به گزارش ایکنا، مراسم بزرگداشت فقیه زمان‌شناس، آیت‌الله محمدابراهیم جناتی، امروز، 17 اردیبهشت ماه با حضور جمعی از علما و استادان درس خارج حوزه علمیه، شاگردان و خانواده ایشان در ستاد دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم برگزار شد.

در ابتدای این مراسم، حجت‌الاسلام و المسلمین کاظم قاضی‌زاده؛ استاد درس خارج حوزه و رئیس مؤسسه فهیم در سخنانی با بیان اینکه ایشان در زمان جنگ از دنیا رفتند، گفت: به همین دلیل شرایط برای برپایی مراسم تجلیل از ایشان فراهم نشد تا اینکه امروز با همراهی خانواده محترم ایشان و همکاری نهادهای علمی جلسه امروز برای تجلیل از شخصیت و خدمات علمی و فرهنگی ایشان مراسمی را برپا کرده‌ایم. 

قاضی‌زاده با بیان اینکه توجه به سنت و واقعیات جامعه و زمانه در مجموعه فعالیت دوران حیات ایشان مشهود بود، افزود: ایشان از یک سو پا در سنت و از سوی دیگر پا در واقعیات جامعه امروز داشتند. فقهایی داریم که رساله دارند و درس می‌دهند و اجتهاد قوی هم دارند ولی به واقعیات زمانه توجهی ندارند و برخی هم از فقه گذر و تلاش می‌کنند با دستگاه‌های دیگری زندگی مردم را مورد توجه قرار دهند.

رئیس مؤسسه فهیم اظهار کرد: اینکه فقیهی به مبانی استنباط و اصول پایبند باشد و براساس آن بتواند به راهگشایی عملی بپردازد کار نسبتا سختی است. آیت‌الله جناتی از معدود فقهایی بود که عملا این راه گشودند. برخی مطالب ایشان آن زمان در نشریات منتشر می‌شد که شاید امروز برای ما خیلی امر بعید و غریبی نباشد ولی در آن زمان طرح این مباحث همراه با بی‌مهری، نقد و گاهی اعتراض بود. 

استاد حوزه علمیه تصریح کرد: ایشان در 80 موضوع از جمله ارث‌بری زن از تمام ترکه، ارتداد، مسائل زنان، حقوق متقابل مردم و حاکم، طهارت اهل کتاب، بلوغ دختران، مباحثی در مورد حج و …آرای جدیدی ابراز کردند که بسیاری از آن‌ها بعدا به قانون تبدیل شد و فقهای دیگر هم در نظرات خود تجدیدنظر کردند. 

نمونه چند فتوای چالشی آیت‌الله جناتی

همچنین حجت‌الاسلام و المسلمین بهرام دلیر از شاگردان آیت‌الله جناتی به نوآوری‌های فقهی آیت‌الله جناتی پرداخت و گفت: ایشان از حیث آموزش و پژوهش سرشار از نوآوری است. ایشان روش اصولی را افراطی، تفریطی و اعتدالی دانسته و روش خود را اجتهاد نوین تعریف کرده است. 

وی با بیان اینکه اولین بار ایشان طهارت مطلق اهل کتاب را در نجف مطرح کرد و بعدا منجر به فتوای تاریخی مرحوم حکیم شد، اظهار کرد: ایشان به میرزا هاشم آملی ارادت زیادی داشت. فردی به این عالم گفته بود که با آقای جناتی رفت و آمد نکن چون گمراه می‌شوی و وقتی آیت‌الله میرزا هاشم علت را پرسیده بود جواب شنیده بود چون او گورباچف را پاک می‌دانست (نجس نمی‌دانست) و البته ایشان تاوان سختی هم برای نظریات خود داد.

عضو هیئت علمی پژهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی تصریح کرد: امسال ۳۰ هزار نفر عازم حج شدند. افراد مدینه‌قبل از مسجد شجره و مدینه‌بعد در جحفه محرم می‌شوند ولی ایشان نیاز نمی‌دانست که حتما در جحفه محرم شوند. همچنین برای اولین بار فتوا داد ذبح قربانی لازم نیست در مکه باشد و در ایران هم ممکن است که بعدا دیگران هم فتوا دادند. 

استاد حوزه علمیه بیان کرد: آیت‌الله جناتی، بحث اعلمیت را ساخته و پرداخته شیخ اعظم می‌داند و می‌گوید اعلمیت برای مرجعیت شرط نیست زیرا چه کسی می‌تواند اعلم را تعیین کند و ملاک اعلمیت چیست و چه کسی می‌تواند قاضی برای تشخیص اعلمیت انتخاب کند و لازمه این کار دور باطل است.

دلیر بیان کرد: در مورد جواز رئیس جمهوری زنان هم فتوا دادند؛ معتقد بود که زن می‌تواند مرجع تقلید باشد زیرا دقت آنان در استنباط حکم را دیده بود؛ در سفر بیرمنگام سخنرانی کرد و گفت راهبه‌ها می‌توانند کشیش شوند که همین سخن باعث شد تا راهبه‌ها از او تمجید کنند.

وی اظهار کرد: در سفر سوریه نیز مطالب مهمی بیان کرد و مطالبی در مورد فقه مذاهب مختلف مطرح کرد که نشان می‌داد مثلا از علمای شافعی به شافعی آگاه‌تر بود. فقه مقارن ایشان مزیت‌هایی دارد که در کتاب خلاف شیخ طوسی نیامده است. در بحث طهارت اهل کتاب اکنون خیلی‌ها فتوا به طهارت می‌دهند ولی وقتی ایشان در نجف فتوا دادند و در رساله آوردند که عجیب به نظر می‌آمد. ایشان می‌فرمود که من به 500 مسئله جدید رسیده‌ام.

دلیر تصریح کرد: ایشان ناقدان خود را تشویق می‌کرد با اینکه برخی به ایشان ناسزا می‌گفتند و این در حالی که اگر ملاک موازین فقهی باشد دعوایی نباید وجود داشته باشد. 

این پژوهشگر تأکید کرد: آیت‌الله جناتی، ولایت فقیه را قبل از امام مطرح کرد همچنین مباحث حج ایشان واقعا راهگشاست و خوب است که بعثه به آن بپردازد. 

منشا تحولات چشمگیر

اشرف جناتی؛ دختر آن مرحوم نیز در سخنانی با بیان اینکه آیت‌الله جناتی، ادوار اجتهاد را در خاصه و عامه تحقیق و به تفصیل بیان کردند، گفت: ایشان از سالیان دور و در نجف اشرف در مورد مسائل مستحدثه پژوهش‌های جامعی را شروع کردند و متناسب با شرایط زمان و مکان و جامعه این مسائل را با مبانی فقه اجتهادی و بهره‌گیری از عناصر اصلی استنبط، پویا، کاربردی و در محافل علمی و مراکز فرهنگی و نشریات پژوهشی و علمی طرح کردند و منشا تحولات چشمگیر شدند. 

وی افزود: این فقیه نواندیش به تلاش‌های فقهای عظام سلف توجه زیادی داشتند ولی در برخی احکام را مربوط به زمان همان فقیه می‌دانست و معتقد بود چون نظام اسلامی در ایران در ذیل مدیریت ولایت فقیه ایجاد شده است لذا حتی احکام فردی هم باید از منظر فقه حومتی مورد بررسی قرار بگیرد. 

جناتی بیان کرد: اگر مثلا فقیهی در شرایط خودش که حکومت دینی وجود نداشته است و شرایط بین‌المللی مانند امروز نبوده است دیدگاهی داشته است برای آن دوره کفایت می‌کرد ولی برای امروز جوابگو نیست لذا وارد عرصه فقه حکومتی شدند و به کنکاش در باره این موضوعات پرداختند. 

دختر آیت‌الله جناتی تصریح کرد: پدرم تأکيد فراوان بر نقش زمان و مکان در اجتهاد داشتند. معتقد بود یک رخداد واحد در زمان و مکان مختلف ممکن است تغییر کند و حالا که موضوع عوض شده است حکم هم باید عوض شود مانند خرید و فروش خون ولی در مواردی که عرف عمومی مثلا لاک زدن و ناخن کاشتن و … را جایز می‌دانند تبعیت فقیه از عرف را جایز نمی‌دانست.

وی تأکید کرد: طهارت ایشان در سال 1349 شمسی در نجف به چاپ رسید و فتوای طهارت مطلق انسان را در سال 1370 دادند؛ تأکید داشتند اجتهاد باید براساس نخستین منابع اجتهاد یعنی کتاب، سنت و عقل صورت بگیرد نه اینکه مشهور بین مردم و علما چیست لذا توجه به شهرت فتوا و اجماع منقول نداشتند و اگر اجماع کاشف از رای معصوم باشد مورد قبول ایشان بود. 

وی در پایان افزود: مباحثی که ایشان مطرح کردند کم کم با تشکیل کرسی‌های آزاداندیشی رواج یافت و به خصوص در کیهان اندیشه نظرات ایشان چاپ و نقد و بررسی می‌شد.

انتهای پیام