«قیام لله» از جمله مفاهیمی است که در اندیشه امام خمینی(ره) و رهبر شهید انقلاب جایگاهی محوری دارد؛ مفهومی که ریشه آن به متن قرآن برمی‌گردد و از منظر اندیشه اسلامی، فقط توصیه‌ای اخلاقی نیست، بلکه مبنایی برای کنش اجتماعی، مقابله با طاغوت و صیانت از هویت دینی جامعه به‌شمار می‌رود. خبرنگار ایکنا از اصفهان در گفت‌وگو با حجت‌الاسلام والمسلمین علی احتشام عضو مجمع عمومی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم با واکاوی این مفهوم، به پیوند آن با شعار «باید برخاست»، الزامات جهاد تبیین و وظایف خواص و رسانه‌ها در شرایط جنگ روایت‌ها پرداخته است که در ادامه مشروح این گفت‌وگو را می‌خوانیم:

ایکنا ـ مهم‌ترین مبنای قرآنی «قیام لله» از منظر قرآن چیست و این مفهوم چه شاخص‌هایی دارد؟

در نظام فکری اسلام که برای تأمین سعادت دنیا و آخرت انسان برنامه دارد، ایمان به خدا همواره در کنار کفر به طاغوت معنا پیدا می‌کند. از این‌رو، نظام اسلامی بدون کفر به طاغوت قابل تحقق نیست. خداوند در آیه ۲۵۶ سوره مبارکه «بقره» می‌فرماید: «فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَىٰ»؛ یعنی کسی که به دنبال چنگ‌زدن به ریسمان محکم الهی و عاقبت‌بخیری است، باید در کنار ایمان، طاغوت زمان خود را نیز بشناسد و در برابر آن بایستد.

همین‌جا معنای حقیقی «قیام لله» آشکار می‌شود. ایستادگی در برابر شیاطین جنی و انسی، مستلزم استقامت و تحمل سختی‌هاست؛ زیرا طاغوت‌ها همواره در برابر اسلام و مسلمانان صف‌آرایی کرده‌اند. از این‌رو، خداوند انسان را از راحت‌طلبی، دنیاگرایی و گرفتار شدن در حاشیه‌ها برحذر می‌دارد و فرمان می‌دهد که چه به‌صورت فردی و چه اجتماعی، برای خدا قیام کند. این قیام، گاه در جبهه جنگ نرم و گاه در میدان جنگ سخت تحقق می‌یابد و هر دو، مصداق «قیام لله» هستند.

امام خمینی(ره) از دوران جوانی، آیه «قُلْ إِنَّمَا أَعِظُكُمْ بِوَاحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ» را محور حرکت خود قرار داده بودند و انقلاب اسلامی نیز بر همین مبنا شکل گرفت. ایشان همواره تأکید داشتند که پیروزی بر طاغوت‌های بیرونی و هوای نفس، با رفاه‌زدگی و آسان‌طلبی ممکن نیست. امام راحل و پس از ایشان، قائد شهید، نه خود اهل دنیا بودند و نه جامعه را به دنیاگرایی دعوت کردند. شرط اساسی قیام لله آن است که انسان پیش از هر چیز، بندگی خدا را در عمق وجود خود نهادینه کند؛ زیرا تا رابطه انسان با خدا استوار نشود، در میدان‌های سخت قیام برای خدا نیز استقامت نخواهد داشت.

ایکنا ـ امروز جامعه با جنگ روایت‌ها و نبرد شناختی مواجه است. در چنین شرایطی، تحقق «قیام لله» چه مسئولیت‌هایی برعهده جامعه، به‌ویژه نخبگان و رسانه‌ها قرار می‌دهد؟

متأسفانه خواص جامعه، به‌ویژه پس از پایان دفاع مقدس، آن‌گونه که باید، در عرصه قیام لله ایفای نقش نکردند؛ در حالی‌که امام خمینی(ره) با تبیین دوگانه اسلام ناب محمدی و اسلام آمریکایی، شاخص‌های روشنی پیش روی جامعه قرار دادند. از نگاه حضرت امام(ره)، اسلام آمریکایی، اسلام سرمایه‌داری، رفاه‌زدگی، لیبرالیسم و نفاق است؛ اسلامی که نه‌تنها آمریکا با آن مشکلی ندارد، بلکه از آن حمایت می‌کند. در مقابل، اسلام ناب، مسلمانان را به عزت، مقاومت و ایستادگی در برابر استکبار فرامی‌خواند.

پس از امام راحل، کمتر کسی این شاخص‌ها را با جدیت دنبال کرد. تنها شخصیتی که با همان صراحت و استقامت این مسیر را ادامه داد و تا پای شهادت بر آن ایستاد، قائد شهید بود. ایشان از دهه ۷۰ با طرح مفاهیمی همچون تهاجم فرهنگی، شبیخون فرهنگی، ناتوی فرهنگی و قتل‌عام فرهنگی، بارها هشدار دادند که دشمن پس از ناکامی در جنگ سخت، به جنگ نرم روی آورده است و سپس با طرح جهاد کبیر و جهاد تبیین، وظیفه خواص را در این میدان روشن کردند.

با این حال، بخش قابل توجهی از نخبگان حوزوی و دانشگاهی در انجام این مسئولیت موفق نبودند؛ تا جایی که قائد شهید در آخرین سخنرانی خود فرمودند اگر حادثه‌ای برای ملت پیش بیاید، خداوند مردم را مبعوث خواهد کرد و این مردم هستند که کار را به پایان می‌رسانند. این تعبیر، نشان‌دهنده مسئولیت سنگین خواص است. امام حاضر نیز در موضوع آتش‌بس و سکوت میدان تأکید کردند که ملت و رهبری منتظر خواهند ماند تا مشخص شود، مسئولان کشور تا چه اندازه به تعهدات خود در دفاع از منافع ملت و مقاومت در برابر جنایتکاران و مستکبران پایبند هستند.

به اعتقاد من، مسئولان سه قوه محصول نظام آموزشی و فرهنگی کشور هستند و این آموزش‌ و پرورش، حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌ها هستند که مدیران آینده را تربیت می‌کنند. اگر این مراکز در تربیت نیروهای متعهد و انقلابی موفق عمل نکنند، طبیعی است که آثار آن در مدیریت کشور نیز نمایان خواهد شد.

از این‌رو، امروز رسانه‌ها رسالتی سنگین برعهده دارند. باید شاخص‌های اسلام ناب و اسلام آمریکایی را که مورد تأکید امام خمینی(ره) و قائد شهید بود، برای جامعه بازخوانی و تبیین کنند. امام(ره) از اسلام آمریکایی با تعابیری مانند «اسلام مرفهان بی‌درد»، «اسلام سرمایه‌داران ظلم‌صفت» و «اسلام مقدس‌نماها» یاد می‌کردند؛ اما متأسفانه امروز حتی طرح این مباحث نیز در بعضی از محافل با ملاحظه همراه است.

اگر این شاخص‌ها در سال‌های گذشته به‌درستی تبیین شده بود، بسیاری از هزینه‌هایی که امروز جبهه مقاومت و ملت ایران پرداخته‌اند، قابل پیشگیری بود. امیدوارم رسانه‌ها با احیای این گفتمان بتوانند خواص را به عمل براساس رهنمودهای امامین انقلاب و حمایت از امام حاضر ترغیب کنند.

ایکنا ـ آیا می‌توان شعار «باید برخاست» را ترجمان امروزی دعوت قرآن به «قیام لله» دانست؟ این دو مفهوم از چه جنبه‌هایی با یکدیگر پیوند دارند؟

به نظر من، پاسخ این پرسش مثبت است؛ البته هر عصر مصداق خاص خود را از «باید برخاست» و «قیام لله» دارد. در عصر پیامبر اکرم(ص)، قیام لله در تثبیت تنزیل قرآن و استقرار دین معنا پیدا می‌کرد. پیامبر(ص) برای تثبیت اسلام و قرآن، سختی‌های فراوانی تحمل کردند و در طول ۱٠ سال حکومت اسلامی، ده‌ها جنگ بر ایشان تحمیل شد که بخش قابل توجهی از آن‌ها را شخصاً فرماندهی کردند. از همین‌رو، قیام لله در آن دوره، حفظ و تثبیت اصل دین بود.

صلح حدیبیه نیز نباید جدا از این منظومه دیده شود. پیامبر(ص) در شرایطی که امکان جنگ وجود نداشت، با تدبیری حکیمانه راهی برگزیدند که منافع اسلام را تأمین کند. بنابراین، نباید صرفاً به صلح حدیبیه استناد کرد و ده‌ها نبرد و مجاهدت آن حضرت را نادیده گرفت.

اما در دوران امیرالمؤمنین(ع)، مسئله تنزیل قرآن پایان یافته بود و میدان قیام لله به عرصه تأویل و تحقق حقیقت دین منتقل شد. مردم نماز می‌خواندند، قرآن تلاوت می‌کردند و مناسک دینی انجام می‌دادند، اما آنچه مورد غفلت قرار گرفت، هسته دین بود؛ یعنی مبارزه با طاغوت، دفاع از عزت اسلامی و ایستادگی در برابر ظلم. این همان مرحله‌ای است که از انسان، عبور از هوای نفس و تحمل سختی‌ها را می‌طلبد.

امروز نیز شعار «باید برخاست» را می‌توان ترجمان عملی قیام لله دانست. یکی از مهم‌ترین عرصه‌های این قیام، جبهه جنگ نرم است؛ جایی که باید تلاش کرد نسل جوان معارف خود را از منابع اصیل دینی و قرآنی دریافت کند، نه از رسانه‌های معاند، شبکه‌های ماهواره‌ای یا فضای مجازی بیگانه.

از نگاه من، فعالان رسانه‌ای باید کارنامه خود را با این معیار بسنجند که تا چه اندازه توانسته‌اند قشر خاکستری جامعه را به فرهنگ قرآن، توحید، عبودیت، کفر به طاغوت و مقاومت در برابر استکبار نزدیک کنند. این یکی از مهم‌ترین مصادیق قیام لله در عرصه رسانه است. در جبهه سخت نیز قیام لله همان ایستادگی رزمندگان و نیروهای مسلح در برابر قدرت‌های سلطه‌گر و دفاع از عزت و امنیت کشور است.

از سوی دیگر، تا زمانی که امام حاضر تکلیف دیگری تعیین نکرده‌اند، نباید مطالبه‌گری مردمی را رها کرد. اگر ایشان بر انتقام و خون‌خواهی رهبر شهید تأکید کرده‌اند، مردم نیز باید با مطالبه مستمر، اجازه ندهند این مطالبه به حاشیه رانده شود.

همه این‌ها جلوه‌های قیام لله و مصادیق «باید برخاست» است؛ همان حقیقتی که امام حسین(ع) با جمله «مِثْلِی‏ لَا يُبَايِعُ‏ مِثْلَه» به آن اشاره کردند. این جمله صرفاً موضعی شخصی نبود، بلکه بیانگر قاعده‌ای همیشگی است؛ اینکه هر انسان باعزت و باایمان در برابر طاغوت و ظلم سر تسلیم فرود نمی‌آورد. بر این اساس، امروز نیز تحقق «باید برخاست» در گرو اجتناب از طاغوت، استقامت در برابر مستکبران و حضور فعال در هر دو عرصه جنگ نرم و جنگ سخت است.

ایکنا ـ بر ضرورت تبیین شاخص‌های اسلام ناب محمدی و اسلام آمریکایی تأکید کردید. برای پژوهش و تولید محتوا در این زمینه، چه منابعی پیشنهاد می‌کنید؟

مهم‌ترین منبع برای این موضوع، جلد بیست‌ویکم صحیفه امام(ره) است. امام خمینی(ره) در سال ۱۳۶۶ اصطلاح اسلام آمریکایی و اسلام ناب محمدی را وارد ادبیات انقلاب اسلامی کردند، اما فرصت تبیین تفصیلی آن در سال ۱۳۶۷ و در پیام مربوط به انتخابات سومین دوره مجلس شورای اسلامی فراهم شد. ایشان در آن پیام، شاخص‌های این دو قرائت از اسلام را به‌صورت روشن تبیین کردند.

امام خمینی(ره) در ادامه نیز در پیام‌هایی همچون پیام به‌مناسبت شهادت رهبر شیعیان پاکستان، منشور روحانیت، پذیرش قطعنامه، شهدای مکه، پیام به هنرمندان و نیز پیام به خانواده‌های شهدا، بارها به موضوع اسلام ناب و اسلام آمریکایی پرداختند و تأکید کردند که اگر حوزه‌های علمیه، نخبگان و خواص جهان اسلام این شاخص‌ها را به‌درستی برای مردم تبیین کرده بودند، بسیاری از انحراف‌ها و خسارت‌های جهان اسلام رخ نمی‌داد. بنابراین، به پژوهشگران و فعالان رسانه‌ای توصیه می‌کنم، با مراجعه به جلد ۲۱ صحیفه امام(ره) و مطالعه این پیام‌ها، شاخص‌های اسلام ناب و اسلام آمریکایی را استخراج و به زبان روز برای جامعه تبیین کنند.

به اعتقاد من، یکی از دلایل شکل‌گیری بسیاری از مشکلات امروز، غفلت از همین مباحث است. اگر از ابتدای انقلاب، رسانه‌ها، حوزه‌های علمیه و خواص جامعه در معرفی و ترویج شاخص‌های اسلام ناب محمدی نقش فعال‌تری ایفا می‌کردند، امروز با بسیاری از این چالش‌ها روبه‌رو نبودیم. امیدوارم شما و دیگر فعالان رسانه‌ای بتوانید با بهره‌گیری از این منابع، جریان تازه‌ای در بازخوانی اندیشه امام خمینی(ره) درباره اسلام ناب محمدی شکل دهید و در مسیر جهاد تبیین گام‌های مؤثری بردارید.

انتهای پیام