به گزارش ایکنا، حجت‌الاسلام و المسلمین عبدالکریم بهجت‌پور، مفسر قرآن کریم، 12 مردادماه در درس خارج تفسیر تنزیلی به بحث درباره آیات 72 تا 74 سوره بقره پرداخت.

متن سخنان وی به شرح زیر است:

در آیه 72 بیان شد که وقتی گروهی از بنی‌اسرائیل به طمع مال و ثروت، فردی را کشتند و خواستند قتل او را به گردن گروه دیگری بیندازند، حضرت موسی(ع) دستور داد گوساله‌ای را ذبح کنند و به بدن مقتول بزنند تا او زنده شود و قاتل را معرفی کند و چنین هم شد. 

بعد خدا در آیه 73 فرمود من اینطور مردگان را زنده می‌کنم و این هم دستوری بود برای اینکه افراد حساب قیامت خود را داشته باشند؛ فَقُلْنَا اضْرِبُوهُ بِبَعْضِهَا ۚ كَذَٰلِكَ يُحْيِي اللَّهُ الْمَوْتَىٰ وَيُرِيكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ. البته اشاره آیه به روز قیامت نیست؛ همچنین اشاره به این ندارد که در قیامت، بدن مردگان را به چیزی خواهند زد تا زنده شوند چون در روز قیامت با اراده خدا و با دمیده شدن در صور، همه مردگان زنده خواهند شد. 

وَيُرِيكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ، هم قرینه به این است که آیه ربطی به قیامت ندارد و همین الان خدا این آیه و معجزه را نشان داد تا ایمان بیاورند. مراد آیه این است که یهودیان به رغم اینکه شما قصد دارید اسلام را نادیده بگیرید و نگذارید حقیقت آن آشکار شود ولی خداوند به وسیله همین پیامبر(ص) حقیقت درستی دعوت او را آشکار می‌کند لذا فکر نکنید با پنهان‌کردن صفات پیامبر(ص) در تورات خواهید توانست حقیقت وجودی و عظمت پیامبر(ص) را مخفی کنید زیرا خداوند درستی رسالت ایشان را با معجزات نشان خواهد داد. تعبیر لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ هم یعنی این حقیقت آشکار خواهد شد و امید می‌رود در آن تعقل شود.

در ادامه در آیه 74 فرمود: ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذَٰلِكَ فَهِيَ كَالْحِجَارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً. گاهی دل انسان آماده است و اگر حقیقتی را ببیند، واکنش مناسب نشان می‌دهد مانند زمین نرمی که وقتی باران به آن ببارد فرو می‌رود ولی گاهی مانند زمین سفت و سختی است که هرقدر هم باران ببارد منفذی وجود ندارد.  

ذَٰلِكَ در این آیه اشاره به دور دارد؛ برخی گفته‌اند اشاره ذَٰلِكَ به کشته‌شدن و بعد زنده‌شدن فرد مرده است؛ به نظر بنده این معنا درست نیست و حق با مفسرانی است که می‌گویند اشاره آیه به چند نمونه اخیر از نعماتی است که خدا به بنی‌اسرائیل داد و از آنان دفع بلا کرد. 

خداوند فرموده است من در طول پیدایش شما(بنی‌اسرائیل)، نعمات فراوانی به شما دادم و عذاب زیادی هم از شما دفع کردم و برخی به این دلیل به جای شکرگزاری و قدردانی و اصلاح ِاشکال مغرور می‌شوند و می‌گویند می‌شود هر غلطی را انجام داد و حتی اگر پیامبر هم بکشیم و دستورات آنان را نادیده بگیریم، باز راه برای ما باز است. همین طرز تفکر باعث قساوت قلب آنان شده است تا جایی که نزول آیات در آنان تأثیری ندارد و پیامبر اسلام هرقدر آنان را دعوت به حق کند، زیر بار آن نمی‌روند. فَهِيَ كَالْحِجَارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً. مقاومت شما در برابر دستورات و تهدیدهای الهی مانند سنگ است و هیچ نفوذی را نمی‌پذیرید. 

بعد هم برای توضیح بیشتر به سه نوع سنگ اشاره کرده است: وَإِنَّ مِنَ الْحِجَارَةِ لَمَا يَتَفَجَّرُ مِنْهُ الْأَنْهَارُ برخی سنگ‌ها وقتی در برابر آب قرار بگیرند چنان واکنش آنان مناسب است که چشمه از آن می‌جوشد. برخی سنگ‌ها هم طوری هستند که شکافته می‌شوند، ترک برمی‌دارند و آب از آنان بیرون می‌زند. وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا يَشَّقَّقُ فَيَخْرُجُ مِنْهُ الْمَاءُ. نوع سوم هم سنگی است که وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ، پاره‌ای از آن‌ها از ترس خدا[از بلندی] سقوط می‌کنند.

مراد از آب در اینجا وحی است. به تعبیری وقتی وحی نازل شد، در انواع انسان‌ها تأثیر متفاوتی دارد کما اینکه آب در انواع سنگ‌ها تأثیر مختلفی دارد. برخی انسان‌ها در برابر دشمن کاملاً با صلابت هستند و در برابر حق کاملاً تحت تأثیر هستند و پیام وحی را به راحتی قبول می‌کنند. خشیت الهی یعنی ابهت خدا کسی را بگیرد و در برابر عظمت خدا متواضع باشد. 

فرمود برخی سنگ‌ها هبوط می‌کنند یعنی از بالای صخره و کوه از ترس و ابهت الهی پایین می‌آیند. برخی به این دلیل گفته‌اند این سنگ درک دارد ولی به نظر بنده درست نیست، چون خشیت الهی در قالب سیل، زلزله، بارش شدید باران، سیلاب و … فرود می‌آید و سنگ نمی‌تواند در برابر آن مقاومت کند و فرو می‌ریزد. برخی بحث را به سجده و … منطبق کرده‌اند که برداشت درستی نیست. 

آقایان مفسران گفته‌اند بنی‌اسرائیل با این نوع سنگ‌ها آشنا بودند و به آیاتی هم استناد کرده‌اند از جمله:  قَالَ رَبِّ أَرِنِي أَنْظُرْ إِلَيْكَ؛ وقتی موسی به محل ملاقات ما آمد و خداوند با او سخن گفت چنان به شوق افتاد که موسی به خدا گفت کاری کن که من تجلی کامل تو را ببینم نه اینکه فقط سخن تو را بشنوم و خدا فرمود هرگز نمی‌توانی مرا ببینی و تجلی من در حد شنیدن صدای من است. قَالَ لَنْ تَرَانِي وَلَٰكِنِ انْظُرْ إِلَى الْجَبَلِ فَإِنِ اسْتَقَرَّ مَكَانَهُ فَسَوْفَ تَرَانِي ۚ فَلَمَّا تَجَلَّىٰ رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَكًّا وَخَرَّ مُوسَىٰ صَعِقًا ۚ فَلَمَّا أَفَاقَ قَالَ سُبْحَانَكَ تُبْتُ إِلَيْكَ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُؤْمِنِينَ؛ به کوه نگاه کن و وقتی من تجلی کردم، اگر کوهی وجود داشت آن وقت مرا خواهی دید ولی وقتی خدا تجلی کرد و قدرت خودش را نشان داد، کوه کوبیده شد و به موسی حالت بیهوشی دست داد و افرادی که همراه او بودند، مردند و موسی هم گفت من الان فهمیدم که خطا کردم و در سرآمد مؤمنان به تو هستم. 

برخی مفسرین با استناد به این آیات گفته‌اند بنی‌اسرائیل با خشیت کوه در برابر قدرت خدا آشنا بودند لذا خدا در آیات مورد بحث هم از انواع سنگ‌ها نام برد. یا داستان تقاضای آب که 12 چشمه از سنگ جوشید. وَقَطَّعْنَاهُمُ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ أَسْبَاطًا أُمَمًا وَأَوْحَيْنَا إِلَىٰ مُوسَىٰ إِذِ اسْتَسْقَاهُ قَوْمُهُ أَنِ اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْحَجَرَ فَانْبَجَسَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا عصای خودت را به این سنگ بزن، 12 چشمه می‌جوشد.

به نظر بنده، دست و پا کردن این نمونه‌ها وجاهت چندانی ندارد و زیبا نیست و نیازی به این نوع استنادات نیست. بحث آیات، روشن و صریح است و قلب برخی افراد را به سنگ سخت تشبیه کرده و گفته چون با وجود این همه نعمت و بخشش، قلوب شما ذره‌ای در برابر من خدا خاشع نشد. ضمن اینکه این همه عذاب هم به برخی از گستاخان شما رسید، باز هم قلوبتان نرم نشد. کسانی که در روز شنبه و بر خلاف دستور من ماهی گرفتند، تبدیل به میمون و بوزینه کردم ولی باز هم قلب شما نمی‌لرزد و دست از استکبار خود برنمی‌دارید، بنابراین معنای آیه روشن است و ما نباید خود را گرفتار مستندات آیات دیگر کنیم. 

خدا از اعمال انسان غافل نیست

در انتها هم فرمود و مالله بغافل؛ خدا غافل از چیزی نیست که شما انجام می‌دهید. خدا بنی‌اسرائیل را با تنبیهات و رفع بلاها و نعمت‌ها آزمود و بعد فرمود من از نیات و عملی که انجام می‌دهید غافل نیستم. اینکه خدا فرمود من شما را با اعمال مؤاخذه می‌کنم، صرفاً اعمال چشم و گوش و دست و پا نیست بلکه اعمال قلبی هم عمل است و اینکه شما مستکبر هستید و حاضر نیستید در برابر حق از خودتان انعطاف نشان دهید.

خدا به کیفیت مواجهه یهودیان با وحی و پیامبر(ص) توجه دارد و تأکید فرمود من از رفتارهای شما غافل نیستم و آنان را تهدید کرده است. 

خداوند از آیه 40 تا 74 به بنی‌اسرائیل پرداخت و از آیه 75 به بعد به توضیح در مورد مواجهه مسلمانان با این گروه پرداخته است و اینکه باید چگونه با آنان برخورد کنند.

انتهای پیام