«زبان»، بی‌گمان عظیم‌ترین و ژرف‌ترین بستر انتقال «فرهنگ» و «تمدن» هر جامعه‌ای است؛ همان مُعجزی است که میوه‌های اندیشه را از درختان ناپیدای ذهن به صحنه وجود می‌آورد و تاریکی‌های ناخودآگاه جمعی را به روشناییِ کلمات مبدل می‌سازد. این میراث ناملموس، نه تنها پلی برای ارتباط روزمره، که ظرفی زرین برای ذخیره و انتقال تجربه‌های تاریخی، باورهای دینی، آیین‌ها و هنرهای یک ملت است.

امروز نیز با وجود گردش روزگار و دگرگونی‌های بسیار، این زبان دیرینه‌پا، در گستره «ایران فرهنگی» – از کرانه‌های رودِ سِند تا دامنه‌های قفقاز و از فرات تا جیحون – همچنان گویش‌ورانی مشتاق دارد و طنین دلنشین آن در خانه‌های عاشقان شعر و ادب، پیوسته نوای جان‌افزایی می‌سراید.

در میان این همه ستایش از زبان، چه شورانگیزتر و چه ارزشمندتر، آنکه «امام و آقای شهید» انقلاب اسلامی، حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای، با نگاه عمیق و دلسوزانه خویش، «زبان فارسی» را آینه تمام‌نمای هویت ایرانی – اسلامی و رشته اتصال دین و فرهنگ این مرز و بوم دانستند. ایشان، که خود در وادی شعر، تخلص «امین» را برگزیدند، چنانکه بساطتِ عبارت و عمقِ معنا در سروده‌هایشان هویداست، در حقیقت «امین زبان و ادب فارسی» بودند؛ امانتداری که گنجینه‌های کهن این زبان را پاس می‌داشت و هر آینه و دمادم، آیندگان را به حراست از این ودیعه الهی فرا خواند.

رهبر فرزانه، حکیم و شهید ایران‌ زمین؛ بارها و بارها بر این نکته انگشت نهادند که «پاسداشت زبان فارسی» نه یک امر فرعی و حاشیه‌ای، بلکه فریضه‌ای دینی، انقلابی و ملی است؛ چراکه این زبان، راوی حماسه‌های ملی، مفسر معارف آسمانی و ناقل تجربه‌های زیسته صدها نسل از ایرانیان بوده است. پژوهشگران و ادیبان، ایشان را «امین زبان و ادب فارسی» لقب داده‌اند و این عنوان، گویای آن است که تمامی دغدغه‌های ایشان در این عرصه، از سرِ دلسوزی و تعهدی عارفانه به این گنجینه جاودانه بود.

بیشتر بخوانید:

زبان فارسی؛ رکن هویت ملی و بنیان مقاومت فرهنگی

زبان فارسی؛ حلقه پیوند ایرانیت و اسلامیت در اندیشه رهبر شهید

اینک در روزگار بدرقه و وداع، که ملت سوگوار ایران، با دیده‌ای اشکبار و دلی پُردرد، پیکر مطهر «آقای شهید» خود را بدرقه می‌کنند، سخن از زبان فارسی و تأکیدات ایشان، معنایی دگر می‌یابد؛ گویی که در این وداع جان‌سوز، خودِ زبان فارسی نیز ماتمی دیگر را سوگوار است.

از همین روی و برای تأمل بیشتر و تبیینی عمیق‌تر بر منظر و جایگاهِ «زبان فارسی در منظومه فکری رهبر شهید ایران»، محمدجعفر محمدزاده؛ مدرس دانشگاه و رئیس پیشین شورای پاسداشت زبان و ادبیات فارسی رسانه ملی، سلسله یادداشت‌هایی را به نقش و جایگاه «رهبر شهید» ایران و توجه ویژه ایشان به زبان فارسی اختصاص داده است. این یادداشت‌ها که در خبرگزاری ایکنا منتشر می‌شود، کوششی است برای بازخوانی اندیشه‌های زبانی آن بزرگمرد تاریخ و ترسیم راهی که ایشان برای آیندگان در این عرصه ترسیم کردند. یادداشت‌هایی که شاید بتوانند قطره‌ای از دریای بیکران نگاهِ «امینِ زبان و ادب فارسی» را به ما بنمایانند.

محمدجعفر محمدزاده، مدرس دانشگاه و رئیس پیشین شورای پاسداشت زبان فارسی رسانه ملی در بخش نخست این یادداشت‌ها، «زبان» را یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های فرهنگ ملی دانست و درباره جایگاه آن سخن گفت. حال در بخش دوم به تأکید «امام شهید» ایران بر «ایرانیت» و «اسلامیت» زبان فارسی در هویت‌بخشی به ایران و ایرانیان سخن می‌گوید. در ادامه بخش سوم را از خاطر می‌گذرانیم.

در سلسله یادداشت‌های «زبان فارسی در منظومه فکری رهبر شهید ایران»؛ مبتنی بر تبیین دیدگاه‌های فرهنگی آیت‌الله شهید سیدعلی خامنه‌ای(ره) همراه هستیم بود و در این فراز با اتکا بر مفهوم «زبان ملی» به عنوان یکی از مهمترین مؤلفه‌های استحکام «فرهنگ ملی» از زاویه «آقای شهید» ایران با مخاطبان ایکنا همراه خواهیم بود.

صوت

نگاه آیت‌الله خامنه‌ای(ره) بر «فرهنگ ملی»، تنها در نظر متوقف نشده یا به بیان دیدگاه نظری در کتابی، در مقاله‌ای یا در سخنرانی، خلاصه نشده است. آیت‌الله شهید خامنه‌ای در طول عمرشان، به ویژه در زمان رهبری انقلاب و ریاست جمهوری‌شان، تنها به بیان دیدگاه و نظر در موضوعات مهم ملی بسنده نکرده‌اند. ایشان در گفتار و نوشتار خود، سخت مراقبت می‌کردند و تذکر می‌دادند که از فرسایش و فرسودگی زبان جلوگیری شود. در این مسیر، هم خودشان مراقبت می‌کردند و هم مدام تذکر می‌دادند.

ایشان با شعر و ادبیات دَم‌خور بودند، خودشان اهل شعر بودند، ذوق شعر داشتند و محافل شعر منظم برگزار می‌کردند. با جریان و کاروان «شعر فارسی»، نه تنها در ایران، بلکه در حوزه «ایران فرهنگی» آشنا بودند. شعر و ادبیات فارسی را در شبه‌قاره، در پاکستان و هندوستان، در آسیای میانه و در حوزه کشورهای عربی به خوبی و دقت می‌شناختند. به کتاب و کتاب‌خوانی، شعر و داستان، توجه جدی داشتند. از تازه‌ترین کتاب‌های منتشرشده، باخبر بودند و بر بسیاری از کتاب‌ها تقریظ می‌نوشتند، به ویژه کتاب‌های حوزه ادبیات.

در کنار این اهتمام عملی، پاسداری از «زبان فارسی» را وظیفه‌ای همگانی و مستمر می‌دانستند که نباید به اقدامات مقطعی و فصلی محدود شود. با صراحت بیان کردند که پاسداری از زبان فارسی، وظیفه‌ای همگانی و مستمر است و نباید به اقدامات مقطعی و فصلی محدود شود.

نظام آموزشی را به عنوان مهمترین نهاد انتقال زبان، مسئول می‌دانستند و برای هر یک از دستگاه‌های مرتبط از جمله رسانه، دانشگاه، فرهنگستان، وزارتخانه‌های علوم، آموزش و پرورش، فرهنگ و ارشاد اسلامی و دیگر وزارتخانه‌ها، نقش و جایگاه تعریف می‌کردند.

مهم‌تر از همه اینها، بر آموزش صحیح و عمیق «زبان» تأکید داشتند و محورهای اصلی دیدگاه‌هایشان را همین دست موارد تشکیل می‌دادند.

ایشان درباره «زبان فارسی»، با صراحت و با جدیت پیگیر بودند. حتی بر واژه‌سازی‌های فرهنگستان، نظارت دقیق می‌کردند و اظهارنظر می‌نمودند. برای رسانه در مسیر پاسداری از «زبان فارسی» وظیفه تعیین می‌کردند. از نظر ایشان، رسانه، دانشگاه عمومی بود. اگر گوینده، مجری و کسی که از رسانه صدایش به گوش مردم می‌رسد، غلط بگوید و گفتارش غلط باشد، می‌تواند به جامعه آسیب وارد کند.

در حوزه‌های قانونگذاری نیز پیگیر بودند؛ مثل تأسیس بنیادهایی مانند «بنیاد سعدی»، یا پشتیبانی از «فرهنگستان زبان فارسی». بسیاری از موضوعاتی که مربوط به حوزه حاکمیتی بود، مثل آموزش زبان به فارسی‌زبانان خارج از کشور و کرسی‌های زبان فارسی در دانشگاه‌های معتبر جهان، اینها اهتمام‌های عملی بود که «رهبر شهید» ما در کنار نظر و دیدگاهی که بیان می‌کردند، به انجام می‌رساندند.

در نگاه کلان، اهتمام ایشان به حفظ و پاسداشت «زبان فارسی» را می‌توان به سه دسته تقسیم کرد:

نخست؛ اهتمام شخصی ایشان. شعر می‌خواندند، کتاب می‌خواندند، آخرین کتاب‌های منتشرشده حوزه ادبیات را پیگیری می‌کردند، خودشان اهتمام داشتند، جلسه شعر برگزار می‌کردند، علاقه‌مند به شعر بودند، در گفتار و نوشتارشان مراقبت می‌کردند و مراقب فرسودگی و فرسایش زبان بودند و تذکر می‌دادند.

دوم؛ در مجالس و محافل، برای دستگاه‌های حاکمیتی و دستگاه‌های دولتی، وظیفه تعیین می‌کردند و نقش و جایگاه مشخص می‌نمودند.

سوم؛ جلسات منظم شعر برگزار می‌کردند.

همه اینها نشان می‌دهد که یک شخص، تا دغدغه «ملی» نسبت به موضوعی نداشته باشد و تا درک عمیقی از یک موضوع نداشته باشد، این چنین به فراوانی و وفور، در طول نیم‌قرن، مداومت در یک حوزه را به خرج نمی‌دهد. ایشان به حق، در حوزه «زبان فارسی» به عنوان مهمترین مؤلفه «هویت ملی»، در همه این حوزه‌ها – در حوزه شخصی، در حوزه نظری و در حوزه حاکمیتی – نقش محوری و فاعلی داشتند، نظر ارائه می‌دادند، تبیین می‌کردند، پیگیری می‌نمودند و مداومت داشتند.

انتهای پیام