به گزارش ایکنا، محمود شالویی رییس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی طی سخنانی در این برنامه با تأکید بر جایگاه ممتاز حکیم خوارزمی در تاریخ علم و تمدن ایرانی ـ اسلامی، گفت: خوارزمی نه تنها بنیان‌گذار علم جبر و از پیشگامان ریاضیات است، بلکه آثار او زمینه انتقال دانش به جهان و شکل‌گیری بسیاری از دستاوردهای علمی امروز را فراهم کرده است. 

او با اشاره به جایگاه تاریخی سرزمین خوارزم، اظهار کرد: این سرزمین از مهم‌ترین مراکز علمی و فرهنگی جهان اسلام و ایران به شمار می‌رفته و دانشمندانی بزرگ را در دامان خود پرورش داده است. 

وی با استناد به اشعار حافظ و روایت‌های تاریخی، به پیشینه خوارزم و حوادثی که در دوره حمله تیمور بر این سرزمین گذشته است، پرداخت و افزود: با وجود همه فراز و نشیب‌های تاریخی، نام خوارزم و بزرگان آن هرگز از حافظه تاریخ و فرهنگ جهان پاک نشده است. 

شالویی با اشاره به توصیف‌های ابن بطوطه و محمد بن احمد مقدسی از خوارزم، گفت: این سرزمین در گذشته از آبادترین و زیباترین شهرهای جهان به شمار می‌رفت و مردمانی دانش‌دوست، اهل ادب، فقه، مهمان‌نواز و برخوردار از هوش و استعداد فراوان در آن زندگی می‌کردند. 

شالویی گفت: همین ویژگی‌های فرهنگی و علمی، زمینه‌ساز ظهور شخصیتی چون محمد بن موسی خوارزمی شد که آثار او مسیر علم را در جهان دگرگون کرد. 

رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی با بیان اینکه سازمان یونسکو نیز در سال ۱۳۶۲، به مناسبت یکهزار و یکصد و پنجاهمین سال درگذشت خوارزمی، در بیش از ۱۴۰ کشور جهان آیین‌های بزرگداشت این دانشمند ایرانی را برگزار کرد، افزود: این اقدام بیانگر جایگاه جهانی خوارزمی و تأثیر ماندگار او در تمدن بشری است. 

وی تصریح کرد که این دانشمند بزرگ در حد فاصل قرن دوم و سوم هجری می‌زیست و به عنوان بنیان‌گذار علم جبر، نقشی بی‌بدیل در پیشرفت علوم ریاضی ایفا کرد. 

شالویی ادامه داد: اهمیت خوارزمی تنها به نگارش کتاب «الجبر و المقابله» محدود نمی‌شود، بلکه آثار ارزشمند دیگری همچون «رساله حساب»، «الجمع و التفریق»، «صوره الارض» در حوزه جغرافیا و نیز تألیفاتی در تاریخ، از میراث گرانسنگ او به شمار می‌رود. 

وی افزود: بسیاری از پژوهشگران غربی بر این باورند که اروپاییان از طریق ترجمه آثار خوارزمی با نظام عددنویسی و حساب هندی آشنا شدند و همین آثار، مسیر تحول علوم ریاضی در اروپا را هموار کرد.  

شالویی در ادامه اظهار کرد: تمجید از خوارزمی، در حقیقت تمجید از تمدن و فرهنگ ایران است؛ تمدنی که در شکل‌گیری هویت علمی و فرهنگی این سرزمین سهمی ماندگار داشته است. 

وی افزود: هرچند دیدگاه‌های پژوهشی درباره جایگاه تاریخی خوارزم در طول زمان دستخوش تغییر شده، اما هیچ‌گاه از اهمیت این سرزمین در شکوفایی تمدن و فرهنگ ایران کاسته نشده است. 

رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی با تأکید بر اینکه خوارزمی تنها یکی از چهره‌های درخشان تمدن ایرانی ـ اسلامی است، خاطرنشان کرد: شخصیت‌هایی همچون ابوریحان بیرونی، ابن‌سینا، زکریای رازی و مولانا نیز از جمله مفاخری هستند که آثارشان همچنان مورد استناد محافل علمی جهان قرار دارد و گذر زمان از اعتبار علمی آنان نکاسته است. 

وی تأکید کرد: ضروری است آثار این بزرگان با زبانی ساده‌تر و قابل فهم برای نسل جوان بازنویسی و معرفی شود تا امکان بهره‌گیری عموم جامعه از میراث علمی آنان فراهم شود. 

درخشش نام «خوارزمی» بر تارک تاریخ علم

در ادامه بیژن عبداللهی رئیس دانشگاه خوارزمی طی سخنانی با تأکید بر جایگاه سرمایه‌های معنوی در هویت ملت‌ها، گفت: ملت‌ها افزون بر دارایی‌های مادی، از سرمایه‌های معنوی و فرهنگی برخوردارند که اعتبار، منزلت و ماندگاری تاریخی آنان را تضمین می‌کند و پاسداری از این میراث، رسالتی ملی و تمدنی است. 

او در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به جایگاه علمی حکیم محمد بن موسی خوارزمی گفت: این دانشمند بزرگ ایرانی با آثار ماندگار خود در ریاضیات، نجوم و جغرافیا، جایگاهی ممتاز در تاریخ علم جهان یافته است؛ به گونه‌ای که نام او بر دانشگاه‌ها، مراکز علمی، خیابان‌ها و تندیس‌های متعددی در کشورهای مختلف نقش بسته و حتی دو عارضه از سطح کره ماه نیز به نام خوارزمی نام‌گذاری شده است. 

وی در ادامه سخنان خود دانشگاه خوارزمی را کهن‌ترین مؤسسه آموزش عالی مدرن فعال ایران معرفی کرد و افزود: این دانشگاه که فعالیت خود را از دارالمعلمین مرکزی در سال ۱۲۹۷ هجری شمسی آغاز کرده، طی بیش از یک قرن، از مسیر دارالمعلمین عالی، دانشسرای عالی و دانشگاه تربیت معلم به دانشگاه خوارزمی رسیده و همواره یکی از مهم‌ترین مراکز تربیت نخبگان علمی، فرهنگی و آموزشی کشور بوده است. 

عبداللهی با تأکید بر اینکه دانشگاه صرفاً مجموعه‌ای از ساختمان‌ها و کلاس‌های درس نیست، اظهار کرد: دانشگاه قرارگاه تولید اندیشه، کانون شکل‌گیری عقلانیت و محل پرورش سرمایه انسانی کشور است؛ جایی که استادان و دانشجویان در تعامل علمی، آینده یک ملت را رقم می‌زنند. 

وی با اشاره به سابقه این دانشگاه در تربیت چهره‌های برجسته‌ای چون استاد عبدالعظیم غریب، علامه غلامحسین مصاحب، پروین اعتصامی، جلال آل‌احمد، استاد بدیع‌الزمان فروزانفر، شهید محمدعلی رجایی، عبدالکریم قریب و احمد مستوفی، این پیشینه را نشانه جایگاه ممتاز دانشگاه خوارزمی در پرورش نخبگان ایران معاصر دانست. 

رئیس دانشگاه خوارزمی سپس با اشاره به اهمیت سرمایه‌های معنوی ملت‌ها گفت: ملت‌ها افزون بر دارایی‌های مادی، از سرمایه‌های معنوی و فرهنگی برخوردارند که اعتبار، منزلت و ماندگاری تاریخی آنان را تضمین می‌کند و پاسداری از این میراث، رسالتی ملی و تمدنی است. 

وی انجمن آثار و مفاخر فرهنگی را نیز یکی از استوارترین نهادهای فرهنگی کشور خواند و افزود: این مجموعه نزدیک به یک قرن است که با پاسداری از آثار و اندیشه‌های بزرگان علم، ادب و فرهنگ ایران، نقشی بی‌بدیل در حفظ هویت فرهنگی کشور ایفا کرده است. 

عبداللهی با تأکید بر اینکه نهادهای علمی اصیل بستر اصلی پرورش مفاخر هستند، خاطرنشان کرد: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی و دانشگاه خوارزمی دو نهاد مکمل یکدیگرند؛ یکی حافظ میراث مفاخر گذشته و دیگری پرورش‌دهنده مفاخر آینده. 

خوارزمی؛ از معماران تمدن علمی جهان اسلام  

رسول رسولی پور عضو هیئت علمی دانشگاه خوارزمی دیگر سخنران این آیین بود؛ او با اشاره به جایگاه این دانشمند بزرگ در تاریخ علم، نهضت ترجمه در سده سوم هجری را یکی از مهم‌ترین نقاط عطف تمدن اسلامی دانست و گفت: در این دوره، آثار علمی ایران، یونان و هند در حوزه‌هایی همچون نجوم، طب، فلسفه، ریاضیات و دیگر علوم به زبان عربی ترجمه شد و در اختیار دانشمندان مسلمان قرار گرفت؛ حرکتی که زمینه‌ساز گسترش دانش و شکل‌گیری یکی از درخشان‌ترین ادوار تمدن اسلامی شد. 

وی افزود: خوارزمی از برجسته‌ترین چهره‌های این عصر بود که با بنیان‌گذاری و سامان‌دهی علم جبر و نقش‌آفرینی در ریاضیات، نجوم و روش‌های محاسباتی، سهمی اساسی در توسعه علوم کاربردی ایفا کرد. 

رسولی‌پور افزود: واژه «الگوریتم» نیز برگرفته از نام خوارزمی است و این موضوع، نشان‌دهنده تأثیر ماندگار اندیشه‌های او بر دانش امروز، از جمله علوم رایانه و فناوری‌های نوین است. 

عضو هیئت علمی دانشگاه خوارزمی با تأکید بر اینکه شخصیت‌هایی چون خوارزمی از معماران تمدن علمی جهان اسلام به شمار می‌روند، اظهار کرد: دستاوردهای آنان تنها در تولید دانش خلاصه نمی‌شود، بلکه در انتقال و گسترش علم و فراهم‌کردن زمینه بهره‌گیری نسل‌های بعدی، از جمله در اروپا، نیز نقش تعیین‌کننده‌ای داشته است. 

وی با بیان اینکه نگاه خوارزمی و دیگر دانشمندان بزرگ، نگاهی جهانی و فرایندی به علم بود، تصریح کرد: هیچ دانشمندی نمی‌تواند خود را مالک مطلق یک شاخه علمی بداند، زیرا علم حاصل تلاش پیوسته نسل‌های مختلف در طول تاریخ است. این نگاه، مشارکت علمی را تقویت می‌کند و اجازه نمی‌دهد مرزهای قومی، جغرافیایی، مذهبی یا ایدئولوژیک مانعی بر سر راه پیشرفت دانش باشند. 

رسولی‌پور ادامه داد: علم، رودخانه‌ای جاری و پیوسته است که دانشمندان سرزمین‌های مختلف در دوره‌های گوناگون در غنا و پویایی آن سهم داشته‌اند. از این رو، نباید از «علم ایرانی» یا «علم یونانی» سخن گفت، بلکه باید از دانشمندانی یاد کرد که هر یک در این جریان تاریخی، نقش‌آفرین بوده‌اند. 

وی خاطرنشان کرد: خوارزمی نیز بر پایه میراث علمی پیشینیان، دستاوردهای آنان را تکمیل و نظام‌مند کرد و آن را به نسل‌های بعد و دیگر سرزمین‌ها سپرد. از همین رو، نقش تمدن‌ساز او را نباید به جهان اسلام، یک دوره تاریخی یا یک حکومت خاص محدود کرد، بلکه باید او را از چهره‌های اثرگذار تاریخ علم و از صاحبان میراث مشترک بشریت دانست. 

عضو هیئت علمی دانشگاه خوارزمی در پایان تأکید کرد: عشق به دانش، معرفت و گسترش فرهنگ آگاهی، ویژگی مشترک دانشمندان بزرگ تاریخ بوده است و خوارزمی نیز با همین نگاه، سهمی ماندگار در پیشرفت علم و تمدن انسانی از خود بر جای گذاشت. 

در پایان نیز کاوه خورابه معاون علمی و پژوهشی انجمن آثار و مفاخر فرهنگی طی سخنانی با عنوان «از خوارزم تا هوش مصنوعی؛ میراث محمد بن موسی خوارزمی در تاریخ اندیشه»، روایتی متفاوت از زندگی و آثار محمد بن موسی خوارزمی ارائه کرد؛ روایتی که به جای تمرکز بر زندگینامه این دانشمند، جایگاه او را در تاریخ تحول عقلانیت و ریاضیات بررسی می‌کرد. 

وی سخنان خود را با یک پرسش فلسفی آغاز کرد: «چرا جهان با ریاضیات فهمیده می‌شود؟» و با مرور اندیشه فیثاغورث، افلاطون و ارسطو، نشان داد که ریاضیات در تاریخ بشر تنها ابزاری برای محاسبه نبوده، بلکه زبانی برای فهم نظم جهان به شمار آمده است. 

از خوارزمی تا هوش مصنوعی

معاون علمی و پژوهشی انجمن آثار و مفاخر فرهنگی سپس به انتقال میراث علمی یونان، ایران و هند به جهان اسلام اشاره کرد و نقش بغداد و بیت‌الحکمه را در شکل‌گیری یکی از درخشان‌ترین دوره‌های تاریخ علم تبیین نمود. در چنین فضایی «خوارزمی» توانست با نگارش کتاب «الجبر و المقابله»، افق تازه‌ای در ریاضیات بگشاید؛ افقی که بر پایه روش‌مند کردن حل مسئله استوار بود. 

بخش اصلی سخنرانی خورابه به تبیین مفهوم «الگوریتم» اختصاص داشت؛ وی تأکید کرد: اهمیت خوارزمی تنها در ابداع شاخه‌ای از ریاضیات نیست، بلکه در بنیان نهادن شیوه‌ای منظم برای اندیشیدن و حل مسائل است؛ شیوه‌ای که امروزه در علوم رایانه، فناوری اطلاعات و هوش مصنوعی نیز نقشی اساسی دارد. 

وی یادآور شد: هوش مصنوعی حاصل تلاش جمعی دانشمندان در طول قرن‌هاست، اما نام و اندیشه خوارزمی یکی از حلقه‌های بنیادین این زنجیره تاریخی به شمار می‌رود. 

خورابه در پایان با تأکید بر اینکه «تمدن‌ها بیش از آنکه با ابزار ساخته شوند، با روش‌های اندیشیدن ساخته می‌شوند»، خوارزمی را معمار یکی از مهم‌ترین زبان‌های عقل در تاریخ بشر توصیف کرد و میراث او را پلی میان ریاضیات کلاسیک و فناوری‌های نوین دانست. 

او در این سخنرانی با نگاه فلسفی و تاریخی، تصویری نو از جایگاه خوارزمی در جهان معاصر ارائه کرد. 

انتهای پیام