رسالت رسانه‌های متعهد، ارتقای سواد رسانه‌ای در جامعه و صیانت از هویت دیجیتال نسل آینده در جامعه است، جامعه‌ای که بنیان آن بر خانواده استوار می‌شود. خانواده، نخستین مدرسه تربیت و زیربنای خودسازی انسان است و هرگونه بروز اختلال در این نهاد، پیامد‌های گسترده‌ای بر سلامت اجتماعی و فرهنگی خواهد داشت.

بی‌سوادی رسانه‌ای در خانواده‌ها می‌تواند زمینه‌ساز بحران‌های هویتی در نسل جدید شود. کودکانی که بدون هدایت و چارچوب وارد فضای مجازی می‌شوند، در معرض اعتیاد رفتاری، اختلال هیجانی و بحران هویت دیجیتال قرار می‌گیرند. خبرگزاری ایکنا، بنابر رسالت رسانه‌ای خویش در تبیین مسائل فرهنگی و تربیتی، با توجه به ضرورت پرداختن به این موضوع، سلسله گفت‌و‌گو‌هایی را با کارشناسان روانشناسی، جامعه‌شناسی و تعلیم و تربیت آغاز کرده است. این مجموعه با عنوان «نجات هویت دیجیتال با سواد رسانه‌ای» تلاش دارد ابعاد مختلف این چالش را بررسی کند و راهکار‌هایی علمی و کاربردی برای خانواده‌ها، مدارس و سیاست‌گذاران ارائه دهد تا مسیر تربیت نسل آینده روشن‌تر و ایمن‌تر شود.

بیشتر بخوانید:

پنجمین شماره از این پرونده خبری و گفت‌وگوی تفصیلی با احمد ترابی، روان‌شناس بالینی را باهم می‌خوانیم.

وابستگی کودک به فضای مجازی ممکن است در آینده ادامه پیدا کند، به‌ویژه اگر الگوی استفاده او از سنین پایین شکل گرفته باشد و با عادت‌های ذهنی، هیجانی و رفتاری تثبیت‌شده همراه شده باشد.

مغز کودک هنوز در حال رشد است و سیستم‌های پاداش، توجه و خودکنترلی کامل نشده‌اند. استفاده افراطی از فضای مجازی باعث تقویت مسیر‌های عصبی وابسته به پاداش سریع (دوپامین) می‌شود.

در صورت عدم مداخله والدین و نبود جایگزین‌های واقعی و جذاب، این وابستگی می‌تواند به الگوی رفتاری تثبیت‌شده تبدیل و به نوجوانی و حتی بزرگسالی منتقل شود.

بنابراین، وابستگی کودک به فضای مجازی ممکن است ماندگار باشد اما با مداخلات روان‌شناختی به‌موقع می‌توان شدت و پیامد‌های آن را کاهش داد.

با ورود کودک به نوجوانی، وابستگی به فضای مجازی معمولاً به شکل‌های پیچیده‌تر و با پیامد‌های اجتماعی و عاطفی بیشتر بروز پیدا می‌کند:

۱. تداوم استفاده افراطی: نوجوان ممکن است ساعات بیشتری را صرف شبکه‌های اجتماعی، بازی‌های آنلاین یا ویدیو‌های دیجیتال کند، حتی با وجود آگاهی از پیامد‌های منفی.

۲. وابستگی هیجانی و نیاز به تأیید: نوجوانان به لایک، فالوئر و بازخورد آنلاین حساس می‌شوند. این نیاز به تأیید مجازی می‌تواند تأثیر منفی بر عزت‌نفس و هویت واقعی داشته باشد.

۳. تضعیف مهارت‌های اجتماعی واقعی: ترجیح تعامل آنلاین به جای ارتباط چهره‌به‌چهره می‌تواند موجب انزوا، اضطراب اجتماعی و ضعف در حل تعارضات بین فردی شود.

۴. ریسک‌های رفتاری و تحصیلی: وابستگی شدید به فضای مجازی ممکن است منجر به کاهش تمرکز، افت تحصیلی، بی‌خوابی، پرخوری یا بی‌نظمی در فعالیت‌های روزمره شود.

۵. تشدید رفتار‌های اعتیادگونه: با رشد مغز نوجوان، سیستم پاداش همچنان حساس است؛ بنابراین وابستگی می‌تواند به شکل اعتیاد رفتاری شدیدتر ادامه یابد، مشابه اعتیاد به بازی، قمار یا مصرف مواد.

انتهای پیام