیچ‌کس بر دیگری برتری ندارد. عنوان رایج در مجالس حسینی، «نوکر» و «خادم» است و رفتارها نیز با همین رویکرد تنظیم شده است؛ به گونه‌ای که هیچ‌کس در پی برتری‌جویی بر دیگری نیست.

اینجا مجلس محبت است. به تعبیر شاعر اصفهانی: «بنازم به بزم محبت که آنجا گدایی به شاهی مقابل‌ نشیند». در چنین فضایی، مراتب و رتبه‌ها کنار می‌رود؛ همه سینه‌زن و عزادار می‌شوند و همه شال عزا به گردن آویخته و با نشانه‌های عزاداری همراه هستند. در این فضا هر کس مؤدب‌تر باشد و بیشتر حریم‌ها را رعایت کند، مقرب‌تر خواهد بود. اینجا ادب محور است. 

اگر دقت کنیم، در سایر محافل چنین نیست که هنگام ورود و خروج، با خضوع و احترام ویژه از افراد استقبال یا بدرقه شود، یا هنگام پذیرایی، با نهایت احترام و ادب ظرف غذا در برابر افراد قرار داده شود. اما آنچه مجالس حسینی را حتی برای ناآشنایان دلنشین و دلچسب کرده، همین حضور ادب است. گوینده و شنونده هرگاه از این مسیر خارج شوند، آن فضای نورانی نیز تهی خواهد شد.

آنچه باید در مجالس حسینی به آن توجه کنیم، احیای همین ظرافت‌‌کاری‌هاست. ادب، توجه به ظرافت‌هاست و محصول اخلاق به شمار می‌آید؛ ادب، توجه به خرد کردن اخلاق در تمام زیست ماست. ادب، تهذیب اخلاق در تمام ساحت‌های زندگی است. به تعبیر آقای طباطبایی در المیزان انسان می‌تواند «صورت زیبایی» بیافریند. مجالس حسینی باید به مثابه گالری ادب دیده شوند یعنی به هر گوشه از آن که نگریسته شود، باید جلوه‌ای از ادب در آن قابل مشاهده باشد.

با تأمل در سیره اهل بیت(ع) در روز عاشورا، انسان شیفته این جلوه‌های بزرگ و کوچک می‌شود. خداوند را باید شکر کنیم که گذشتگان ما سرمایه‌ای سرشار از ادب و مشحون از زیبایی برای ما به یادگار گذاشته‌اند. از نخستین روزهایی که مجالس حسینی برپا شده، مشاهده می‌شود که با چه عشق و ارادتی مراسم آغاز می‌شود؛ سیاهی‌ها با احترام نصب می‌گردد، روضه‌ای خوانده می‌شود و بزرگترها پارچه سیاه را برمی‌دارند و به صورت می‌گذارند و به دیگری تقدیم می‌کنند. حتی برای کودکان نیز این فضا، صفا و حال ویژه‌ای ایجاد می‌کند.

از آغاز تا انجام مجالس حسینی، این ادب به‌صورت روشن مشهود است. این میراث معنوی اگر بتواند به‌طور کامل در زندگی ما جاری شود، می‌تواند الگو و نمونه‌ای برای سبک زندگی ارائه دهد؛ الگویی برای خانه، محل کار و تمامی عرصه‌های اجتماعی به گونه‌ای که این ادب و زیبایی استمرار داشته باشد.

اگر بتوانیم این توجه به ظرافت‌ها را در مجالس حسینی نهادینه کنیم، زندگی روزمره ما نیز ادامه همان ادب و همان زیبایی خواهد بود. به یاد دارم زمانی که آشپزها غذا را توزیع می‌کردند، با چه عشق و سوزی این کار انجام می‌شد و تا زمانی که همه افراد غذا نمی‌خوردند، خادم خود لب به غذا نمی‌زد. در این میان شایسته است از آشپزانی که دیگر در میان ما نیستند نیز یاد شود؛ از جمله مرحوم قاسم نوری در تهران که با اخلاص و ادب خدمت را به‌گونه‌ای انجام می‌داد که گویی برای حضرت صدیقه(س) غذا آماده می‌کند. این نگاه از آغاز آشپزی تا پایان همراه آنان بود. ان‌شاءالله این ادب و بزرگ‌منشی بتواند از نسل‌های گذشته به ما منتقل شود و ما نیز آن را به نسل‌های آینده منتقل کنیم.

انتهای پیام