در ابتدا، شهادت آقا امام جواد(ع) را تسلیت و تعزیت عرض می‌کنم. امام جواد(ع) در مظلومیت بسیار زیادی به سر می‌بردند؛ چراکه در دوره عباسیان و به‌ویژه در زمانه و زندگی آن حضرت(ع)، شبهات اعتقادی فراوانی در میان مردم ایجاد شده بود؛ از جمله در بحث تولد ایشان و نیز شبهاتی پیرامون مهدویت. با این حال، ایشان با وجود تمام محدودیت‌ها، این فضا را به‌خوبی مدیریت کردند.

در مورد ازدواج ایشان نیز ذکر این نکته لازم است که امام(ع) در حقیقت به اجبار با دختر مأمون ازدواج کردند. مأمون با فراخواندن امام رضا(ع) و تحمیل ولایتعهدی به ایشان، تلاش کرد امام را تحت نظر داشته باشد و از جایگاه اجتماعی علویون برای تقویت حکومت خود بهره ببرد. سپس، با شهادت امام رضا(ع)، کوشید این سیاست را به شیوه‌ای دیگر درباره امام جواد(ع) ادامه دهد؛ بنابراین، ام‌الفضل را به ازدواج آن حضرت درآورد و در نهایت نیز طبق اقوال تاریخی، حضرت به‌وسیله سمی که ام‌الفضل به ایشان داد، به شهادت رسیدند. اینکه برخی مطرح می‌کنند مسائل خانوادگی و حسادت زنانه سبب مسمومیت حضرت شده، واقعاً درست نیست. این مسئله، یک برنامه‌ریزی از سوی حکومت بود تا امامت حذف شود و حکومت بنی‌عباس تداوم یابد. البته از وجود مبارک امام جواد(ع)، فرزندی برای ام‌الفضل به دنیا نیامد تا دشمنان بخواهند آن را دستاویزی برای مسائل بعدی قرار دهند، و این نیز از تقدیر الهی است.

امام جواد(ع) تلاش زیادی برای تقویت بنیه اعتقادی مردم به کار بستند؛ زیرا در این ایام، با توجه به ورود آثار ترجمه‌ای به سرزمین‌های اسلامی، شبهات پیرامون اعتقادات افزایش یافته بود. ایشان بر اساس روایتی فرموده‌اند: کسی که ایمان به خدا داشته باشد، در حقیقت نردبانی برای هر علو و برتری معنوی انتخاب کرده است؛ «سلمٌ الی کل حال و ثمنٌ لکل قال». برای هر چیز گران‌بهایی، ثمن و بهایی وجود دارد و بالاترین ثمن برای موحدان، اعتقاد و عقیده به خدا و نردبانی برای برتری معنوی است.

براساس روایت دیگری نیز ایشان فرمودند: انسان اگر بخواهد خود را به زحمت بیندازد و اعمال زیادی انجام دهد تا به مرتبه والاتر برسد، قطعاً اعتقاد و باورهای درونی او زودتر او را به مقصد می‌رساند. این نکته دقیقی است که امام در شرایطی بر آن تأکید کردند که مردم دچار شبهه نسبت به امامت و مهدویت شده بودند. به‌ویژه اینکه اولین جرقه‌های مخالفت و مبارزه با مهدویت از دوره امام جواد(ع) زده شد. خاندان بنی‌عباس از سواد و دانش بیشتری نسبت به بنی‌امیه برخوردار بودند، ازاین‌رو سیاست‌های پیچیده‌تری نیز داشتند و کار خود را در پوششی از مسائل دینی پیش می‌بردند.

درباره صفت جود که ایشان به «امام جواد(ع)» ملقب شده‌اند، باید گفت که قطعاً ائمه(ع) واجد همه صفات نیک و پسندیده‌اند. همه آنان جواد، اهل جود، بخشش و سخاوت بودند؛ اما در هر امامی، یک صفت بیشتر متجلی می‌شود. برای مثال، امام کاظم(ع) به کظم غیظ و امام رضا(ع) به علم و اهل رضا بودن شناخته می‌شوند. این تجلی نیز از ناحیه اجتماعی است؛ یعنی براساس شرایط زمانه و مکان هر امام، جلوه یک صفت در نزد مردم بیشتر از صفات دیگر نمایان شده است.

هیچ‌کس به ایشان مراجعه نکرد مگر اینکه حاجت خود را دریافت کند. این کرامات در سایر ائمه(ع) نیز وجود داشته و حتی در فرزندان ایشان، از جمله موسی مبرقع که مدفن شریف ایشان در قم قرار دارد، نیز متجلی است. خداوند دوست دارد حجت‌های او هر یک در زمینه‌ای بیشتر بروز و تجلی داشته باشند، و این به معنای نبودن آن صفت نیک در سایر ائمه(ع) نیست.

از امام(ع) پرسیدند بخشنده واقعی کیست؟ و ایشان فرمودند: «العطاء قبل السؤال»؛ یعنی عطا و بخشش پیش از سؤال. مقصود آن است که درخواست و سؤال نباید موجب مخدوش شدن کرامت انسان نیازمند شود؛ بنابراین، ائمه(ع) پیش از آنکه کسی نیاز خود را مطرح کند، تا جای ممکن آن را برآورده می‌کردند.

کسی که می‌خواهد ببیند کار او مورد قبول خدا قرار گرفته است یا نه، باید به این آیه رجوع کند: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُبْطِلُوا صَدَقَاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَالْأَذَىٰ». امام(ع) به این آیه استشهاد و تأکید کردند کارهای نیک خود را با منت گذاشتن و آزار دادن از بین نبرید. فردی نزد امام عرض کرد که من این همه سفر حج رفتم و چنین و چنان کردم؛ امام(ع) فرمودند: شما ثواب اعمال خود را با این منت‌ها از بین برده‌اید. آن شخص توبه کرد و امام فرمودند چون توبه کردی، خدا از گناه تو درگذشت. بنابراین، اخلاص، نیت خدایی، و خراب نکردن عمل با منت و اذیت، ملاک پذیرش یک بخشش است.

قرآن کریم نیز تأکید دارد که عملی که به آخرت برسد، پاداش دارد: «مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ». یعنی هر کس کار نیکی انجام دهد، ده برابر آن پاداش دارد، و هر کس کار بدی انجام دهد، جز به مانند آن کیفر نخواهد دید و به آنان ستمی نخواهد شد. قرآن نفرمود صرفاً کسی که عمل نیک انجام دهد، بلکه باید این عمل را به آخرت همراه خود ببرد.