این پژوهشگر دینی تصریح کرد: با این حال، شهرت یک حدیث همیشه به معنای ضعف آن نیست؛ گاهی نقل‌های مشهور بر اساس ملاحظه‌های تربیتی و معنوی مطرح شده‌اند، هرچند از نظر سندی نیازمند بررسی دقیق‌تر باشند. درباره برخی اشخاص استثنایی، مانند کسانی که به نهایت طغیان و عناد رسیده‌اند، سخن از حالتی ویژه است، اما در مورد گناهکاران عادی، مسئله بیشتر به مراتب پالایش و تصفیه برمی‌گردد، یعنی انسان ممکن است در دنیا گرفتار خطا و لغزش شود و در عالم برزخ یا آخرت، متناسب با همان خطاها و برای پاک‌سازی وجودش، درجاتی از عقاب یا رنج را تجربه کند که این رنج‌ها لزوماً به معنای انتقام‌جویی نیست، بلکه بخشی از فرآیند تطهیر و بازگشت انسان به حق است.

عمادی با تأکید بر اینکه فلسفه آفرینش عوالم متعدد نیز در همین چارچوب قابل فهم است، بیان کرد: این یعنی هر عالم، مرتبه‌ای از پالایش، رشد و تکامل انسان است و ما چون زمان را در تجربه دنیایی خود به‌صورت طولانی و فرساینده درک می‌کنیم، گمان می‌کنیم این مراتب بسیار طولانی و دشوارند، در حالی‌که قرآن کریم از دنیا به‌عنوان صحنه‌ای از ابتلا و آزمون یاد می‌کند و رنج‌های آن را نیز در همین چارچوب معنا می‌نماید. آیات قرآن نشان می‌دهد که سختی‌ها و بلاها در دنیا رخ می‌دهند و مؤمن باید با صبر و تسلیم، آن‌ها را پشت سر بگذارد و از همین رو تعبیر «إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ» هم یادآور بازگشت به خداست و هم نوعی تسلی و بشارت برای عبور از مصیبت‌ها. از این منظر، عذاب و عقاب، بیش از آنکه امری بیرونی و تحمیلی باشد، به اعمال خود انسان بازمی‌گردد. 

وی ادامه داد: دروغ، تهمت، مردم‌آزاری و گناه، چیزی نیست که جدا از انسان بایستد، بلکه به وجود او می‌چسبد و او را درگیر می‌کند و وقتی از عقاب سخن گفته می‌شود یعنی همان پیامدهای اعمالی که از انسان جداشدنی نیستند، همچنین در باب نام‌هایی مانند جبار یا جابر نیز اگر معنا درست فهمیده شود، روشن می‌شود که مقصود، خشم و قهر صرف نیست، بلکه پیونددهندگی، ترمیم‌کنندگی و جبران‌گری الهی است. خداوند جبار یعنی آن که شکستگی‌ها را ترمیم می‌کند و نقص‌ها را جبران می‌سازد، نه آنکه صرفاً با خشم و غضب با بندگانش روبه‌رو شود و اگر این مفاهیم را با دقت قرآنی و با تکیه بر رحمت الهی بخوانیم، تصویر ما از خداوند نیز اصلاح می‌شود.

این کارشناس دینی همچنین گفت: پیامبر اکرم(ص) رحمت للعالمین است و خدای او نیز ارحم الراحمین است، بنابراین نباید همه معارف دینی را با برداشت‌های صرفاً خشن یا تهدیدمحور فهمید. بسیاری از تعابیری که خداوند را بسیار سخت‌گیر و خشمگین نشان می‌دهند، بیشتر برخاسته از برخی نقل‌های روایی یا برداشت‌های محدود هستند، نه لزوماً از متن اصلیِ قرآن و از این‌رو اگر کسی در این زمینه دچار پرسش و حتی تردید شود، این تردید می‌تواند مقدمه فهم عمیق‌تر باشد و در نهایت اگر رحمت مادرانه را با رحمت الهی مقایسه کنیم، درمی‌یابیم که مهربانی خداوند فراتر از هر سنجش انسانی است، همان‌طور که امیرالمؤمنین(ع) در بیان‌های نورانی خود بر رحمت، جبران و دستگیریِ الهی تأکید کرده‌اند، باید خدا را از دریچه رحمت، حکمت و جبران دید، نه صرفاً از دریچه قهر و مجازات.

این کارشناس دینی با اشاره به اینکه بر اساس روایات در عالم برزخ ارواح مؤمنان در آن عالم حضور دارند و گاه به بازماندگان سر می‌زنند، اظهار کرد: در برخی روایات آمده است که آنان در روزهای خاص مانند پنجشنبه یا جمعه با بازماندگان ارتباطی دارند و آنها را به یاد خود فرا می‌خوانند، از این رو، اصل حضور ارواح در عالم برزخ، بر پایه نقل‌های دینی، امری پذیرفته‌شده است و نباید آن را صرفاً خیال یا توهم دانست، البته دیدن آن‌ها در خواب، به معنای حضور جسمانی نیست، بلکه نوعی ارتباط برزخی و روحانی است که می‌تواند برای انسان رخ دهد.

وی در پاسخ به این پرسش که آیا هر خوابی که انسان از مردگان می‌بیند، نشان‌دهنده حضور واقعی همان شخص در برزخ است یا خیر، گفت: پاسخ این است که خواب‌ها اقسام گوناگون دارند. مرحوم علامه طباطبایی خواب‌ها را به چند دسته تقسیم می‌کند از جمله رؤیای صادقه و غیرصادقه. بنابراین هر خوابی تعبیر واحد و یکسان ندارد و باید با دقت و بر اساس قرائن بررسی شود، البته ممکن است خوابی که انسان می‌بیند، انعکاسی از حالات درونی و افکار او باشد و یا امکان دارد واقعاً ارتباطی با عالم برزخ داشته باشد، به همین دلیل، تعبیر خواب در هر مورد، تابع شرایط و نشانه‌های همان خواب است و در برخی خواب‌ها، شخص دیده‌شده دقیقاً همان فرد درگذشته نیست، بلکه خواب، صورت و نمادی برای یک معنا یا واقعه است. 

این پژوهشگر دینی در پایان با اشاره به ماجرای خواب حضرت یوسف(ع) اظهار کرد: همان‌طور که در ماجرای خواب حضرت یوسف(ع) نیز تعبیر خواب به‌صورت نمادین و غیرمستقیم تحقق یافت، در بسیاری از خواب‌ها نیز آنچه دیده می‌شود، لزوماً همان ظاهر رؤیا نیست، بلکه تأویل و تفسیر خاص خود را دارد، از این رو، خواب مردگان باید با احتیاط و بر اساس اصول دینی و تعبیری فهمیده شود، نه با برداشت‌های ساده و قطعی.

انتهای پیام