زهرا طالبیان‌شریف، خبرنگار ایکنا با تأکید بر اینکه صداقت مهم‌ترین اصل در خبرنگاری است که نباید در هیچ شرایطی فدای منافع اقلیت شود، نسبت به وضعیت کنونی برخی رسانه‌ها انتقاد و اظهار کرد: متأسفانه در حال حاضر بسیاری از خبرنگاران در رسانه‌های مهم به جریان‌های قدرت متصل هستند و از خود استقلالی ندارند. یک خبرنگار موظف است پیش از انتشار خبر صحت آن را بررسی کند، زیرا انتشار اخبار نادرست نه‌تنها به آبروی اشخاص و ادارات لطمه می‌زند، بلکه با رسالت اصلی خبرنگاری که آموزش مفاهیم والا به جامعه است، منافات دارد.

وی به چالش‌های هوش مصنوعی در عرصه خبر اشاره کرد و افزود: هوش مصنوعی بی‌تردید فواید فراوانی دارد، اما معتقدم مضرات آن برای مشاغلی چون خبرنگاری بیشتر از فوایدش است. با توجه به اینکه حرفه خبرنگاری بیش از هر چیز با تفکر انتقادی گره خورده است، خبرنگاری که اهل مطالعه نیست و مدام از هوش مصنوعی استفاده می‌کند قدرت تحلیل پایینی پیدا می‌کند، زیرا این ابزار باعث می‌شود مسائل به‌صورت کلی دیده شوند و خبرنگار قدرت درک روح حاکم بر مسائل را از دست بدهد و صرفاً به‌دنبال تولید محتوای سریع باشد.

این خبرنگار با اشاره به اینکه ظهور این ابزارها، تشخیص سره از ناسره را دشوار کرده است، گفت: با ظهور هوش مصنوعی، تفاوت میان خبرنگار واقعی و خبرنگارنما به مرز نامعلومی رسیده است و افراد غیرحرفه‌ای به راحتی می‌توانند پشت این ابزارها پنهان شوند. در گذشته، فردی که از قوه نوشتن خوبی برخوردار نبود، نمی‌توانست به‌راحتی متن تولید کند و یادگیری آن زمان‌بر بود، اما در حال حاضر این مسئله به آسیب بزرگی برای خبرنگاران دغدغه‌مند و جویای علم تبدیل شده است.

خبرنگاری؛ حقیقت‌جویی در ایستگاه مسئولیت

در ادامه فرشته مهربان، خبرنگار ایسنا با نگاهی آسیب‌شناسانه به ماهیت حرفه خبرنگاری، اظهار کرد: خبرنگاری یعنی استخراج واقعیت از دل جامعه، جایی که ابهام و دروغ نقاط تاریک بسیاری ایجاد کرده‌اند و وظیفه خبرنگار این است که این واقعیت‌های ضروری را برای مردم آشکار کند، زیرا مخاطب حق دارد از حقیقت پیرامون خود آگاه باشد.

این خبرنگار با اشاره به چالش تضاد میان سرعت و صحت در فضای رسانه‌ای امروز، بیان کرد: در اخبار لحظه‌ای آنچه نباید فدای سرعت شود حقیقت‌جویی مسئولانه است و اگرچه سرعت در اطلاع‌رسانی اهمیت دارد، اما اصالت و درستی خبر بر آن اولویت دارد، زیرا هنگامی که یک خبر بدون طی کردن مسیر درست انتشار به‌ دست مخاطب می‌رسد، ممکن است با برداشتی نادرست در جامعه مواجه شود.

وی با تأکید بر حفظ عمق خبر افزود: فرقی نمی‌کند خبر در چه حوزه‌ای (اقتصادی، سیاسی، فرهنگی یا هنری) باشد؛ هر خبر یک حس در خود دارد که باید به مخاطب منتقل شود و اگر به‌علت شتاب در انتشار این عمق و احساس از خبر گرفته شود، مخاطب نمی‌تواند پیوند واقعی با آن برقرار کند، برای نمونه در انتقال وقایع فرهنگی یا هنری، سرعت بالا نباید منجر به حذف ظرافت‌های موجود در متن خبر شود.

مهربان درباره نقش هوش مصنوعی در رسانه گفت: هوش مصنوعی می‌تواند ابزاری برای کارآمدی باشد، مشروط بر آنکه در جایگاه دستیار باقی بماند، اما متأسفانه اکنون شاهد آن هستیم که این ابزار در حال گرفتن روح کار است. خبرنگاری، صرفاً نوشتن نیست؛ بلکه فرآیند ارتباط‌گیری با مردم، کسب اعتماد و درک احساسات است؛ مفاهیمی که هوش مصنوعی از درک آن‌ها ناتوان است.

وی تصریح کرد: خروجی‌های هوش مصنوعی گاهی چنان سطحی و آزاردهنده است که نه‌تنها ارتباطی با مخاطب برقرار نمی‌کند، بلکه اعتماد عمومی به رسانه را نیز متزلزل می‌سازد، در واقع این ذهن و احساسات خبرنگار است که می‌تواند عمق مسائل را درک کند و پل اعتماد میان مردم و واقعیت‌های جامعه باشد.

این خبرنگار با توصیف نگاه خود به حرفه‌اش آن را به باغبانی در جنگلی وسیع و فرسوده تشبیه کرد و گفت: من خود را در جنگلی تصور می‌کنم که پر از درخت‌های فرسوده، برگ‌های سوخته و خشک است و در این حجم از ناامیدی، وظیفه خود را آن می‌دانم که درختان سبز و زنده‌ باقی‌مانده را شناسایی و به جامعه و مسئولان نشان دهم تا برای احیای آن‌ها اقدام کنند و این آرمان اصلی من در این حرفه است.

صداقت در انتقال واقعیت، جوهره خبرنگاری است

همچنین راحله هاشمی، خبرنگار‌ ایسنا با اشاره به مؤلفه‌های اصلی خبرنگاری، صداقت در انتقال واقعیت را جوهره این حرفه دانست و اظهار کرد: خبرنگاری روایتی از حقیقت است که باید با مسئولیت‌پذیری و بی‌طرفی همراه باشد و در دنیایی که خبرها لحظه‌به‌لحظه منتشر می‌شوند، بزرگترین چالش، اولویت‌بندی دقت بر سرعت است.

این خبرنگار با بیان اینکه یک خبر نادرست، اعتماد مخاطب را که سرمایه اصلی رسانه است از بین می‌برد، افزود: اعتماد کالایی نیست که به‌سادگی قابل بازیابی باشد و با اینکه صحت‌سنجی، تماس با منبع و شنیدن روایت طرفین فرایندی زمان‌بر است، اما خبرنگاری بدون طی کردن این روند، فاقد معنا و اعتبار خواهد بود.

هاشمی به جایگاه هوش مصنوعی در رسانه پرداخت و با تأکید بر اینکه هیچ فناوری جایگزین حضور میدانی نیست، گفت: وقتی به‌عنوان یک خبرنگار اقتصادی با یک مسئول و یا سایر افراد در بازار گفت‌وگو می‌کنم، آنچه دریافت می‌شود فراتر از داده‌های خام است و لحن، مکث و نگرانی‌های نهفته در کلام، ظرایفی هستند که هوش مصنوعی قادر به درک آن‌ها نیست.

این خبرنگار گفت: اگرچه هوش مصنوعی می‌تواند در حوزه‌هایی همچون تحلیل داده یا نگارش به خبرنگار کمک کند، اما نمی‌تواند حس همدلی و درک زمینه انسانی را که لازمه یک گزارش میدانی است، بازسازی کند. هدف من همواره ترجمه اعداد و آمارهای خشک اقتصادی به زبان زندگی روزمره مردم بوده است؛ مسیری که می‌توان آن را «راوی اقتصاد از دل بازار تا میان مردم» نامید.

خبرنگار؛ حلقه اتصال مردم و مسئولین 

فاطمه ارجمندنژاد، خبرنگار ایسنا نیز با تبیین رسالت حرفه‌ای خبرنگاری، اظهار کرد: خبرنگاری شغلی است که باید بر پایه راستی، آگاهی و اعتماد متقابل استوار باشد. مردم باید رسانه داخلی را امین خود بدانند و باور داشته باشند که خبرنگار، صدای آن‌ها است که با ابزارهای رسانه‌ای، مطالباتشان را پیگیری می‌کند.

وی با اشاره به چالش‌های اطلاع‌رسانی در شرایط بحرانی، به اهمیت تفکیک اخبار صحیح از کذب پرداخت و گفت: در بحران‌هایی که اخبار لحظه‌ای مخابره می‌شوند، گاهی اطلاعاتی منتشر می‌شود که بلافاصله تکذیب می‌شود، در چنین شرایطی خبرنگار باید از شتاب‌زدگی پرهیز کرده و با تأمل و اطمینان از صحت خبر، اقدام به انتشار آن کند، زیرا حفظ اعتماد عمومی سرمایه اصلی رسانه است.

ارجمندنژاد درباره نقش هوش مصنوعی در رسانه، ضمن تأیید کارکرد آن به‌عنوان دستیار هوشمند، بیان کرد: اگرچه هوش مصنوعی در گردآوری اطلاعات کمک‌کننده است، اما هیچ‌گاه نمی‌تواند جایگزین درک، فهم و همدلی انسانی شود. خبرنگار با درک ظرافت‌های کلام، متوجه اهمیت جملاتی می‌شود که ممکن است هوش مصنوعی آن‌ها را بی‌اهمیت تلقی کند، بسیاری از رویدادها و نشست‌های خبری نیز نیازمند حضور میدانی خبرنگار برای شنیدن، ضبط و پیاده‌سازی واقعیت‌ها است، قابلیتی که هوش مصنوعی از آن بی‌بهره است؛ بنابراین خبرنگار بیش از هر چیز باید منبع اعتماد جامعه و روایتگر دردها و مطالبات مردم باشد.

خبرنگاری؛ روایت مسئولانه حقیقت با تکیه بر کرامت انسانی

زهرا حسینیان، خبرنگار ایکنا این حرفه را روایت مسئولانه و دقیق واقعیت با هدف آگاهی‌بخشی به جامعه دانست و اظهار کرد: یک خبرنگار متعهد باید ضمن جست‌وجوی حقیقت، همواره کرامت و حرمت انسان‌ها را در گزارش‌های خود محور فعالیت قرار دهد. حقیقت‌جویی و حفظ اعتماد عمومی، گوهر اصلی حرفه خبرنگاری است که نباید قربانی سرعت شود، زیرا انتشار خبر بدون راستی‌آزمایی و دقت کافی نه‌تنها به روشن‌شدن افکار عمومی کمکی نمی‌کند، بلکه بر آشفتگی‌های اطلاعاتی می‌افزاید؛ بنابراین یک خبر خوب تنها به‌معنای انتشار سریع نیست، بلکه خبری ارزشمند است که دقیق‌، منصفانه‌ و مسئولانه‌ روایت شده باشد.

این خبرنگار درباره ظهور هوش مصنوعی و اتوماسیون در رسانه، ضمن تأیید کارآمدی این فناوری در پردازش داده‌ها و تسریع امور، تصریح کرد: با وجود همه مزیت‌هایی که هوش مصنوعی دارد، تصمیم‌گیری‌های اخلاقی و درک ظرافت‌های اجتماعی همچنان به روح انسانی خبرنگار وابسته است؛ بنابراین هیچ الگوریتمی قادر نیست جایگزین درک، همدلی و فهم عمیق خبرنگار و نحوه روایت حقیقت با در نظر گرفتن ملاحظات اخلاقی شود.