عباسعلی رهبر، عضو هیئت علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی در گفت‌وگو با ایکنا درباره ابعاد تمدن‌ساز اندیشه «رهبر شهید» در حوزه علم و فناوری گفت: تبیین نسبت مستقیم میان علم و قدرت ملی، یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های اندیشه ایشان در این حوزه بود. ایشان با احیای این باور که «توانا بود هر که دانا بود»، همواره تأکید می‌کردند که دانش، منشأ اقتدار، توانایی و عزت یک کشور است و هیچ ملتی بدون دستیابی به مرزهای دانش نمی‌تواند در عرصه‌های مختلف به استقلال و پیشرفت دست یابد.

وی ادامه داد: بر همین اساس، رهبر شهید با نگاهی واقع‌بینانه و آینده‌نگر، حرکت علمی جمهوری اسلامی را به‌صورت جدی دنبال می‌کردند. برگزاری نشست‌های مستمر با استادان دانشگاه، دانشجویان، نخبگان و حوزویان، نشان‌دهنده اهتمام ویژه ایشان به رصد روند تولید علم و ترسیم افق‌های پیش‌روی کشور بود. ایشان همواره یادآور می‌شدند که ایران در بسیاری از میدان‌های پیشروی علم حضور یافته و با اتکا به جهاد علمی و سیاست‌گذاری‌های کلان، به دستاوردهای مهمی دست یافته است.

رهبر ثمره این رویکرد را در پیشرفت‌های چشمگیر کشور در حوزه‌هایی همچون انرژی هسته‌ای، نانوفناوری، زیست‌فناوری، علوم پزشکی، سلول‌های بنیادی، مهندسی و حتی علوم انسانی دانست و گفت: پیشرفت‌هایی که شتاب رشد علمی ایران را در مقاطعی به چندین برابر میانگین جهانی رساند.

وی ادامه داد: با این حال، نگاه رهبر شهید به علم صرفاً معطوف به پیشرفت فناورانه نبود، بلکه علم را رکن اساسی تحقق تمدن نوین اسلامی می‌دانستند. از منظر ایشان، علم و فناوری هم زیربنای شکل‌گیری تمدن هستند و هم یکی از عناصر اصلی تداوم و بالندگی آن. البته این علم، علمی صرفاً تکنیکی و ابزاری نیست، بلکه دانشی است که بر دو پایه اساسی استوار است؛ اخلاق و معنویت.

عضو هیئت علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی تصریح کرد: رهبر شهید با تکیه بر مبانی قرآنی و روش‌شناسی بومی، همواره بر اخلاق‌مدار بودن علم تأکید داشتند و معتقد بودند علم باید در خدمت عدالت، معنویت و کرامت انسانی قرار گیرد. نمونه روشن این رویکرد، فتوای تاریخی ایشان درباره حرمت تولید و به‌کارگیری سلاح هسته‌ای است که بر مبنای همین نگاه اخلاقی به علم صادر شد.

رهبر افزود: در همین چارچوب، امام شهید «علم نافع» را علمی می‌دانستند که بتواند مسائل واقعی جامعه را حل کند و برای کشور و مردم سودآفرین باشد. از این‌رو، بهره‌گیری از مبانی دینی در تولید علم و حرکت به سمت علمی مسئله‌محور، از مهم‌ترین ارکان اندیشه ایشان در حوزه علم و فناوری به شمار می‌رفت.

وی تأکید کرد: رهبر شهید همچنین «جهاد علمی» را راهبرد اصلی تحقق این اهداف معرفی می‌کردند؛ جهادی که زمینه‌ساز تحول علمی، شکوفایی خلاقیت، نوآوری و تولید فناوری است. از نگاه ایشان، علم زمانی به نقطه اثرگذاری واقعی می‌رسد که در قالب اقتصاد دانش‌بنیان، به فناوری، ثروت و ارتقای کیفیت زندگی مردم تبدیل شود. بر همین اساس، همواره بر تبدیل دانش به فناوری، فناوری به اقتصاد و اقتصاد به افزایش سرمایه‌های ملی تأکید داشتند.

این استاد دانشگاه به نشست‌های متعدد امام شهید با استادان دانشگاه در ایام‌های مختلف سال اشاره کرد و گفت: در این جلسات و نشست‌ها، رهبر شهید با سعه صدر به دیدگاه‌های موافق و مخالف گوش فرا می‌دادند و از دل همین گفت‌وگوها، مسیرهای جدیدی را برای پیشرفت علمی کشور ترسیم می‌کردند. یکی از مهم‌ترین محورهای مورد تأکید ایشان، دستیابی ایران به «مرجعیت علمی» بود؛ جایگاهی که با اتکا به میراث علمی و فرهنگی غنی کشور و تولید دانش بومی قابل تحقق است.

رهبر با اشاره به تأکید قائد شهید بر «بومی‌سازی علم»، اظهار کرد: این مفهوم که هرگز به معنای انزوا یا قطع ارتباط با مراکز علمی جهان نبود و نیست، بلکه مقصود از آن، پرهیز از وابستگی و تقلید و حرکت به سوی تولید مستقل علم و فناوری متناسب با نیازها و ظرفیت‌های کشور بود.

وی ادامه داد: از مهم‌ترین جلوه‌های این نگاه، ابلاغ سیاست‌های کلی علم و فناوری بود که می‌توان آن را از جامع‌ترین اسناد راهبردی این حوزه دانست. در این سیاست‌ها، محورهایی همچون جهاد مستمر علمی، مرجعیت علمی، بهینه‌سازی ساختار نظام آموزشی و پژوهشی، حاکمیت ارزش‌ها و اخلاق اسلامی در آموزش عالی، توسعه فناوری‌های نرم، ارتقای درک اجتماعی از اهمیت علم و تحول در نظام آموزش عالی مورد تأکید قرار گرفته است؛ سیاست‌هایی که همچنان می‌توانند نقشه راه شتاب علمی و تحقق تمدن نوین اسلامی باشند.

عضو هیئت علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی گفت: رهبر شهید در کنار تبیین مبانی نظری علم و فناوری، بر ضرورت ایجاد ساختارهای کارآمد برای تحقق این سیاست‌ها نیز تأکید ویژه داشتند. از همین رو، ابلاغ سیاست‌های کلی علم و فناوری را پایان مسیر نمی‌دانستند، بلکه معتقد بودند این سیاست‌ها باید به برنامه‌های اجرایی و ساختارهای مؤثر در نظام حکمرانی تبدیل شوند.

وی تأکید کرد: اگر دستگاه‌های مسئول، به‌ویژه وزارتخانه‌ها و نهادهای متولی، سیاست‌های کلی علم و فناوری را سرلوحه اقدامات خود قرار دهند، بی‌تردید شتاب رشد علمی، توسعه اقتصاد دانش‌بنیان و اقتدار علمی کشور بیش از گذشته تحقق خواهد یافت.

این استاد دانشگاه با اشاره به اینکه رهبر شهید در سه سطح، نقشی اثرگذار و بنیادین در عرصه علم و فناوری ایفا کردند، گفت: نخست، در حوزه هدایت و حمایت از کارگزاران علم؛ یعنی استادان، پژوهشگران، دانشجویان و نخبگان. ایشان همواره با نگاهی امیدآفرین، روحیه «ما می‌توانیم»، اعتمادبه‌نفس ملی و انگیزه تحول را در جامعه علمی تقویت می‌کردند.

وی ادامه داد: رویکرد فوق از آن جهت اهمیت داشت که جامعه علمی ایران طی یک قرن اخیر همواره با چالش میان سنت و تجدد مواجه بوده است. رهبر شهید با تکیه بر مبانی بومی، میراث علمی و فرهنگی ایران و جهان اسلام، تلاش کردند این دوگانه را به فرصتی برای تولید علم مستقل و پیشرفت تبدیل کنند. از نگاه ایشان، اگر روح امید و خودباوری از جامعه علمی گرفته شود و جای آن را تقلید و وابستگی فکری بگیرد، مسیر پیشرفت کشور با آسیب‌های جدی روبه‌رو خواهد شد.

عضو هیئت علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی تصریح کرد: سطح دوم، تأکید بر ایجاد ساختارهای مناسب علمی بود. البته این ساختارسازی نیز بر پایه اصول و مبانی فکری صورت می‌گرفت. از جمله مهم‌ترین پیشنهادهای ایشان، شکل‌گیری کرسی‌های آزاداندیشی در دانشگاه‌ها بود؛ فضایی برای تبادل آرا، گفت‌وگوی علمی و تضارب اندیشه‌ها که می‌تواند زمینه‌ساز رشد علمی، نوآوری و حل مسائل کشور باشد.

وی با تأکید بر اینکه رهبر شهید همچنین به نظارت مستمر بر روند اجرای سیاست‌های علمی اهتمام داشتند، افزود: حضور شرکت‌های دانش‌بنیان در حسینیه امام خمینی(ره) و ارائه دستاوردهای فناورانه در محضر ایشان، نمونه‌ای از این رویکرد بود. ایشان با دقت به گزارش‌ها گوش می‌دادند، مسائل را بررسی می‌کردند و در همان جلسات، دستورات لازم را به مسئولان ذی‌ربط صادر می‌کردند. حتی در مواردی، اجرای مصوبات و وعده‌های مطرح‌شده را در سال‌های بعد شخصاً پیگیری می‌کردند و از مسئولان درباره علت اجرا نشدن برخی اقدامات توضیح می‌خواستند.

رهبر افزود: این پیگیری مستمر، در کنار سیاست‌گذاری کلان، امیدآفرینی و اعتماد به ظرفیت‌های داخلی، موجب شد جامعه علمی کشور جایگاه ویژه‌ای برای رهنمودهای رهبر شهید قائل باشد و مسیر پیشرفت علمی ایران با انسجام بیشتری دنبال شود.

این استاد دانشگاه در پایان با تأکید بر اینکه میراث علمی و راهبردی برجای‌مانده از رهبر شهید، امروز سرمایه‌ای ارزشمند برای آینده ایران است، گفت: سرمایه‌ای که با بهره‌گیری صحیح از آن می‌توان مسیر دستیابی به مرجعیت علمی، توسعه فناوری و تحقق تمدن نوین اسلامی را با قدرت بیشتری ادامه داد.

انتهای پیام