فرهاد بیگی مدیر پروژه رسا در گفت‌وگو با ایکنا از البرز با اشاره به نقش بنیادین مهارت خواندن در موفقیت تحصیلی کودکان اظهار کرد: «رسا» یک سامانه هوشمند و وب‌محور است که با بهره‌گیری از آزمون‌های استاندارد شناختی و زبانی، کودکان را در ابتدای مسیر سوادآموزی از نظر احتمال بروز اختلالات خواندن و نوشتن ارزیابی می‌کند؛ اختلالاتی که در صورت تشخیص دیرهنگام، آثار آن تنها به عملکرد درسی محدود نمی‌شود و می‌تواند سلامت روان، اعتماد به‌نفس و حتی روابط اجتماعی کودک را نیز تحت‌تأثیر قرار دهد.

وی با بیان اینکه این سامانه حاصل همکاری میان متخصصان روانشناسی شناختی، علوم اعصاب و فناوری اطلاعات است، افزود: هدف اصلی رسا آن است که پیش از آشکار شدن نشانه‌های شدید ناتوانی یادگیری، کودکانی را که در معرض خطر قرار دارند شناسایی کند تا مداخلات آموزشی در مناسب‌ترین زمان ممکن آغاز شود.

مدیر پروژه رسا گفت: خواندن حاصل تعامل پیچیده مجموعه‌ای از فرایندهای شناختی و زبانی از جمله آگاهی واج‌شناختی، حافظه کاری، توجه، سرعت پردازش اطلاعات، دانش واژگان، درک زبانی و تنظیم هیجان است. هرگونه ضعف در یکی از این مؤلفه‌ها می‌تواند کیفیت خواندن را کاهش دهد و در ادامه بر یادگیری سایر دروس نیز اثر بگذارد.

بیگی ادامه داد: کودکی که در رمزگشایی واژه‌ها یا درک متن با دشواری روبه‌رو است، معمولاً خیلی زود احساس ناتوانی می‌کند و تجربه شکست‌های مکرر، زمینه بروز اضطراب، کاهش انگیزه، خودکم‌بینی و حتی اجتناب از حضور فعال در مدرسه را فراهم می‌کند.

وی با تشبیه اهمیت مداخله زودهنگام به اصلاح یک نقص بینایی گفت: همان‌گونه که استفاده به‌موقع از عینک می‌تواند کیفیت دید فرد را بهبود دهد، تشخیص و مداخله زودهنگام در اختلالات یادگیری نیز مسیر رشد تحصیلی و هیجانی کودک را تغییر می‌دهد و احتمال موفقیت او را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد.

این پژوهشگر روانشناسی شناختی درباره سازوکار سامانه رسا توضیح داد: در این سامانه مجموعه‌ای از خرده‌آزمون‌های دیداری و شنیداری مبتنی بر نظریه‌های معتبر رشد سواد طراحی شده که به‌صورت یکپارچه پنج مؤلفه اساسی یادگیری شامل آگاهی واج‌شناختی، مهارت خواندن و دیکته، دانش واژگانی، حافظه کاری شنیداری و ادراک و توانایی‌های دستوری را مورد ارزیابی قرار می‌دهد.

به گفته وی، خروجی این آزمون‌ها نمایه‌ای جامع از وضعیت شناختی و زبانی کودک ارائه می‌شود که میزان خطر بروز اختلالات خواندن را مشخص می‌کند. براساس این تحلیل، پیشنهادهای آموزشی و تمرین‌های هدفمند متناسب با نیاز هر کودک در اختیار خانواده و مدرسه قرار می‌گیرد تا مداخلات آموزشی دقیق‌تر و اثربخش‌تر طراحی شود.

زبان فارسی چالشی که نیازمند ارزیابی تخصصی است

بیگی با اشاره به ویژگی‌های خاص زبان فارسی در فرآیند سوادآموزی گفت: ساختار خط فارسی، پیوسته بودن کلمات، هم‌آوایی برخی حروف، نمایش ناقص مصوت‌ها و شکل‌های متفاوت نوشتاری، نسبت به بسیاری از زبان‌ها بار شناختی بیشتری بر کودک تحمیل می‌کند.

وی افزود: به همین دلیل، یادگیری خواندن در زبان فارسی تنها به شناخت حروف وابسته نیست و کودک باید همزمان از حافظه آوایی، توجه پایدار، انعطاف‌پذیری شناختی و توانایی پردازش اطلاعات بهره‌مند باشد. در سامانه رسا تلاش شده علاوه بر مهارت‌های زبانی، این فرایندهای زیربنایی نیز سنجیده شوند تا مشخص شود منشأ اصلی دشواری یادگیری هر کودک دقیقاً در کدام بخش قرار دارد.

مدیر پروژه رسا درباره الزامات اجرای گسترده این سامانه در مدارس کشور اظهار کرد: تمامی داده‌های کودکان به‌صورت رمزگذاری‌شده ذخیره می‌شود و اطلاعات هویتی در حداقل ممکن جمع‌آوری خواهد شد. همچنین گزارش‌های مدارس فاقد شناسه مستقیم دانش‌آموزان است و انجام هرگونه ارزیابی تنها پس از اخذ رضایت آگاهانه والدین امکان‌پذیر خواهد بود.

وی سه پیش‌نیاز اصلی اجرای سراسری این سامانه را آموزش کوتاه‌مدت معلمان و مشاوران مدارس، فراهم شدن زیرساخت‌های اولیه شامل رایانه یا تبلت و اینترنت پایدار و همچنین طراحی نظام ارجاع برای دانش‌آموزان در معرض خطر  دانست تا پس از غربالگری، خدمات تخصصی و مداخلات درمانی مناسب به آنان ارائه شود.

بیگی از طراحی داشبورد مدیریتی ویژه سیاست‌گذاران آموزشی نیز خبر داد و گفت: این بخش از سامانه امکان تحلیل داده‌های جمعیتی، شناسایی مناطق دارای بیشترین میزان خطر اختلالات خواندن و بررسی نیازهای آموزشی در سطح استان‌ها و مناطق مختلف را فراهم می‌کند؛ قابلیتی که می‌تواند مبنای برنامه‌ریزی و تخصیص هدفمند منابع آموزشی قرار گیرد.

وی با اشاره به نتایج اجرای آزمایشی رسا اظهار کرد: بازخورد مدارس و خانواده‌ها فراتر از انتظار بوده است. مدارس از سرعت اجرا، سهولت استفاده و شفافیت گزارش‌های سامانه استقبال کرده‌اند و والدین نیز با شناخت ریشه‌های شناختی مشکلات یادگیری، به جای سرزنش یا برچسب‌زدن به کودک، مسیر دریافت خدمات تخصصی و آموزشی را دنبال کرده‌اند.

این پژوهشگر درباره آموزش زبان دوم در کودکان نیز گفت: مناسب‌ترین زمان برای آغاز یادگیری زبان دوم، زمانی است که مهارت‌های زبان مادری به سطحی پایدار رسیده باشد؛ زیرا ساختار اصلی تفکر، استدلال و درک مفاهیم بر پایه زبان نخست شکل می‌گیرد.

وی افزود: اگر کودک هنوز در خواندن و رمزگشایی زبان فارسی با مشکل مواجه باشد، آموزش زودهنگام زبان دوم می‌تواند موجب سردرگمی شناختی و کاهش اعتمادبه‌نفس شود، اما پس از تثبیت مهارت‌های زبان مادری، یادگیری زبان دوم با سرعت، کیفیت و ماندگاری بیشتری انجام خواهد شد.

بیگی با اشاره به مهم‌ترین علائم هشداردهنده اختلالات خواندن گفت: کندخوانی مداوم، حذف یا جابه‌جایی مصوت‌ها هنگام خواندن، دشواری در تشخیص قافیه‌ها، ضعف در یادگیری واژگان جدید و مشکلات پایدار در دیکته از مهم‌ترین نشانه‌هایی هستند که خانواده‌ها و معلمان باید نسبت به آن حساس باشند.

وی در پایان تأکید کرد: هرچه این نشانه‌ها زودتر شناسایی شوند، مداخلات آموزشی با هزینه کمتر، سرعت بیشتر و اثربخشی بالاتری انجام خواهد شد. همه کودکان حق دارند خواندن را نه با تجربه شکست، بلکه با احساس موفقیت، اعتماد به‌نفس و لذت از یادگیری آغاز کنند.

انتهای پیام