نجمه تکلو، مدرس دانشگاه بین‌المللی امام رضا(ع) در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان‌رضوی در مورد کارآمدسازی پژوهش‌های قرآنی در زمینه علوم انسانی و اجتماعی اظهار کرد: اگر پژوهش‌ها در علوم قرآن و حدیث فقط در سطح شرح واژه‌ها، کلیدواژه‌ها یا نقل‌قول‌ها و روش‌های سنتی بمانند، در حقیقت تأثیر واقعی خود را نخواهند داشت و شاید اثر اجتماعی محدودی داشته باشند و اثرگذاری این پژوهش‌ها زمانی بیشتر خواهد بود که براساس مسائل واقعی جامعه به‌ویژه در حوزه‌هایی مانند اخلاق اجتماعی، خانواده، سبک زندگی، عدالت، تعلیم و تربیت، هویت دینی و تاب‌آوری فرهنگی باشند.

وی بیان کرد: این حوزه‌ها نیاز به توجه ویژه‌ای دارند و قرآن می‌تواند پشتوانه مهمی در حل مسائل انسانی و اجتماعی جامعه باشد، به شرط اینکه با یک رویکرد پژوهشی درست بتوانیم مطالب را از قرآن استخراج کنیم. در سال‌های اخیر حرکت‌هایی برای نزدیک‌شدن مطالعات قرآنی به مسائل اجتماعی شکل گرفته است، اما این روند همچنان نیازمند توسعه و تکمیل است. پژوهش‌های قرآنی باید از مرحله مطالعه صرف متن عبور کرده و به مرحله استخراج الگوهای کاربردی برای زندگی فردی و اجتماعی برسند. 

تکلو در خصوص اینکه آیا پژوهش‌های علوم قرآن و حدیث به حل مسائل جامعه کمک می‌کنند، گفت: قرآن کتاب هدایت است و پژوهش‌های مبتنی بر علوم قرآنی نیز باید هدایتگر مردم باشند، اما شرط این امر آن است که پژوهش‌ها باید به شکل مسئله‌محور باشند. پژوهش‌های قرآنی ذاتاً ظرفیت بالایی برای کمک به جامعه دارند و اگر بتوانیم آن‌ها را براساس مسائل روز جامعه تدوین کنیم و الگوهای هنجاری تربیتی، اخلاقی و اجتماعی قرآن را استخراج کنیم، این مسائل کارآمدی ویژه‌ای خواهند داشت، برای نمونه، در بسیاری از مسائل روز که نیاز به واکاوی در قرآن دارند، می‌توان به تعارض‌های خانوادگی، بحران هویت در نسل جوان و کاهش مسئولیت‌پذیری اجتماعی اشاره کرد، همچنین ضعف گفت‌وگوی بین نسل‌ها نیز یکی از موارد جدید و مورد نیاز است که باید رویکرد تربیتی و هدایتی قرآن را نسبت به آن‌ها پیدا کنیم.

مدرس دانشگاه بین‌المللی امام رضا(ع) افزود: مشکل اصلی این است که پژوهش‌های موجود به‌جای بررسی یک مسئله واقعی جامعه، بیشتر بر مبنای متون متمرکز هستند و محصول نهایی بیشتر جنبه کتابخانه‌ای تا کاربردی برای جامعه دارد. در ابتدای هر پژوهش باید این سؤال پاسخ داده شود که این آیه یا حدیث چه ارتباطی با یک مسئله ملموس اجتماعی دارد؟ که اگر بتوانیم این ارتباط را پیدا کنیم و پل ارتباطی بسازیم، احتمال اثرگذاری پژوهش قطعاً بالاتر خواهد بود، هرچند برخی از پژوهش‌ها به این سمت حرکت کرده‌اند، اما نیاز به تکمیل بیشتری دارند. 

وی در پاسخ به این سؤال که چگونه می‌توانیم پژوهش‌های قرآنی را کاربردی‌تر کنیم بیان کرد: یکی از راهکارها حرکت از موضوع‌محوری به مسئله‌محوری است، یعنی صرفاً براساس پژوهش‌های سنتی موضوعات نوشته نشود، بلکه مسائل واقعی شناسایی شوند، برای نمونه وقتی درباره مفهوم صبر در قرآن صحبت می‌کنیم، این یک موضوع است، اما می‌توانیم آن را به مسئله‌ای تبدیل کنیم؛ «چگونه می‌توان از مفهوم صبر برای تاب‌آوری خانواده‌های آسیب‌دیده استفاده کرد» و بدین ترتیب ما مفهوم صبر را به یک مسئله واقعی ارتباط می‌دهیم که این رویکرد می‌تواند به کارآمدی پژوهش کمک کند.

تکلو در پایان گفت: یکی از کارکردهای مهم صبر به‌عنوان یک مفهوم قرآنی، ارائه الگویی برای مواجهه با بحران‌های اقتصادی و اجتماعی است؛ رویکردی که می‌تواند به یافتن راهکارهای مؤثر برای حل مسائل کمک کند. این نگاه پژوهش‌های قرآنی را از سطح توصیف مفاهیم فراتر برده و به عرصه تحلیل، کاربرد و حل مسئله وارد می‌کند و در نتیجه زمینه برای شکل‌گیری پژوهش‌هایی کاربردی‌تر و اثرگذارتر در جامعه فراهم می‌شود. پژوهش‌های علوم قرآن و حدیث زمانی می‌توانند نقش مؤثری در حل مسائل اجتماعی ایفا کنند که از چارچوب مطالعات صرفاً متن‌محور فاصله گرفته و به‌سمت پژوهش‌های مسئله‌محور، میان‌رشته‌ای و مبتنی بر داده‌های واقعی جامعه حرکت کنند.

انتهای پیام