به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، حسن رحیم‌پور ازغدی، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، در سلسله نشست‌های «قرآن برای امروز» با موضوع تفسیر موضوعی قرآن کریم که شامگاه ۲۷ خردادماه در مسجد الزهرا(س) سناباد برگزار شد، با تأکید بر اینکه زیارت عاشورا را نباید به یک واقعه تاریخی در سال ۶۱ هجری محدود کرد، اظهار کرد: این زیارت‌نامه یک «بیانیه سیاسی ـ اعتقادی» دائمی برای همه اعصار است که جبهه‌بندی حق و باطل را تا روز قیامت تبیین می‌کند. همچنین بر اساس آیات قرآن کریم، سکوت و بی‌طرفی در برابر ظلم، زمینه‌ساز جنایت است و لعن در زیارت عاشورا نه صرفاً یک عمل لفظی، بلکه اعلام برائت عملی از تمام کسانی است که در طول تاریخ راه حق را سد کرده‌اند.

وی با اشاره به اینکه زیارت عاشورا باید با رویکردی فراتاریخی خوانده شود، ادامه داد: یکی از بزرگ‌ترین خطاها در فهم زیارت عاشورا، محدود کردن آن به زمان یزید و سرزمین کربلاست. زیارت عاشورا به ما می‌آموزد که عشق و نفرت در مکتب اهل‌بیت(ع) مسئله‌ای مقطعی و تاریخی نیست، بلکه موضع‌گیری‌ای مستمر است. «یزید» و «حسین» به مثابه دو جریان و دو مکتب هستند که تا زمانی که عالم هستی برپاست، تقابل آن‌ها ادامه دارد.

«ثارالله»؛ فریاد عدالت در دادگاه تاریخ

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به عبارت «السَّلامُ عَلَیْکَ یَا ثَارَ اللّهِ وَابْنَ ثَارِهِ»، بیان کرد: این تعبیر بسیار تکان‌دهنده است. خون شهید، به‌ویژه خون امام معصوم، خونی نیست که با شهادت او پرونده‌اش بسته شود و ماجرای مقتول و قاتل پایان یابد. وقتی می‌گوییم «خون خدا»، یعنی این خون متعلق به صاحب اختیار هستی است و خداوند خود خون‌خواه آن است. این خون در طول تاریخ «یقه‌گیر» است و خداوند در همین دنیا و در آخرت از ظالمان انتقام خواهد گرفت. داستان کربلا با شهادت امام پایان نیافت، بلکه این خون تا ابد در رگ‌های تاریخ جاری است و پیامی برای همه نسل‌ها دارد.

رحیم‌پور ازغدی با تأکید بر اینکه عاشورا فراتر از یک رخداد مادی در دشت کربلا بود، افزود: وقتی در زیارت می‌خوانیم «لَقَدْ عَظُمَتِ الرَّزِیَّةُ وَجَلَّتْ وَعَظُمَتِ الْمُصِیبَةُ بِکَ عَلَیْنَا وَعَلَى جَمِیعِ أَهْلِ الْإِسْلَامِ»، درمی‌یابیم که با یک جنایت معمولی روبه‌رو نیستیم. این مصیبت، ضربه‌ای بزرگ به حقیقت، توحید و معنویت در سراسر عالم هستی بوده است.

وی بیان کرد: عده‌ای تصور می‌کنند ماجرای کربلا یک نزاع خانوادگی بر سر حکومت بود، اما زیارت عاشورا پرده از این حقیقت برمی‌دارد که این مصیبت، «کشتن حقیقت» بود؛ مصیبتی که نه‌تنها برای شیعه، بلکه برای تمام مسلمانان و حتی فرشتگان و اهل آسمان‌ها سنگین و عظیم است.

نقد تاریخی؛ لعنِ زمینه‌سازان انحراف

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به ریشه‌های انحراف در جامعه اسلامی ادامه داد: زیارت عاشورا به ما می‌گوید عقل‌تان به چشمتان نباشد. جنایت کربلا در سال ۶۱ هجری آغاز نشد، بلکه محصول درختی مسموم بود که سال‌ها پیش کاشته شده بود. در زیارت عاشورا نه‌فقط قاتلان مستقیم امام حسین(ع)، بلکه زمینه‌سازان این جنایت نیز مورد لعن قرار می‌گیرند.

رحیم‌پور ازغدی بیان کرد: لعنت بر کسانی است که اساس ظلم را بنا نهادند و مسیر حکومت را از عدالت منحرف کردند. امام حسین(ع) در آن زمان فریاد می‌زد «عَلَى الْإِسْلَامِ السَّلَامُ»، اما بسیاری از مسلمانان که درگیر ظواهر دین‌داری بودند، عمق فاجعه را درک نمی‌کردند. آنان تصور می‌کردند حکومت یزید مشروع است و چون یزید نماز می‌خواند و حج می‌رود، پس مشکلی وجود ندارد. این همان فریب افکار عمومی است که در طول تاریخ بارها تکرار شده است.

وی با هشدار نسبت به مفهوم «تمکین» در زیارت عاشورا، افزود: یکی از مهم‌ترین فرازهای این زیارت آنجاست که می‌خوانیم: «لَعَنَ اللَّهُ الْمُمَهِّدِینَ لَهُمْ بِالتَّمْکِینِ مِنْ قِتَالِکُمْ»؛ لعنت خدا بر کسانی که زمینه قتل شما را فراهم کردند. این فراز شامل کسانی نیز می‌شود که در کربلا حضور داشتند، اما سلاح نکشیدند و گفتند «ما بی‌طرف هستیم». زیارت عاشورا به‌شدت با این تفکر مقابله می‌کند. در دنیای حق و باطل، بی‌طرفی معنا ندارد. کسی که در نبرد میان ظالم و مظلوم سکوت می‌کند، در واقع به ظالم تمکین کرده است. گاهی این بی‌طرفی نه از سر جهل، بلکه از سر ترس یا منفعت‌طلبی است.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: همان‌گونه که در زیارت می‌خوانیم «إِنِّی سِلْمٌ لِمَنْ سَالَمَکُمْ وَحَرْبٌ لِمَنْ حَارَبَکُمْ»، این عبارت اعلام وفاداری و جبهه‌گیری‌ای است که تا روز قیامت ادامه دارد.

تطبیق آیات قرآن؛ چرا صدها آیه درباره دشمن‌شناسی است؟

رحیم‌پور ازغدی با انتقاد از رویکرد «قرآن‌خوانی بدون تدبر» گفت: ما قرآن را برای تلاوت و حفظ می‌خوانیم، در حالی که خداوند آن را برای هدایت عملی زندگی نازل کرده است. تعداد آیاتی که درباره دشمن‌شناسی، منافق‌شناسی و تیپ‌شناسی انسان‌ها آمده، بسیار بیشتر از آیات مربوط به احکام عبادی است.

وی با اشاره به سوره ممتحنه اظهار کرد: خداوند در ابتدای این سوره می‌فرماید: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِيَاءَ»؛ ای کسانی که ایمان آورده‌اید، دشمن من و دشمن خود را به دوستی نگیرید. این آیه، استراتژی کلان یک مؤمن در عرصه سیاست و اجتماع است. خداوند هشدار می‌دهد که دشمنان خدا و مؤمنان، همان کسانی هستند که در هر عصر و زمانی مانع تحقق عدالت می‌شوند. نباید با لبخند دشمن یا این تصور که «آن‌ها دشمن ما نیستند»، دچار غفلت و انحراف شد.

نفاق؛ آفت بزرگ جامعه دینی

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به آیات مربوط به منافقان افزود: منافق کسی است که ظاهرش مذهبی، اما باطنش همراه دشمن است. ده‌ها آیه در قرآن کریم درباره نفاق نازل شده است. نفاق یعنی داشتن شخصیت‌های دوگانه؛ در بازار یک‌گونه بودن، در هیئت گونه‌ای دیگر و در خانه به شکلی متفاوت. اگر این تفاوت‌ها به تناقض در اصول و ارزش‌ها منجر شود، خطرناک خواهد بود. قرآن کریم جایگاه این افراد را «درک اسفل» معرفی می‌کند، زیرا آنان با تظاهر به دین، ضربات جبران‌ناپذیری به اصل دین وارد می‌کنند.

رحیم‌پور ازغدی سپس به مفهوم «صدّ عن سبیل‌الله» پرداخت و گفت: خداوند در بیش از ۴۵ آیه از این مفهوم سخن گفته است. سد راه خدا فقط با شمشیر و جنگ نیست؛ گاهی با سیاست، گاهی با تهمت، گاهی با ناکارآمد کردن نهادهای دینی و گاهی با بی‌تفاوتی خواص، راه حق مسدود می‌شود.

وی برای تبیین این مفهوم مثالی مطرح کرد و افزود: در قیامت ممکن است گناهانی در پرونده اعمال ما ثبت شود که مستقیماً مرتکب آن‌ها نشده‌ایم. اگر در جایگاهی بوده‌ایم که می‌توانستیم از وقوع گناهی جلوگیری کنیم و این کار را انجام نداده‌ایم، یا اگر با بی‌کفایتی خود موجب شده‌ایم جوانی به دلیل فقر به گناه کشیده شود، در آن گناه شریک خواهیم بود. این نشان‌دهنده مسئولیت اجتماعی سنگین یک مؤمن است.

عابد غیرعاقل؛ خطرناک‌تر از کافر

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در تحلیل شخصیت‌های حاضر در سپاه یزید گفت: بسیاری از کسانی که در کربلا در برابر امام حسین(ع) ایستادند، عابد بودند اما عاقل نبودند. شمر کسی بود که گفته می‌شود ۱۶ بار پیاده به حج رفته بود و نماز شبش ترک نمی‌شد. او زمانی از فرماندهان سپاه امیرالمؤمنین(ع) در جنگ صفین بود، اما همان فرد عابد، به دلیل نداشتن قدرت تحلیل سیاسی و عقلانیت دینی، به یکی از شقی‌ترین انسان‌ها تبدیل شد.

وی ادامه داد: شیطان نیز عابد بود، اما عبد نبود. عبادت بدون بصیرت، انسان را به‌جای تقرب به خدا، به پرستش هوای نفس و اطاعت از طاغوت می‌رساند. شیطان با استکبار در برابر انسان کامل، حضرت آدم(ع)، از درگاه الهی رانده شد. امروز نیز کسانی که در جبهه مقابل حقیقت قرار می‌گیرند، لزوماً کافر و بی‌دین نیستند؛ چه‌بسا خود را متدین‌ترین افراد بدانند، اما در عمل «سدّ سبیل‌الله» ایجاد کنند.

زیارت عاشورا؛ عهدنامه‌ای با امام حسین(ع)

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر ضرورت بازخوانی مستمر زیارت عاشورا اظهار کرد: ما هنگام قرائت زیارت عاشورا در حال تکرار یک عهدنامه هستیم. این زیارت، کلاس درس دشمن‌شناسی است. اینکه می‌گوییم «من با دشمنان شما در جنگم»، یک تعارف نیست، بلکه راهبردی است برای موضع‌گیری در برابر هرگونه ظلم.

رحیم‌پور ازغدی ادامه داد: ما از تمام کسانی که خط یزیدی را در هر زمان، گذشته، حال و آینده دنبال می‌کنند، اعلام برائت می‌کنیم. این زیارت به ما یادآوری می‌کند که عاشورا در تقویم تاریخ دفن نشده، بلکه در هر روز زندگی ما جریان دارد. اگر زیارت عاشورا را فقط برای ثواب اخروی بخوانیم، اما معنای آن را در سبک زندگی و موضع‌گیری‌های اجتماعی و سیاسی خود جاری نکنیم، از پیام اصلی آن غفلت کرده‌ایم.

وی در پایان مؤمنان را به تعمیق در این مفاهیم دعوت کرد و گفت: راه امام حسین(ع)، راه عقلانیت در کنار عبادت است؛ راه تشخیص حق از باطل در غبار فتنه‌ها. برای آنکه در کربلای زمان خود امام زمان(عج) را تنها نگذاریم، باید «عابدِ بصیر» باشیم، نه عابدی که به نام دین، تیشه به ریشه دین می‌زند.

انتهای پیام