به گزارش خبرنگار ایکنا از اردبیل، سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، سوم مردادماه در آیین بزرگداشت شیخ صفی‌الدین اردبیلی و گرامیداشت روز اردبیل با اشاره به نقش تاریخی صفویه در انسجام ایران، اظهار کرد: نخستین نکته‌ای که باید به آن توجه کرد، همان نکته‌ای است که رهبر معظم انقلاب اسلامی نیز به آن اشاره کرده‌اند و آن اینکه صفویه، انسجام‌بخش ایران بود.

وی افزود: پس از حمله مغولان و در پی شکل‌گیری سلسله‌های مختلف در نقاط گوناگون ایران، از طوفانیان، مظفریان و جلایریان گرفته تا سربداران، کیاییان و مرعشیان، ایران به بخش‌های مختلف تقسیم شده بود و حتی نام ایران در حال محو شدن بود. در آن دوره، مناطق مختلف با عناوینی مانند ایالات عراق عجم، خراسان و دیگر مناطق شناخته می‌شدند و انسجام سیاسی و سرزمینی ایران از میان رفته بود.

صالحی ادامه داد: با روی کار آمدن شاه اسماعیل اول، طی سال‌های ۹۰۵ تا ۹۱۶ هجری قمری، در مدت حدود ۱۱ سال، ایران بار دیگر منسجم و متحد شد؛ از ارس تا خلیج فارس و از شرق تا غرب، سرزمین ایران تحت یک حکومت واحد قرار گرفت و نام ایران و مملکت ایران بار دیگر در تاریخ پرآوازه شد.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به تکرار واژه ایران در منابع تاریخی عصر صفوی، گفت: در کتاب «عالم‌آرای عباسی» حدود ۳۰۰ بار واژه ایران به کار رفته است و این موضوع نشان می‌دهد که مفهوم ایران در دوره صفوی بار دیگر جایگاه برجسته‌ای پیدا کرده بود.

وی تصریح کرد: اگر صفویه و شاه اسماعیل اول ظهور نمی‌کردند، ممکن بود دو قرن بعد، ایران وارد مرحله‌ای از تجزیه جغرافیایی و ملی شود؛ بنابراین، یکی از مهم‌ترین کارکرد‌های تاریخی صفویه، حفظ انسجام سرزمینی و ملی ایران بود.

احیای عناصر هویت ایرانی در عصر صفوی

صالحی در ادامه سخنان خود به دومین نقش مهم صفویه اشاره کرد و گفت: صفویه، به‌ویژه از دوره شاه اسماعیل اول، عناصر هویتی ایران را احیا کردند. البته اینکه عناصر هویت ایرانی چه هستند، بحث گسترده‌ای است، اما در اینجا تنها به یک عنصر مهم یعنی «شناسنامه ملی ایران، شاهنامه» اشاره می‌کنم.

وی افزود: شاه اسماعیل اول در کنار جنگ‌ها، رزم و درگیری‌هایی که در دوران حکومت خود داشت، برای شاهنامه و احیای فرهنگ ایرانی نیز وقت و توجه ویژه‌ای اختصاص داد. «شاهنامه طهماسبی» حاصل مسیری است که از دوره شاه اسماعیل آغاز شد و در دو دهه به یکی از بزرگ‌ترین دستاورد‌های فرهنگی و هنری ایران تبدیل شد.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بیان کرد: شاهنامه طهماسبی با حدود ۷۶۰ صفحه، خط نستعلیق خاص، کاغذ و صحافی ویژه و بیش از ۲۰۰ نگاره و مینیاتور، در تاریخ کتابت و هنر ایرانی اثری کم‌نظیر محسوب می‌شود و امروز نیز یکی از گنجینه‌های بزرگ هنر ایرانی به شمار می‌رود.

صالحی با اشاره به توجه خاندان صفوی به شاهنامه و فرهنگ حماسی ایران، گفت: از پنج پسر شاه اسماعیل، چهار نفر با نام‌های طهماسب، بهرام، رستم و سام نام‌گذاری شدند که همگی از نام‌های پهلوانان شاهنامه هستند. همچنین نقالی شاهنامه در عصر شاه اسماعیل اول رونق گرفت و در دوره شاهان پس از او نیز ادامه یافت.

وی ادامه داد: اگر تنها همین موضوع را در حوزه عناصر هویت ایرانی در نظر بگیریم، نکات متعددی قابل طرح است. صفویه در کنار توجه ویژه به اهل‌ بیت (ع)، به بازگشت و احیای هویت ایرانی نیز توجه داشت و شاهنامه را به‌عنوان یکی از نماد‌های این بازگشت فرهنگی مورد توجه قرار داد.

شکوفایی هنر ایرانی در عصر صفوی

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، سومین محور مهم را شکوفایی هنر ایرانی در عصر صفوی دانست و اظهار کرد: هنر ایرانی، هنری ممتد و چند هزار ساله است که از دوران پیش از تاریخ تا عصر معاصر ادامه داشته است، اما یکی از دوره‌های قابل توجه در تولیدات هنری، شکل‌گیری مکاتب هنری و ایجاد پشتوانه‌های نظری هنر، عصر صفوی است.

وی افزود: به‌عنوان نمونه، در حوزه نقاشی و نگارگری، دو مکتب مهم تبریز و اصفهان در عصر صفوی شکل گرفتند و در شاخه‌های مختلف دیگر هنر ایرانی نیز شاهد تحولات و شکوفایی‌های مهمی در این دوره هستیم.

صالحی تصریح کرد: از این منظر نیز ایران مدیون صفویه است؛ چراکه این دوره یکی از مقاطع مهم شکوفایی و بالندگی هنر ایرانی در تاریخ کشور محسوب می‌شود.

عصر صفوی؛ دوره درخشان علوم و معارف

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در ادامه، علوم و معارف را چهارمین حوزه مهم تأثیرگذاری صفویه دانست و گفت: عصر صفوی در حوزه علوم و معارف نیز دوره‌ای درخشان است و ایران در عرصه علم و معرفت، به این دوره تاریخی مدیون است.

وی افزود: در عصر صفوی، شاهد شکل‌گیری و شکوفایی مکتب فلسفی اصفهان هستیم و از این منظر، می‌توان به این دوره به‌عنوان یکی از دوره‌های نوزایی و احیای فرهنگی ایران نگاه کرد.

صالحی با اشاره به پیشنهاد نام‌گذاری روز بزرگداشت شیخ صفی‌الدین اردبیلی، اظهار کرد: هنگامی که پیشنهاد روز بزرگداشت شیخ صفی‌الدین اردبیلی در دولت دوازدهم ابتدا در شورای فرهنگ عمومی استان و سپس در تهران مطرح شد، یکی از استدلال‌های اصلی این بود که شیخ صفی‌الدین و صفویه صرفاً یک فرد یا یک سلسله حکومتی نیستند.

وی ادامه داد: صفویه صرفاً یک قالب حکمرانی ایرانی نیز نیست، بلکه یک مقطع بزرگ در یک پیچ تاریخی مهم ایران است؛ مقطعی که اگر اتفاق نمی‌افتاد، معلوم نبود سرنوشت ایران به کجا می‌رسید.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی تأکید کرد: صفویه در یک مقطع حساس تاریخی ظهور کرد، ایران را یکپارچه ساخت، عناصر هویتی ایرانی را احیا کرد، به هنر و فرهنگ ایرانی میدان داد و در حوزه علوم و معارف نیز زمینه‌ساز یک دوره درخشان شد.

صالحی در پایان گفت: اگر صفویه و شاه اسماعیل اول ظهور نمی‌کردند، معلوم نبود ایران امروز چه سرنوشتی پیدا می‌کرد؛ اما آنان آمدند، ایران ماند و با تکیه بر همین هویت تاریخی و فرهنگی، ایران خواهد ماند؛ به‌رغم همه دسیسه‌های بدخواهان.

شیخ صفی‌الدین اردبیلی از تأثیرگذارترین شخصیت‌ها در شکل‌گیری هویت شیعه ایرانی است

حجت‌الاسلام عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی گفت: شیخ صفی‌الدین اردبیلی با پیوند دادن تصوف ایرانی به تشیع دوازده‌امامی، تکیه بر محبت اهل‌ بیت (ع) و پایبندی به شریعت، جریانی نو و کارآمد ایجاد کرد که بعد‌ها به نیروی محرکه نهضت صفوی تبدیل شد.

وی اظهار کرد: شیخ صفی‌الدین تلاش کرد آموزه‌های عرفانی را با واقعیت‌های سیاسی و اجتماعی پیوند دهد و الگویی عملی از یک رهبر دینی ـ سیاسی ارائه کند.

وی با اشاره به رویکرد وحدت‌گرایانه شیخ صفی‌الدین، افزود: این شخصیت بزرگ به‌خوبی دریافته بود که رمز عزت و اقتدار ایران‌زمین در اتحاد اقوام و مذاهب گوناگون آن است و با سیره‌ای وحدت‌گرایانه و کریمانه توانست بسیاری از طوایف ترک، کرد و فارس را به سوی خود جذب کند و زمینه‌های اولیه همبستگی ملی را در این سرزمین فراهم آورد.

خسروپناه، سیاست مدارا و احترام متقابل شیخ صفی‌الدین را الگویی برای همزیستی مسالمت‌آمیز اقوام و مذاهب دانست و گفت: این الگو امروز نیز بیش از هر زمان دیگری مورد نیاز جامعه و کشور است.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به پیوند تشیع و تصوف در مکتب شیخ صفی‌الدین، بیان کرد: او در دوره‌ای می‌زیست که تصوف در برخی جریان‌ها از آموزه‌های اصیل اسلامی فاصله گرفته بود، اما با هوشمندی و با تکیه بر محبت اهل‌ بیت (ع) و پایبندی به شریعت توانست تصوف ایرانی را به تشیع دوازده‌امامی پیوند دهد.

وی ادامه داد: این اقدام بزرگ و تاریخ‌ساز، جریانی نو و کارآمد ایجاد کرد که بعد‌ها به نیروی محرکه نهضت صفوی تبدیل شد و شیخ صفی‌الدین را به یکی از تأثیرگذارترین شخصیت‌ها در تاریخ تشیع و شکل‌گیری هویت شیعه ایرانی تبدیل کرد.

خسروپناه با اشاره به نقش شیخ صفی و خاندان صفوی در شکل‌گیری دولت صفوی، اظهار کرد: هرچند شیخ صفی‌الدین در سال ۷۳۵ هجری قمری و در ۸۵ سالگی از دنیا رفت و تشکیل دولت مقتدر صفوی را ندید، اما بنیان‌های اصلی این دولت توسط او و جانشینان بلافصلش پی‌ریزی شده بود.

وی افزود: مرشدیت و رهبری خاندان صفوی در سال‌های پس از رحلت شیخ صفی‌الدین توسط فرزندان و نوادگان او همچون شیخ صدرالدین، شیخ خواجه علی، شیخ ابراهیم و شیخ جنید ادامه یافت تا اینکه شاه اسماعیل اول، نوه ششم شیخ صفی، در سال ۹۰۷ هجری قمری با اتکا به میراث معنوی و تشکیلات منسجم مریدان صفوی، دولت یکپارچه صفوی را پایه‌گذاری کرد و تشیع را به‌عنوان مذهب رسمی ایران اعلام کرد.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر ضرورت بازخوانی اندیشه و سیره شیخ صفی‌الدین در عصر حاضر، گفت: پس از گذشت نزدیک به هفت قرن از حیات این پیر فرزانه، بازخوانی اندیشه و سیره او برای امروز و فردای ایران، درس‌ها و عبرت‌های فراوانی دارد.

وی تصریح کرد: در عصر کنونی بیش از هر زمان دیگری به الگویی جامع و کارآمد برای حکمرانی در جهان اسلام نیازمندیم؛ الگویی که در آن عقلانیت و اجتهاد دینی با واقعیت‌های روز و نیاز‌های جامعه درآمیخته و بر اساس میراث تمدن ایرانی، شیعی، اسلامی، راهکار‌های نوینی برای مسائل پیش‌ رو ارائه شود.

خسروپناه تأکید کرد: بزرگداشت شیخ صفی‌الدین نباید به مراسمی تشریفاتی و زودگذر محدود شود، بلکه باید از این آیین‌ها فرصتی برای بازاندیشی در مفاهیمی همچون وحدت ملی، دیانت‌مداری، عقلانیت سیاسی و توجه به علم و فرهنگ به‌عنوان موتور محرکه پیشرفت و تعالی کشور ایجاد کرد.

وی با بیان اینکه میراث شیخ صفی‌الدین فراتر از یک سلسله و حکومت است، گفت: شیخ صفی به ما آموخت که می‌توان با تکیه بر هویت دینی و ملی، ضمن حفظ استقلال و عزت، با دنیای پیرامون تعامل سازنده داشت و با تکیه بر وحدت، بر تفرقه‌ها و اختلاف‌ها فائق آمد.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در پایان از دست‌اندرکاران برگزاری آیین گرامیداشت روز اردبیل و بزرگداشت شیخ صفی‌الدین اردبیلی قدردانی کرد.

انتهای پیام