فرهنگ ایثار و شهادت یکی از ژرف‌ترین روایت‌های معنوی در تاریخ این سرزمین است، روایتی که نسل‌های پیش از ما آن را با جان خود نوشته‌اند. ایثار، تنها دل‌کندن از خویشتن نیست، سفری است از درون انسان به سوی روشنایی، جایی که مسئولیت جمعی بر خواسته‌های فردی پیشی می‌گیرد. شهادت نیز مفهومی نمادین است، نقطه‌ای که انسان در آن میان ترس و امید، راهی را انتخاب می‌کند که به دیگران زندگی و معنا ببخشد. این فرهنگ وقتی در جان جامعه جاری شود، افراد را به مراقبت از هم، همدلی و وفاداری به ارزش‌های انسانی فرامی‌خواند. در همین خصوص، خبرنگار ایکنای خراسان‌ رضوی گفت‌وگویی با حجت‌الاسلام والمسلمین علی نسائی، پژوهشگر دینی انجام داده‌ است که در ادامه می‌خوانیم؛

ایکنا _ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای چگونه به مفهوم ایثار و شهادت در جامعه نگاه می‌کردند و چه تأکیداتی بر ترویج آن داشتند؟

 در جهان‌بینی ایشان، شهید معمار عزت است، کسی که در اوج آگاهی و فارغ از مصلحت‌اندیشی‌های فردی، جان خویش را برای تثبیت حقیقت، عدالت و کرامت انسانی به قربانگاه می‌برد. این انتخاب آگاهانه، مانند یک درام عمیق و ماندگار، نقش الگویی را ایفا می‌کند که تکرار نمی‌شود، اما تکثیر می‌شود و شهید، با این انتخاب، مرزهای بودن را از فردیت به کلیت گسترش می‌دهد و به همین سبب، همواره تأکید ایشان بر زنده نگه داشتن یاد شهدا، نه یک مناسک آیینی صرف، بلکه یک ضرورت فرهنگی برای تداوم حیات جامعه است. تکریم خانواده‌های ایثارگران و انتقال پیام این فرهنگ به نسل جوان، در حکم روایتگری هنرمندانه است، روایتی که اگر به‌درستی منتقل شود، می‌تواند جان‌های جوان را به سرچشمه‌های پایداری پیوند زند. در این نگاه، شهادت مشعلی است که باید دست‌به‌دست بچرخد تا در حافظه‌ تاریخی ملت، تاریکی فراموشی هرگز نفوذ نکند، زیرا ملتی که روایت فداکاری‌های خود را از یاد ببرد، معماری آینده‌ خویش را ویران ساخته است.

ایکنا _  از منظر ایشان چه راهکارهایی برای زنده‌ نگه داشتن فرهنگ ایثار و شهادت در نسل‌های کنونی و آتی وجود دارد؟

به اعتقاد رهبر شهید انقلاب، فرهنگ ایثار و شهادت نه یک پدیده‌ موزه‌ای است که در ویترین ایام خاص به نمایش درآید و نه یک سخن شعارگونه که تنها بر پیشانی دیوارهای شهر نقش ببندد، این فرهنگ، در نگاه ایشان، شالوده‌ یک تمدن و معماری باطنی یک ملت است که باید در تمامی رگ و پی جامعه، از فضای خانه‌های کوچک تا ساحت کلان نظام تعلیم و تربیت، هنر و رسانه، جریان یابد. در این دیدگاه، ایثار نه یک واقعه در گذشته که یک سبک زیستن در لحظه است، جریانی سیال که اگر در اتمسفر زندگی جاری نشود، به مرور در غبار روزمرگی رنگ می‌بازد. برای آنکه این مفاهیم در ذهن و ضمیر نسل نو نفوذ کند، نیازمند یک مهندسی روایی هستیم. دانش‌آموزان و نوجوانان امروز نه با خطابه که با روایت صادقانه پیوند می‌خورند و اینجاست که نقش هنر و رسانه برجسته می‌شود، هنری که بتواند غبار از چهره‌ اسطوره‌ها بزداید و آنان را از پس غبار تاریخ به قامت انسان‌هایی واقعی با دغدغه‌هایی ملموس و شجاعت‌هایی دست‌یافتنی بازآفرینی کند و اگر هنرمند، نویسنده و کارگردان بتواند این روحیه را به زبان دراماتیک نسل امروز ترجمه کند، آن‌گاه ایثار نه یک مفهوم انتزاعی، که یک الگوی زیستی خواهد بود.

در نظام آموزشی نیز ما با یک تغییر پارادایم روبه‌رو هستیم. کلاس درس، نباید تنها محلی برای حفظ کردن تاریخ باشد، بلکه باید آزمایشگاهی برای زیستن باشد. انتقال این فرهنگ،زمانی به ثمر می‌نشیند که از تئوری به عمل برسیم، یعنی همان‌جا که روحیه مسئولیت‌پذیری، نوع‌دوستی و ازخودگذشتگی، به جای نشستن در صفحات کتاب، در کنش روزمره‌ دانش‌آموز متجلی شود. وقتی معلم، خود تجسم اخلاق باشد و مدرسه صحنه‌ تمرین خدمت، آن‌گاه این فرهنگ به شکلی ارگانیک و طبیعی در جامعه ریشه می‌دواند. در واقع هدف غایی این است که ایثار از یک تصمیم حماسی ناگهانی در میدان نبرد به عادت متعالی روزانه در ساحت ساختن جامعه تبدیل شود و این‌ چنین است که ملتی در برابر تمامی بادهای مخالف، استوار و ریشه‌دار باقی می‌ماند.

ایکنا _ تفاوت نگاه اسلام و غرب به مقوله شهادت از منظر رهبری چیست و چگونه می‌توان این تفاوت را برای مخاطبان تبیین کرد؟

رهبر معظم انقلاب، نقطه عزیمت و تفاوت بنیادین این دو جهان‌بینی را در مبانی معرفت‌شناختی و هستی‌شناختی آن‌ها می‌دانستند. در منظومه فرهنگ اسلامی شهادت نه یک حادثه یا واکنشی ناخودآگاه، بلکه انتخابی آگاهانه و متعالی در مسیر دفاع از حریم دین، عدالت و کرامت انسانی است. این کنش، در نگاه اسلامی کنشی است که به جای فنا به بقای جامعه و صیانت از ارزش‌های الهی می‌اندیشد و با ایثار جان، معنایی نو به بودن می‌بخشد، گویی انسان با گذشتن از سرمایه‌ حیات به حقیقتی پایدارتر پیوند می‌خورد.

در نقطه مقابل، بسیاری از مکاتب مادی غرب، اصالت را به دایره‌ بسته و محدود منفعت فردی، رفاه شخصی و صیانت از حیات به هر قیمت معطوف کرده‌اند. در این نگاه ماتریالیستی، حیات  دنیوی، غایت مطلق هستی است و انسان در جستجوی تداوم زیست مادی، ناچار است از هر عاملی که این تداوم را به مخاطره می‌اندازد، حذر کند. از این‌رو مفهوم فداکاری در راه آرمان‌های متعالی، آرمان‌هایی که فراتر از من و منافع آن تعریف می‌شوند، در این منظومه جایگاهی ندارد و یا اصولاً با منطق محاسبه‌گر آن در تضاد قرار می‌گیرد.

در حقیقت تفاوتی که رهبری ترسیم می‌کنند، مرز میان انسان محدود به ماده و انسان پیوندخورده با حقیقت است. در فرهنگ اسلامی، عبور از جان برای استقرار حقیقت، قله‌ رفیع کمال انسانی و تجلی شکوه روح است، مرتبه‌ای که در هندسه‌ فکری مادی‌گرا نه تنها غایب است، بلکه اساساً به عنوان یک پارادوکس یا امر ناممکن نگریسته می‌شود.

ایکنا _ تأثیر مفهوم ایثار و شهادت بر خودسازی فردی و پیشرفت اجتماعی جامعه از دیدگاه رهبر شهید چیست؟

در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب، ایثار پیش از آنکه واکنشی اجتماعی باشد، فضیلتی متعالی و اخلاقی است. انسانی که به گوهر ایثار آراسته است، بندهای تعلق، خودخواهی و دنیاگرایی را می‌گسلد و به ساحت مسئولیت‌پذیری و اخلاص در خدمت گام می‌نهد، از این‌ر ایثار در این نگاه نه یک کنش بیرونی که جوهره‌ خودسازی و کمال فردی است.

در ساحت اجتماعی نیز ایثار به مثابه‌ کاتالیزوری است که همبستگی، اعتماد عمومی و مشارکت ملی را شتاب می‌بخشد. آینه‌ تمام‌نمای انقلاب اسلامی، دوران دفاع مقدس و عرصه‌هایی همچون جنگ رمضان، نشان‌دهنده این حقیقت تاریخی است که هرگاه فرهنگ ایثار در جامعه تکثیر شده، گره‌های کور بحران‌ها گشوده شده است، ازاین‌رو، اگر امروز سودای ساختن جامعه‌ای مقاوم، پیشرو و سرشار از امید را داریم، باید فرهنگ ایثار را به‌عنوان مهم‌ترین سرمایه اجتماعی و تربیتی پاس بداریم، فرهنگی که نسل جوان را نه با شعار، بلکه با مسئولیت‌پذیری عینی به افق‌های روشن اثرگذاری هدایت می‌کند.

انتهای پیام