محمد باغستانی کوزه‌گر، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در گفت‌و‌گو با ایکنا از خراسان‌رضوی در تشریح کارکردهای آیین‌های عزاداری محرم اظهار کرد: با وجود تحولات اجتماعی و فرهنگی، بسیاری از مسائل و نیازهای جامعه همچنان پابرجاست و همین امر نشان می‌دهد که آیین‌های عزاداری کارکردهای مهمی را در جامعه ایفا می‌کنند، هرچند گاهی برای این مراسم کارکردهای مختلفی در نظر گرفته می‌شود و تحقق برخی از آن‌ها نیز مطلوب است، اما آنچه در عمل مشاهده می‌شود، اهمیت و اصالت مراسم در میان مردم است، به‌گونه‌ای که در جامعه ما همواره تلاش می‌شود آیین‌های عزاداری باشکوه هرچه بیشتر برگزار شود.

وی افزود: این موضوع را می‌توان در میان اقشار مختلف جامعه مشاهده کرد؛ از مردم عادی گرفته تا سایر طبقات اجتماعی، همگی در حد توان خود تلاش می‌کنند و هیئت‌ها، مراسم عزاداری، برنامه‌های مذهبی و حتی پذیرایی‌های مرتبط با این ایام را به بهترین شکل برگزار کنند. از این منظر، محرم بستری برای شکل‌گیری نوعی همگرایی اجتماعی فراگیر است که همه طبقات و گروه‌های اجتماعی را در شهرها و روستاهای مختلف کشور در کنار یکدیگر قرار می‌دهد.

این عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی ادامه داد: یکی از ویژگی‌های مهم ماه محرم آن است که بدون نیاز به هزینه‌کرد مستقیم دولت، مردم با عشق و ارادتی که به اهل‌بیت(ع) و به‌ویژه حضرت اباعبدالله الحسین(ع) دارند، گرد هم می‌آیند و محور این گردهمایی‌ها عزاداری، سخنرانی و برنامه‌های مذهبی است و همین موضوع به خودی خود یک سرمایه اجتماعی ارزشمند محسوب می‌شود. در دورانی که فضای مجازی و برخی تحولات فرهنگی، به‌ویژه نسل جوان را به سمت فردگرایی، انزوا و فاصله گرفتن از ارتباطات اجتماعی سوق می‌دهد، این مراسم می‌تواند نقشی مؤثر در تقویت پیوندهای اجتماعی ایفا کند.

باغستانی کوزه‌گر با اشاره به کارکرد هویتی محرم بیان کرد: عاشورا و محرم قرن‌هاست که در فرهنگ ایرانی جایگاهی ویژه دارند و نسل‌های مختلف از دوران کودکی با این مراسم آشنا شده و خاطرات ارزشمندی از آن در ذهن خود دارند و از همین رو، محرم یکی از مهم‌ترین عناصر هویت‌بخش در جامعه ایرانی به‌شمار می‌رود. مسئله هویت همواره یکی از دغدغه‌های اساسی انسان در طول تاریخ بوده است و اینکه انسان بداند کیست و چگونه باید جایگاه خود را در زندگی تعریف کند تا دچار سرگردانی و حیرت نشود که محرم یکی از ایستگاه‌های مهمی است که در طول تاریخ به تقویت این هویت در جامعه ایرانی کمک کرده است.

وی افزود: تقویت هویت جمعی و کاهش احساس تنهایی از دیگر آثار این آیین‌هاست. هنگامی‌که افراد در چنین مراسمی حضور پیدا می‌کنند و خود را عضوی از یک جمع بزرگ می‌بینند، احساس تنهایی کاهش می‌یابد و در نتیجه بسیاری از آسیب‌های روحی و روانی ناشی از انزوا و تنهایی نیز کمتر بروز پیدا می‌کند، از این‌رو می‌توان این موضوع را یکی از کارکردهای مهم آیینی و اجتماعی مراسم عزاداری دانست.

این عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با اشاره به یکی از ارزش‌های والای انسانی بیان کرد: نکته قابل توجه دیگر آن است که مردم با میل و اختیار کامل، بدون هیچ‌گونه اجبار از وقت، توان و حتی اموال خود برای برگزاری این مراسم هزینه می‌کنند که این روحیه ایثار، ازخودگذشتگی و مشارکت داوطلبانه، یکی از ارزش‌های والای انسانی است که در بستر این آیین‌ها تقویت می‌شود و این مسئله تنها محدود به ایران نیست و در بسیاری از کشورهای دیگر نیز که مراسم مرتبط با اهل‌بیت(ع) برگزار می‌شود، از جمله عراق، هند و قرقیزستان قابل مشاهده است. جلوه اوج این مشارکت مردمی را می‌توان در مراسم اربعین مشاهده کرد، جایی‌که میلیون‌ها نفر با انگیزه‌ای معنوی و از روی علاقه و اشتیاق، امکانات و دارایی‌های خود را در خدمت زائران قرار می‌دهند.

باغستانی کوزه‌گر اظهار کرد: این شور و محبت مردمی نسبت به اهل‌بیت(ع) امری بسیار ارزشمند و مقدس است، البته در کنار عزاداری‌ها، سخنرانی‌ها و برنامه‌های معرفتی نیز برگزار می‌شود و معارف اهل‌بیت(ع) برای مردم تبیین می‌شود، اما نکته مهم آن است که باید از این ظرفیت عظیم برای حل مسائل فردی، خانوادگی و اجتماعی نیز بهره برد.

وی با بیان اینکه از مکتب حسینی باید بتوان راهکاری برای مواجهه با چالش‌ها و مسائل جامعه استخراج کرد، تصریح کرد: امروز جامعه با مسائل و چالش‌های متعددی روبه‌روست و ضروری است که از مکتب امام حسین(ع) و آموزه‌های اهل‌بیت(ع) راهکارهایی برای مواجهه با این مسائل استخراج شود که این موضوع نیازمند تلاش مبلغان، سخنرانان، مداحان و همه افرادی است که در این عرصه نقش‌آفرینی می‌کنند. اشعار، سخنرانی‌ها و برنامه‌های فرهنگی نیز باید علاوه بر ایجاد شور و محبت به افزایش معرفت و آگاهی کمک کنند.

این عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی تأکید کرد: شور حسینی و ابراز محبت به اهل‌بیت(ع) بسیار مهم و ضروری است، اما به تنهایی کافی نیست. عزاداری‌ها و مراسم مذهبی در واقع مقدمه‌ای هستند برای آنکه انسان به مکتب اهل‌بیت(ع) نزدیک‌تر شود و آموزه‌های این مکتب را در زندگی خود به‌کار گیرد و هدف نهایی آن است که این معارف بتواند سبک زندگی انسان را متحول کرده و او را به سمت یک زندگی متعالی سوق دهد.

باغستانی کوزه‌گر در پایان گفت: واقعیت این است که همچنان میان وضعیت موجود جامعه و سبک زندگی مطلوبی که اهل‌بیت(ع) از پیروان خود انتظار دارند فاصله وجود دارد، از این‌رو لازم است از ظرفیت عظیم مراسم محرم و عزاداری‌های حسینی برای کاهش این فاصله و تقویت سبک زندگی مبتنی بر آموزه‌های اهل‌بیت(ع) بیش از پیش بهره گرفته شود.

انتهای پیام