به گزارش ایکنا، علیرضا میرزایی، استاد دانشگاه شهید محلاتی، در نشست علمی «رفتارشناسی اصحاب الحسین(ع) در پرتو ربوبیت تشریعی» که از سوی مجمع عالی حکمت اسلامی برگزار شد، با اشاره به فرمایش مشهور امام حسین(ع): «الناسُ عبیدُ الدنیا و الدین لعق علی السنتهم یحوطونه مادرَّت معایشُهم فاذا مُحَّصوا بالبلاء قَلَّ الدَیّانون»، گفت: چون خورشید ولایت امام حسین(ع) خیلی درخشان است، لذا به اصحاب ایشان و حتی فرزندانشان و حضرت عباس(ع) پرداخته نشده و تحت‌الشعاع قرار گرفته‌اند. نهضت پنج ماه و ۱۲ روزه سیدالشهداء(ع) از ۲۸ رجب تا دهم محرم سال بعد، به اندازه همه تاریخ بازتاب داشته است و دارد و نشان می‌دهد این نهضت خیلی عمیق و لایه لایه است.

‌وی با بیان اینکه بعد عاطفی عاشورا در نزد ما بیش از بعد دیگر مورد توجه بوده است و جایگاه دارد، افزود: ولی انسان سه لایه دارد؛ لایه دانش، بینش و کنش که ریشه در جهان‌بینی او دارد و باید به این مقوله توجه لازم را داشته باشیم.

‌میرزایی با تأکید بر اینکه بنده اصحاب امام حسین(ع) را به ۵ گروه تقسیم کرده‌ام، اظهار کرد: ۱۷ نفر از ایشان از بنی‌هاشم بودند، یعنی نسبت سببی با پیامبر(ص) داشتند؛ (اولاد امیرالمؤمنین(ع)، جعفر، عقیل و…). برخی اصحاب پیامبر(ص) بودند که چهار تا پنج نفر بودند، مانند عبد ربه. برخی اصحاب برجسته اجتماعی بودند اما صحابی پیامبر(ص) نبودند، که بریر و حبیب بن مظاهر در زمره این افراد هستند. گروه دیگر غلامان بودند که تا ده نفر ذکر شده است و برخی هم افراد معمولی بودند که بیشترین جمعیت لشکر را تشکیل می‌دادند.

‌میرزایی بیان کرد: در حالی که برخی از نزدیکان امام حسین(ع) از مکه و مدینه همراه حضرت نشدند و یا انصراف دادند، صحابه امام(ع) با ایشان همراه شدند و هر قدر هم به روز تاسوعا نزدیک می‌شویم، رفتارهای معنوی عجیبی از آنان را مشاهده می‌کنیم.

وی افزود: ابراهیم آیتی از افراد محقق در این عرصه گفته است اگر خیلی از ما در آن شرایط امنیتی و تبلیغاتی دوره امام حسین(ع) قرار داشتیم، جزء لشکر ایشان نبودیم؛ زیرا تهدیدات خانوادگی و امنیتی و… وجود داشت. عبیدالله بن زیاد هم نخبگی در عملیات روانی داشت و کوفه را خلع سلاح کرد و در این شرایط، پای اعتقاد ایستادن خیلی سخت و مهم است، به‌خصوص در روز تاسوعا که حتی آب هم بر لشکر بسته شد.

برخی ویژگی‌های صحابه امام حسین(ع)

استاد دانشگاه شهید محلاتی با اشاره به برخی صفات اصحاب امام حسین(ع) گفت: خداباوری و توکل، تمکن در توحید، دشمن‌شناسی، ولایت‌شناسی و عمل به‌موقع، ابن‌الوقت بودن مثبت، استقامت در مسیر حق، صادق بودن، صابربودن، سپر بلا، حزب‌اللهی (توصیفی که حضرت زینب(س) در مجلس یزید کرد)، انصارالله، انصار دین الله، طاهر از پلیدی، ابرار الله، مدافعین توحید، جانبازی، وفاداری، شجاعت، عمل صالح داشتن، نستوه و خستگی‌ناپذیر و… از جمله این صفات هستند.

‌میرزایی ادامه داد: تعبیر «نصحت لله و لرسوله» هم در زیارتنامه‌ها زیاد آمده است. در برخی منابع اشاره به وفاداری به امام(ع) آمده است؛ حضرت حسین(ع) حداقل سه مرتبه اصحاب خود را به شریف و کریم‌بودن در برابر لئیم‌بودن توصیف فرموده است. امام(ع) ابن زیاد را به بدکاره توصیف کرده است و فرموده است که ما قتلگاه کریمان را بر زندگی در ذیل چتر افراد لئیم ترجیح می‌دهیم. ایشان خطاب به فرزندانشان از تعبیر «بنی‌الکرام» استفاده کرده‌اند.

‌وی ادامه داد: تعبیر معروفی هم بیان شده است که امام(ع) بعد از شهادت همه افراد لشکر تنها شد و به سمت چپ و راست نگاهی کرد و فرمود: «قوموا ایها الکرام فادفعوا عن حرم رسول الله(ص)». من این تعبیر را زیاد شنیده‌ام ولی در کتب اصیل ندیدم و در لهوف هم نیست، ولی علامه طباطبایی فرموده است وقتی امام(ع) این سخن را فرمودند، ابدان شهدا تکان خورد.

میرزایی بیان کرد: «بذل مهجه» هم خیلی در روایات آمده است؛ بذل مهجه یعنی فداشدن همراه با طیب خاطر و اشتیاق. مهجه هم یعنی پایین‌ترین مقدار خون در بدن که کمتر از آن مایه مرگ است و در حقیقت به معنای جان‌مایه است. در مورد خود حضرت داریم: «بذل مهجته فیک لیستنقذ عبادک من الجهالة و حیره الضلالة». در تعبیری داریم: «بذل مهجتهم دون الحسین». بذل مهجه همان مرگ است ولی بار عاطفی مخصوصی دارد و پیوند وثیق یاران را با امام(ع) نشان می‌دهد.

توحید ربوبی موضوع محوری در نبرد امام با یزید

استاد دانشگاه شهید محلات اضافه کرد: در تعبیری که المزار مشهدی آورده است داریم: «السلام علیکم ایها الذابون عن توحید الله». در آن دوره مشرکین به خدای خالق اعتقاد داشتند و کعبه و مکه را هم مقدس می‌دانستند ولی ربوبیت را قبول نداشتند. الان مکتبی به نام دائیسم داریم که می‌گویند خدا عالم را آفرید ولی کاری با آن ندارد. در منطق ارسطویی یونانی (نه بازخوانی ما از ارسطو) هم خدا مستغرق در ذات است و به جزئیات توجه ندارد، یعنی کاری به زندگی مردم ندارد و صدای دعا را نمی‌شنود. خدای ساعت‌ساز و بنا و بازنشسته هم تعابیری است که به کار می‌برند. مشرکین هم دقیقاً همین عقیده را داشتند.

وی بیان کرد: بنابراین توحید خالقی را همه قبول داشتند، ولی در تعبیری که در مورد صحابه امام(ع) بیان شده «الذابون عن توحیدالله»، بحث از توحید خالقی نیست بلکه توحید ربوبی مدنظر است. پس دعوای اصلی نظام مشرکانه سفیانی با مسیر ائمه(ع) همین توحید ربوبی بود؛ توحیدی که پیشوا و ولی و شریعت و تکلیف خلق می‌کند. بنابراین کار مهم امام حسین(ع) و اصحابشان دفاع از این نوع توحید بود که با تجارت ربوی و نظام طبقاتی و افکار و عقاید سخیف سازگار نیست.

میرزایی ادامه داد: دعوای توحید ربوبی در صفین هم خودش را نشان داده است؛ فردی نزد امام علی(ع) آمد و گفت من قبل از جنگ صددرصد به حقانیت شما اعتقاد داشتم، ولی وقتی به صفین آمدم می‌بینم که دشمنان شما هم اهل نماز و دعا و قرآن و… هستند، لذا به تردید افتادم. حضرت ایشان را به عمار ارجاع داد؛ عمار هم فرمود که این‌ها قصد دارند دین را به مذاق خودشان تأویل کنند. قبلاً دعوای ما با این‌ها بر سر تنزیل بود و الآن تأویل است؛ یعنی وقتی با اصل قرآن و دین نتوانستند مقابله کنند، سراغ تفسیر دین به نفع خودشان رفته‌اند.

وی در پایان تأکید کرد: توحید ربوبی جلوه خاصی در رفتار امام حسین(ع) و یاران ایشان داشت که نمونه بارز آن در نماز ظهر عاشورا در حین تیرباران و وقت گرفتن امام(ع) در شب عاشورا برای خواندن نماز و قرآن و… است که امام فرمودند نماز نورچشم من است.

انتهای پیام