به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، احد فرامرز قراملکی، رئیس بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، در آیین رونمایی از کتاب «حسین، زبانی دیگر» که شامگاه ۱۱ مردادماه در نگارخانه رضوان مشهد برگزار شد، اظهار کرد: این اثر با نگاهی نو به واقعه عاشورا تلاش می‌کند حجاب جهل را از چهره حقیقت بردارد و پرده از نقش‌آفرینی کسانی که در به صلیب کشیدن خورشید حقیقت سهم داشتند، کنار بزند. 

وی گفت: ساختار زبانی این اثر، ساختاری تو در تو و سرشار از نماد است. شاید در نگاه نخست تصور شود شاعر صرفاً تحت تأثیر فضای نمادگرایی و سمبولیسم روزگار خود بوده، اما به باور من موضوع فراتر از این است و شاعر در پی بیان حقیقتی است که تنها با زبان نماد و رمز می‌توان به آن نزدیک شد.

رئیس بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی ادامه داد: حقیقت عاشورا دارای مراتب است؛ بخشی از آن، لایه آشکاری است که در سنت مقتل‌نویسی، شعر آیینی و پژوهش‌های تاریخی درباره امام حسین(ع) بازتاب یافته و پژوهشگران طی دهه‌های گذشته به آن پرداخته‌اند، اما شاعر این اثر به دنبال مرتبه دیگری از این حقیقت است؛ مرتبه‌ای رمزآلود که تنها با زبان هنر و نماد می‌توان آن را روایت کرد.

فرامرز قراملکی بیان کرد: امام حسین(ع) خود رمزی از هستی و آفرینش است و واقعه کربلا نیز افزون بر ابعاد تاریخی، سیاسی و اجتماعی، باطنی رمزناک دارد. همان‌گونه که قرآن افزون بر ظاهر بطون متعدد دارد، حقیقت حسینی نیز دارای لایه‌هایی است که شاعر با جسارت به سراغ آن‌ها رفته و تلاش کرده آن‌ها را در قالب «زبانی دیگر» بازگو کند.

رئیس بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی با اشاره به نمادهای پرتکرار کتاب اظهار کرد: صلیب و رخساره از مهم‌ترین نمادهای این اثر هستند. بسامد این واژه‌ها در بخش‌های مختلف کتاب متفاوت است و به نظر می‌رسد این تفاوت‌ها کاملاً آگاهانه و هدفمند باشد.

وی تصریح کرد: در سنت مسیحی، صلیب از یک رخداد تاریخی به شیئی مقدس تبدیل شده است، اما در این کتاب این روند معکوس می‌شود و صلیب از یک شیء مقدس دوباره به رخداد بازگشته و در آیینه عاشورا بازنمایی می‌شود تا نشان دهد رنج امام حسین(ع)، همان رنج آزادی، رهایی و آگاهی انسان است؛ رنجی که پیش‌تر مسیح نیز آن را تحمل کرده بود.

«حسین، زبانی دیگر» عاشورا را به تجربه‌ای زیسته برای انسان معاصر تبدیل می‌کند

در ادامه این برنامه، محمدجواد استادی، پژوهشگر مطالعات فرهنگی، عنوان کتاب را یکی از جذاب‌ترین بخش‌های آن دانست و اظهار کرد: «حسین، زبانی دیگر» به این معنا نیست که قرار است با زبانی متفاوت درباره امام حسین(ع) سخن گفته شود، بلکه پیام کتاب این است که سیدالشهدا(ع) یک زبان است؛ زبانی که به انسان امروز کمک می‌کند مفاهیمی همچون رنج، عدالت، حقیقت، آزادی و نسبت خود با جهان را از منظری دیگر درک کند.

وی تصریح کرد: در این اثر، امام حسین(ع) صرفاً موضوع شعر نبوده و شاعر نیز در پی روایت یک شخصیت تاریخی یا بازگویی حادثه سال ۶۱ هجری نیست؛ بلکه ایشان به افقی ادراکی تبدیل می‌شود که مخاطب از رهگذر آن می‌تواند جهان پیرامون خود را دوباره ببیند و درباره مفاهیمی همچون زندگی و مرگ، حق و باطل، سکوت و اعتراض و کرامت و ذلت داوری کند.

استادی درباره ویژگی‌های کتاب «حسین، زبانی دیگر» اظهار کرد: جواد جمیل در این مجموعه به گزارش خطی واقعه عاشورا اکتفا نمی‌کند، بلکه با استفاده از نمادها، تصاویر و نظام نشانه‌شناختی، مخاطب را وارد تجربه‌ای حسی و خیالی از عاشورا می‌کند؛ تجربه‌ای که از روایت صرف تاریخی عبور کرده است.

این پژوهشگر مطالعات فرهنگی، شعر عاشورایی را نوعی «زیارت در زبان» توصیف کرد و افزود: شاعر میان انسان امروز و حقیقت عاشورا واسطه می‌شود و با اینکه فاصله تاریخی را از میان نمی‌برد، اما اجازه نمی‌دهد این فاصله به فراموشی بینجامد و عاشورا را از یک گذشته پایان‌یافته به حضوری زنده و قابل‌مواجهه تبدیل می‌کند.

وی گفت: این کتاب از آن جهت در افق مکتب هنر رضوی قابل‌بررسی است که می‌کوشد میان حافظه عاشورا و ادراک انسان معاصر پیوند برقرار کند؛ پیوندی که در ترجمه محمد تقدمی صابری نیز تنها به انتقال واژگان محدود نشده و به خلق فضایی معنایی برای مخاطب انجامیده است.

 ادبیات حماسی شیعی نیازمند احیا و معرفی مجدد به جهان امروز است

همچنین فرزاد قائمی، دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد اظهار کرد: پیشینه شعر حماسی شیعی هم‌زمان با رشد شعر فارسی از سده چهارم هجری آغاز می‌شود. فردوسی با شاهنامه، بنیان استواری برای زبان فارسی ایجاد کرد و پس از او شاعرانی همچون ناصرخسرو و قوامی رازی، مضامین شیعی را وارد شعر فارسی کردند.

وی با اشاره به شرایط تاریخی آن دوران گفت: تا پیش از حمله مغول، فشارهای سیاسی بر شیعیان و پیوند حکومت‌های وقت با خلافت عباسی، فرصت رشد این نوع ادبی را محدود کرده بود، اما پس از فروپاشی خلافت عباسی، زبان فارسی و اندیشه شیعی مجال بیشتری برای گسترش یافتند و از قرن هفتم و هشتم، ادبیات حماسی شیعی به شکوفایی رسید.

قائمی بیان کرد: از همین دوره، «ولایت‌نامه‌ها» به‌عنوان یکی از مهم‌ترین گونه‌های ادبیات شیعی شکل گرفت؛ منظومه‌هایی که با زبانی ساده و متناسب با فهم عموم مردم، مفاهیم ولایت، فضائل اهل‌بیت(ع) و روایت‌های حماسی را در میان جامعه گسترش می‌دادند و نقش مهمی در انتقال فرهنگ شیعی داشتند.

وی «خاوران‌نامه» ابن‌حسام خوسفی را یکی از برجسته‌ترین آثار این حوزه دانست و افزود: این منظومه ۲۴ هزار بیتی که در قرن نهم سروده شده، از مهم‌ترین منظومه‌های حماسی فارسی پس از شاهنامه فردوسی بهشمار می‌رود. همچنین آثاری همچون «حمله حیدری» و «شاهنامه حسینی» نیز از شاهکارهای ادبیات حماسی شیعی به‌شمار می‌رود که متأسفانه هنوز تصحیح انتقادی و انتشار علمی درخوری از آن‌ها صورت نگرفته است.

قائمی در پایان گفت: انتشار چنین آثاری می‌تواند گامی در معرفی ادبیات آیینی و اندیشه شیعی به مخاطبان امروز باشد، زیرا این آثار تنها متون ادبی نیستند، بلکه حامل مفاهیم معرفتی، حکمی و جهان‌بینی هستند و می‌توانند در برابر هجوم روایت‌های سطحی و رسانه‌ای، افق تازه‌ای برای شناخت فرهنگ عاشورا بگشایند.

انتهای پیام