دیدگاه‌های «رهبر شهید» آیت‌الله سید علی خامنه‌ای در حوزه سیاست خارجی، منظومه‌ای منسجم از مبانی اعتقادی، اصول ثابت و راهبردهای عملی است که طی سال‌ها رهبری ایشان در قالب سخنرانی‌ها، پیام‌ها و سیاست‌گذاری‌های کلان تبیین شده است. در این منظومه، استقلال همه‌جانبه کشور، اتکا به توان داخلی و حفظ عزت ملی جایگاهی محوری دارد و بر این باور استوار است که استقلال سیاسی بدون پشتوانه اقتصادی، علمی و فناوری پایدار نخواهد بود.

سیاست خارجی در اندیشه ایشان بر اصول «عزت، حکمت و مصلحت»، مقاومت در برابر نظام سلطه، توسعه روابط با همسایگان و کشورهای مستقل، دیپلماسی فعال و قدرت درون‌زا استوار است. در همین چارچوب، حمایت از آرمان فلسطین و نقش‌آفرینی در شکل‌گیری و تثبیت محور مقاومت نیز از مهم‌ترین مؤلفه‌های این رویکرد به شمار می‌رود.

بیشتر بخوانید:

ایکنا برای بررسی ابعاد این میراث در عرصه سیاست خارجی، با احمد دستمالچیان، سفیر اسبق ایران در لبنان و اردن و کارشناس مسائل بین‌الملل، گفت‌وگو کرده است که مشروح آن را در ادامه می‌خوانیم:

ایکنا ـ در اندیشه رهبر شهید، «استقلال‌خواهی» چه جایگاهی در سیاست خارجی داشت؟ با توجه به اینکه ایشان همواره بر تعامل با کشورهای جهان، به‌ویژه همسایگان، تأکید می‌کردند اما در عین حال حفظ استقلال و خودکفایی را اصل می‌دانستند، این رویکرد چه میراثی برای سیاست خارجی جمهوری اسلامی بر جای گذاشته است؟

سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بر اساس اصول قانون اساسی استوار است و یکی از مهم‌ترین این اصول، سیاست «نه شرقی، نه غربی» و دستیابی به استقلال کامل کشور است. رهبر شهید و امام راحل نیز همواره بر این اصل تأکید داشتند که جمهوری اسلامی باید کشوری مستقل باشد و بدون اتکا به قدرت‌های خارجی، امور خود را اداره کند.

استقلال، همواره یکی از ارکان سیاست خارجی جمهوری اسلامی در همه ابعاد بوده است. در کنار آن، اولویت سیاست خارجی ایران از ابتدای انقلاب تاکنون، توسعه روابط با کشورهای همسایه و برقراری مناسباتی دوستانه و برادرانه، به‌ویژه با کشورهای عربی منطقه، بوده است.

جمهوری اسلامی ایران همواره دست دوستی و برادری به سوی همسایگان دراز کرده است اما متأسفانه برخی دولت‌های منطقه در مقاطعی این رویکرد را به‌درستی درک نکردند و تصور کردند که امنیت را می‌توان با تکیه بر قدرت‌های بیگانه تأمین کرد. نتیجه چنین نگاهی آن شد که برخی از این کشورها به پایگاه و محل نفوذ دشمنان منطقه تبدیل شدند.

امروز به نظر می‌رسد بسیاری از کشورهای منطقه به این جمع‌بندی رسیده‌اند که باید ایران را به‌عنوان یک شریک و برادر قابل اعتماد بشناسند و تعامل خود را با جمهوری اسلامی گسترش دهند. اگر این رویکرد تقویت شود، کشورهای منطقه خواهند دید که همکاری و همگرایی با ایران، سرمایه‌ای بزرگ برای امنیت، توسعه و پیشرفت همه ملت‌های منطقه خواهد بود.

ایکنا ـ رهبر شهید همواره سه مؤلفه «عزت، حکمت و مصلحت» را اضلاع جدایی‌ناپذیر سیاست خارجی جمهوری اسلامی می‌دانستند. به نظر شما پیوند این سه اصل چگونه می‌تواند ضمن حفظ اقتدار ملی، منافع و امنیت کشور را تأمین کند؟

در اندیشه رهبر شهید، سه اصل «عزت، حکمت و مصلحت» پایه‌های اساسی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران به شمار می‌روند. ایشان همواره تأکید داشتند که اگر این سه مؤلفه به‌صورت توأمان در سیاست خارجی رعایت شود، کشور در مسیر پیشرفت، اقتدار و تأمین منافع ملی حرکت خواهد کرد، همانطور که مقام معظم رهبری آیت‌الله سید مجتبی حسینی خامنه‌ای نیز بر آن تأکید دارند.

رهبر شهید معتقد بودند جمهوری اسلامی ایران می‌تواند با همه کشورهای جهان روابطی دوستانه و سازنده داشته باشد، مشروط بر آنکه این روابط بر پایه احترام متقابل، حفظ عزت ملی و رعایت حقوق ملت ایران شکل گیرد. از نگاه ایشان، تعامل با جهان هرگز به معنای عدول از اصول و ارزش‌های انقلاب اسلامی نیست.

تحولات و جنگ‌های اخیر منطقه نیز نشان داد که جایگاه جمهوری اسلامی ایران در عرصه بین‌المللی با گذشته تفاوت کرده است. چنانکه در رخدادهای اخیر و جنگ تحمیلی سوم، بسیاری از کشورها، حتی برخی دولت‌های اروپایی، از همراهی با اقدامات خصمانه علیه ایران خودداری کردند که این موضوع بیانگر افزایش وزن و اعتبار جمهوری اسلامی در معادلات منطقه‌ای و بین‌المللی است.

ایکنا ـ رهبر شهید همواره بر تداوم خط امام خمینی(ره) در حمایت از آرمان فلسطین تأکید داشتند و ثابت قدم بودند و از سوی دیگر در شکل‌گیری، تقویت و تثبیت محور مقاومت نقش مؤثری ایفا کردند. این دو مؤلفه چه جایگاهی در میراث سیاست خارجی ایشان دارد؟

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های اندیشه و عملکرد رهبر شهید، پایبندی به آرمان‌ها و مسیر ترسیم‌شده از سوی امام خمینی(ره) در مسئله فلسطین بود. فلسطین مسئله جهان اسلام و بین‌المللی است؛ تروریست‌ها کشوری را غصب کردند و بر هر انسان آزاده‌خواه و مسلمانی واجب است که از این حق غصب شده و قبله اول مسلمین دفاع کند  لذا رهبر شهید با همین رویکرد، از شکل‌گیری، تقویت و تثبیت محور مقاومت حمایت کردند و آن را یکی از مهم‌ترین عوامل بازدارندگی در برابر سیاست‌های سلطه‌طلبانه آمریکا و رژیم صهیونیستی می‌دانستند.

محور مقاومت در واقع سد و محور بازدارندگی در برابر شرارت‌ها و تجاوزهایی است که آمریکا و رژیم صهیونیستی در منطقه ایجاد و دنبال می‌کنند و می‌خواهند کل منطقه را تصاحب کنند. این محور مقاومت با ابتکار هوشمندانه و زیرکانه رهبر شهید انقلاب ایجاد شد از این شرارت‌های دشمنان جلوگیری کرد و اگر این محور شکل نگرفته بود، بسیاری از کشورهای اسلامی منطقه امروز با تهدیدهای بسیار بزرگ‌تری روبه‌رو بودند و امنیت و ثبات آن‌ها بیش از پیش آسیب می‌دید.

در جنگ تکفیری‌ها دیدیم که اگر محور مقاومت نبود کشورهای اسلامی منطقه یک به یک سقوط می‌کردند و تبدیل به سرزمین سوخته می‌شد؛ به ویژه در این زمینه نقش سردار شهید حاج قاسم سلیمانی برجسته است. بنابراین محور مقاومت، محور صلح و ثبات و امنیت آفرین دربرابر جنایت‌های آمریکا و اسرائیل است. 

ایکنا ـ رهبر شهید د در بیان تحولات منطقه و نظام بین‌الملل نیز از تعابیر و مفاهیم جدیدی مانند «نظم نوین جهانی» و «پیچ تاریخی» استفاده می‌کردند؛ مفاهیمی که نشان‌دهنده نگاه راهبردی و آینده‌نگر ایشان به تحولات جهانی بود. این نگاه چه تأثیری بر سیاست خارجی جمهوری اسلامی داشته است؟

امروز جهان در حال گذار و عبور از یک پیچ تاریخی و دوره‌ای بزرگ و حساس است و نظم کلاسیک مبتنی بر سلطه آمریکا به تدریج در حال تغییر است و جای خود را به نظم نوین می‌دهد. افول هژمون که آمریکا در راس این سیاست است در چنین شرایطی، جمهوری اسلامی ایران بزرگترین و سرنوشت‌سازترین مقطع تاریخ خود را برای جابازکردن در تحولات بین‌المللی و نقش آفرینی سپری می‌کند یعنی ایران به یکی از بازیگران اثرگذار تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی تبدیل شده است. 

ایران قدرتمند امروز به پشتوانه حضور و حمایت مردم، توانمندی‌های ملی و قدرت بازدارندگی خود، ظرفیت ایفای نقشی تعیین‌کننده در آینده منطقه و حتی جهان را دارد. این روند به‌ویژه در تحولات و جنگ اخیر بیش از گذشته آشکار شد و نشان داد جمهوری اسلامی از قدرت ایستادگی، بازدارندگی و نقش‌آفرینی مؤثر برخوردار است.

اینکه ایران امروز در بسیاری از معادلات منطقه‌ای و بین‌المللی دست برتر را دارد، نتیجه سیاست‌های راهبردی و مدیریت رهبر شهید در سال‌های گذشته است؛ سیاست‌هایی که زمینه ارتقای جایگاه جمهوری اسلامی را در نظم در حال شکل‌گیری جهان فراهم کرده است؛ این امر از سیاست‌های داهیانه رهبر شهید بود که مدیریت کردند و به شرایط فعلی رسیدیم که ایران دست برتر را در تحولات منطقه دارد. 

انتهای پیام