توسل و اعتماد به وعده‌های قرآنی و سنن استوار الهی، همواره برای جوامع دینی و رهبران مذهبی راهگشا بوده است. در شرایط کنونی جامعه، از میان این سنت‌ها، نصرت الهی بیشتر مورد توجه و محل گفت‌وگو در محافل اجتماعی قرار گرفته؛ سنتی که در دو آیه قرآن به‌صراحت از آن یاد شده است: «وَلَيَنْصُرَنَّ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ؛ خداوند کسانی را که یاری او کنند و از آیینش دفاع کنند، یاری می‌کند.» (سوره حج، آیه ۴۰) و نیز آیه ۷ سوره محمد که چنین می‌فرماید: «إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ يَنْصُرْكُمْ؛ اگر خدا را یاری کنید، شما را یاری می‌کند.»

این آیات بر حمایت قطعی پروردگار از تلاش‌گران راه حق تأکید می‌کند و شرط دریافت یاری پروردگار را در یاری دین او می‌داند و به این ترتیب، یکی از استوارترین قوانین الهی را ترسیم می‌کند. 

رهبر شهید انقلاب، حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای بیش از یکصد بار به این دو آیه در بیانات خود اشاره فرموده‌اند که نشان از جایگاه راهبردی این سنت الهی در سامانه فکری ایشان دارد؛ تا جایی که عامل اصلی پیشرفت و توفیق امام خمینی(ره) را ایمان راسخ به همین وعده قطعی الهی معرفی می‌کنند. (مراسم سالگرد ارتحال حضرت امام، ۱۳۸۵/۰۳/۱۴)

اهمیت واکاوی گفتمان نصرت الهی در اندیشه رهبر شهید انقلاب، از چند جنبه حائز اهمیت است؛ تأثیر بر سیاست خارجی، الهام‌بخشی به جوامع مذهبی، تبیین نسبت دین و سیاست و چگونگی مواجهه با چالش‌های معاصر جهان اسلام. 

مفهوم نصرت 

رهبر شهید انقلاب در تبیین مفهوم نصرت، آن را چنین تعریف می‌فرمایند: «نصرت یعنی پیروز کردن چیزی بر چیزی.» (خامنه‌ای، ۱۳۹۸، ص۷۶) این تعریف با تحلیل‌های لغوی نیز هم‌خوانی کامل دارد. ابن‌فارس در بیان معنای «نَصَرَ» می‌نویسد: «نصر اصل صحیحی است که بر انجام خیر و دادن آن دلالت می‌کند.»

روشن است که اعطای خیر می‌تواند اقسام و مصادیق متعدد و متناسبی با شرایط گوناگون را دربرگیرد و الزاماً به پیروزی نظامی محدود نمی‌شود؛ چه‌بسا شکست مقطعی در شرایطی خاص، خود مصداقی از اعطای خیر باشد؛ هرچند سرانجام نصرت الهی، پیروزی نهایی مؤمنان بر دشمنان دین را به‌دنبال خواهد داشت. ابن‌فارس در ادامه می‌افزاید: «وَ نَصَرَ اَللَّهُ اَلْمُسْلِمِینَ: آتَاهُمُ اَلظَّفَرَ عَلَی عَدُوِّهِمْ؛ یاری خداوند به مسلمانان یعنی پیروزی‌دادن بر دشمنان.» 

مراد از نصرت خداوند از سوی مؤمنان 

در آیه شریفه «وَ لَیَنْصُرَنَّ اَللَّهُ مَنْ یَنْصُرُهُ»، خدای متعال سوگند یاد کرده است که هرکس او را یاری کند، او نیز وی را یاری خواهد کرد؛ اما این پرسش پیش می‌آید که اگر خداوند غنی و بی‌نیاز است، چگونه سخن از یاری‌کردن او به میان می‌آید؟

آیت‌الله‌العظمی شهید سیدعلی خامنه‌ای در پاسخ، مقصود از یاری خداوند را نصرت دین خدا و ارزش‌های الهی می‌دانند. به بیان دیگر، هرگاه ما در راه گسترش دین خدا و ارزش‌های الهی گام برداریم، در حقیقت خدا را یاری کرده‌ایم. یعنی یاری خدا به‌معنای حقیقی، صحیح نیست و مراد از آن، یاری دین و دوستان خداوند است.

آیت‌الله جوادی آملی نیز چنین اضافه می‌کند: «عبارات قرآنی نشان می‌دهد که گاهی امور مربوط به مظاهر الهی، به خدای متعال نسبت داده می‌شود؛ چنانکه در آیه «مَنْ ذَا اَلَّذِي يُقْرِضُ اَللَّهَ قَرْضاً حَسَناً» (سوره حدید، آیه ۱۱) نیز همین گونه است.»

مراتب نصرت الهی 

آیت‌الله‌العظمی شهید خامنه‌ای با استناد به فرمایشی از امیرمؤمنان علی(ع) در نهج‌البلاغه، نصرت دین را دارای مراتب و سطوح گوناگون می‌دانند. هنگامی که خداوند از مؤمنان پیمان گرفت که او را با قلب و زبان و دست خود یاری کنند، مرتبه نصرت قلبی است. رهبر شهید تلاش برای ایجاد انگیزه‌ای استوار در وجود خویش به‌منظور غلبه بر هوای نفس و انحرافات درونی را مصداق نصرت قلبی می‌دانند و این انگیزه قلبی استوار را پایه و اساس نصرت زبانی و عملی می‌شمارند. 

نکته شایان‌ توجه، تفسیر موسع ایشان از نصرت عملی دین است که در نگاه گسترده و جامع رهبر شهید به دین ریشه دارد. دین اسلام نزد ایشان، برنامه‌ای جامع برای سعادت انسان در دنیا و آخرت به‌شمار می‌آید؛ بر همین اساس، نصرت عملی دین خدا، درگیری با مخالفان و تلاش برای رفع موانع از پیش پای حاکمیت دین خدا را شامل می‌شود.

رهبر شهید تأکید می‌کنند که نصرت دین خدا فقط به ذکر نام اسلام نیست؛ چرا که «در زمان رژیم طاغوت هم کسانی اسم اسلام را می‌آورند، اما نمی‌خواهند خدا را نصرت کنند و در پی این نیستند که دین خدا را یاری و برای تحکیم و تحقق دین خدا در زندگی تلاش کنند.» 

ایشان در مراسم هفدهمین سالگرد ارتحال امام خمینی(ره)، ابعاد گوناگون نصرت دین خدا را چنین تحلیل می‌کنند: «نصرت خدای متعال به‌معنای تلاش برای احیای سنت‌های الهی، تأثیرگذاری در طبیعت و جامعه، تأثیرگذاری بر فطرت‌های انسانی، تلاش برای نجات انسان از بدبختی و تیره‌روزی و نیز مسئولیتی برای مؤمنان است که باید برای تحقق دین خدا در زندگی فردی و اجتماعی بکوشند.» 

به‌دلیل همین تفسیر حداکثری، رهبر شهید انقلاب بر این باور بودند که دردسر هیچ کاری در دنیا به‌اندازه نصرت عملی دین خدا نیست و می‌فرمودند: «این کار، پر دردسرترین کار روزگار است. دردسر هیچ کاری در دنیا از نصرت الهی، یعنی نصرت‌کردن خدا و دین خدا بیشتر نیست. چرا؟ برای خاطر اینکه انسان وقتی در خط نصرت خدا راه افتاد، تمام قدرت‌های ضدخدایی علیه انسان بسیج می‌شوند؛ همه کسانی که یک جوری دین خدا و خدا را قبول ندارند و نمی‌خواهند و دوست ندارند و احساس می‌کنند که دین خدا به یک کیفیتی مزاحم آن‌هاست، در مقابل آن کسی که خدا را نصرت می‌کند، می‌ایستند.»

ایشان در آسیب‌شناسی دیگری، کارکرد سنت‌های الهی را وابسته به عمل می‌دانند، نه ادعا و اشاره می‌کنند که صرف مسلمان یا شیعه بودن و زندگی در جمهوری اسلامی، به‌معنای مصونیت از اشتباه و شکست نیست؛ بلکه فقط در صورتی مشمول نصرت الهی می‌شویم که خود را با سنت‌های دسته اول که بر استقامت و پایداری تأکید دارد، تطبیق دهیم. (خامنه‌ای، بیانات در دیدار با جمعی از مسئولان قوه قضائیه، ۱۴۰۱/۰۴/۰۷)

با بررسی بیانات رهبر شهید، پنج مانعی که مؤمنان را از دریافت نصرت الهی بازمی‌دارد، چنین احصا می‌شود: تنبلی و بی‌عملی، توهم‌پردازی، بازی‌کردن با مصالح امت اسلامی، دنبال‌کردن هوای نفس و حضور نداشتن در میدان عمل. (خامنه‌ای، بیانات در دیدار با کارگزاران نظام، ۱۳۸۵/۰۸/۰۲)

ایشان معتقد بودند که یکی از شواهد تحلیل بالا، عملکرد مسلمانان در غزوه احد است که ابتدا نصرت خدا شامل حالشان شد و پیروز شدند، ولی در ادامه به‌‌دلیل دنیاطلبی، از تنگه غافل شدند و شکست خوردند.

انتهای پیام