نکته دوم این است که گاهی برای تحلیل و نشان دادن اثرگذاری یک شخصیت تاریخی، همین چند پرده کوتاه و واقعیت‌های مختصر کفایت می‌کند. ما در تاریخ معاصر خود مصادیقی داریم؛ برای مثال از کل زندگی شهید فهمیده، ممکن است تنها یک صحنه در ذهن همه ما نقش بسته باشد، اما آن صحنه چنان بزرگ و اثرگذار است که رهبر کبیر انقلاب اسلامی با آن جایگاه و اثرگذاری‌اش در تاریخ معاصر کشورمان، درباره ایشان فرمود: «رهبر ما طفل ۱۲ ساله‌ای است که جان خودش را فدا کرد و ارزش این کار از صدها قلم و زبان ما بالاتر بود».

همین موضوع در مورد دیگران نیز صادق است؛ حتی حضرت قاسم بن الحسن(ع) در واقعه عاشورا، شاید تنها یک جمله‌ای که از ایشان در تاریخ مشهور است، همان باشد که حضرت امام حسین(ع) از ایشان پرسیدند: «مرگ در نظر تو چگونه است؟» و ایشان فرمود: «شیرین‌تر از عسل» (أحلی من عسل). همین یک جمله، چنان جریانی را در تاریخ شیعه و اسلام ایجاد کرد که تحلیل و تفسیر آن شاید به صدها کتاب نیاز داشته باشد. از یک واقعیت تاریخی یا یک پرده به نمایش درآمده، گاه می‌توان شخصیت یک فرد را به‌ طور کامل تحلیل کرد. کسی می‌تواند چنین جمله‌ای درباره مرگ بگوید که ایمان و اعتقادی بی‌نظیر نسبت به خداوند، پیامبر(ص) و دنیای غیب در وجودش شکل گرفته باشد و شناخت‌هایی در شخصیت او ایجاد شده باشد که بتواند چنین نگاهی را نسبت به زندگی، مرگ و تبعیت از ولی خدا در خود مشاهده کند. درباره حضرت حر نیز طبیعتاً وضعیت به همین منوال است؛ تعداد کمی از وقایع ایشان در تاریخ ثبت شده، اما همین موارد اندک، نشان بزرگی از شخصیت و اثرگذاری ایشان است.

نکته سوم این است که ما در واقعه کربلا، خورشید نورافشان عظیمی چون حضرت اباعبدالله الحسین(ع) را داریم که حضورشان چنان درخشندگی دارد که گاه ستاره‌ها در کنار ایشان بی‌فروغ شده و دیده نمی‌شوند. حرکت حضرت امام حسین(ع) و اصحاب خاص ایشان در کربلا چنان بزرگ و نورانی است که بسیاری از شخصیت‌های دیگر که در آن تاریخ اثرگذار و مهم بودند، کمتر دیده شدند یا اصلاً دیده نشدند. در خصوص حضرت حر و بسیاری از صحابه ارزشمند دیگر نیز همین اتفاق افتاده است؛ چه بسا حضور و اثر آن‌ها تحت‌الشعاع وجود پرنور و پربرکت حضرت اباعبدالله(ع) قرار گرفته و به همین دلیل روایات کمتری از آن‌ها وجود دارد. این چند نکته به‌عنوان مقدمه عرض شد تا اشاره شود که اگرچه ممکن است واقعیت‌های تاریخی اندکی در دسترس داشته باشیم، اما همین موارد به‌قدری بزرگ و قابل اعتنا هستند که بتوان از آن‌ها به تحلیل شخصیت پرداخت. این نکات به‌گونه‌ای است که هم شخصیت ایشان را به‌خوبی معرفی می‌کند و هم اثرگذاری‌شان در تاریخ را به‌درستی به تصویر می‌کشد.

با این حال، در مورد وقایع تاریخی مرتبط با حضرت حر، من تنها سه یا چهار صحنه و پرده‌ای را که در تاریخ به‌طور مشخص و تقریباً بدون تردید در روایت‌های مختلف نقل شده است، مبنا قرار می‌دهم و آن‌ها را خدمت شما عرض می‌کنم.

اولین نکته درباره حضرت حر و شخصیت ایشان در تاریخ این است که وی را به عنوان یک جنگاور، فرمانده‌ای شجاع و فردی صاحب‌کلام و صاحب‌نفس می‌شناسند؛ به‌ طوری که ایشان یکی از ارکان لشکر عبیدالله در زمان خود محسوب می‌شد. در دوره‌ای که جنگاوران و نام‌آوران بسیاری در تاریخ حضور داشتند، حضرت حر به‌عنوان یکی از بزرگان آن لشکر شناخته شده و فردی مورد وثوق و احترام معرفی شده است. همین منش و ویژگی‌های بزرگوارانه، به‌ خوبی جایگاه تاریخی ایشان را ترسیم می‌کند.

نکته دوم درباره حضرت حر که بسیار قابل اعتنا و تأکید است، این مطلب است که ایشان — به تعبیری که خود حضرت امام حسین(ع) در روز عاشورا دارند — فردی اهل مراعات و تقوا بوده‌اند؛ به تعبیر امام حسین(ع)، «شکمش از حرام پر نبوده است». در آن روزگاری که افراد تحت تابعیت حاکمیت‌هایی بودند که تردیدهای بسیاری در آن‌ها وجود داشت، ایشان حتی در آن شرایط نیز رعایت کرده بود.

 
باید اشاره کرد یکی از دلایلی که حضرت امام حسین(ع) صحبت‌های خود را در میان لشکر عبیدالله بی اثر می‌بیند، این است که می‌فرمایند این مردم کسانی هستند که شکمشان از حرام پر شده و نورانیت کلام در دل آن‌ها نفوذ نمی‌کند. اما تاریخ نشان داده است که جناب حر چنین شخصیتی نداشته است. ایشان در حدود دو هفته‌ای که توفیق یافت همراهی سپاه حضرت اباعبدالله(ع) را از منزلگاه «ذو حسم» تا کربلا و تا روز واقعه عاشورا داشته باشد، در چند نوبت با ایشان گفت‌وگو کرد و اثرپذیری خود را از کلام امام حسین(ع) به‌ وضوح نشان داد.