مجید کافی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه در یادداشتی که در اختیار ایکنا قرار داده، نوشت: این روز‌ها یکی از پرسش‌هایی که بار‌ها در فضای رسانه‌ای و افکار عمومی مطرح می‌شود، این است که در درگیری‌های میان ایران و آمریکا، چرا ایران برخی از پایگاه‌های نظامی آمریکا مستقر در کشور‌های عربی حوزه خلیج فارس را هدف قرار می‌دهد؟ آیا این به معنای حمله به کشور‌های عربی نیست؟

به نظر می‌رسد پاسخ به این پرسش را می‌توان از زاویه‌ای دیگر نیز بررسی کرد. 

نخست باید از منتقدان پرسید که پایگاه‌های نظامی آمریکا در این کشور‌ها متعلق به چه کشوری است؟ جزء خاک آمریکا محسوب می‌شوند یا آن کشور میزبان عربی؟

پاسخ به این سؤال، مسیر تحلیل را روشن می‌کند. اگر گفته شود این پایگاه‌ها، عملاً پایگاه‌های آمریکا و جز قلمرو آمریکا هستند و نیروها، تجهیزات، فرماندهی و عملیات آنها تحت اختیار ایالات متحده قرار دارد، در این صورت ممکن است این استدلال مطرح شود که هدف قرار دادن آنها، حمله به قلمرو و توان نظامی آمریکا است، نه حمله به ملت یا دولت میزبان. بر اساس این تحلیل، ایران که در حال پاسخ به یک اقدام نظامی است، مدعی می‌شود هدفش نیرو‌های آمریکایی مستقر در آن پایگاه‌هاست، نه مردم یا حاکمیت کشور‌های عربی.

اما اگر پاسخ این باشد که این پایگاه‌ها بخشی از سرزمین و حاکمیت کشور‌های عربی محسوب می‌شوند و هرگونه اقدام نظامی از آنها، با رضایت یا اجازه دولت میزبان صورت می‌گیرد، آنگاه پرسش دیگری مطرح می‌شود، اینکه اگر از قلمرو یک کشور علیه ایران عملیات نظامی انجام شود، آیا ایران حق ندارد منشأ آن حمله را در همان قلمرو مورد پاسخ قرار دهد؟ در این صورت، مسئولیت دولت میزبان نیز وارد معادله می‌شود؛ زیرا استفاده از سرزمین یک کشور برای حمله به کشور دیگر، آن سرزمین را ناخواسته به بخشی از صحنه درگیری تبدیل می‌کند.

بنابراین، این دو پاسخ، دو نتیجه متفاوت به همراه دارند؛ اما هر دو یک واقعیت را آشکار می‌کنند. نمی‌توان از یک سو پایگاه‌های نظامی آمریکا را ابزار اجرای عملیات نظامی علیه ایران دانست و از سوی دیگر، هرگونه پاسخ به همان پایگاه‌ها را صرفاً «حمله به کشور‌های عربی» توصیف کرد، بی‌آنکه درباره نقش و جایگاه آن پایگاه‌ها توضیحی داده شود.

البته این تحلیل به معنای نادیده گرفتن روابط همسایگی یا ضرورت حفظ مناسبات سازنده با کشور‌های عربی نیست. جمهوری اسلامی ایران همواره اعلام کرده است که امنیت منطقه باید به دست کشور‌های منطقه تأمین شود و حضور نیرو‌های نظامی بیگانه را عاملی برای افزایش ناامنی می‌داند. از همین رو، راه‌حل پایدار آن است که هیچ کشوری اجازه ندهد قلمرو یا تأسیسات نظامی مستقر در آن، به سکویی برای اقدام نظامی علیه همسایگان تبدیل شود؛ زیرا در چنین شرایطی، احتمال گسترش دامنه هر بحران به کل منطقه افزایش خواهد یافت.

پس، پرسش اصلی این نیست که «چرا ایران به کشور‌های عربی حمله می‌کند؟» بلکه پرسش دقیق‌تر این است که اگر از پایگاه‌های نظامی آمریکا مستقر در یک کشور، علیه ایران اقدام نظامی انجام شود، مسئولیت پیامد‌های آن متوجه چه کسی است؛ آمریکا، دولت میزبان یا هر دو؟ پاسخ به این پرسش، تحلیل واقع‌بینانه‌تری از معادلات امنیتی منطقه ارائه می‌دهد و از ساده‌سازی‌های رایج در فضای رسانه‌ای فاصله می‌گیرد.

انتهای پیام