رضا سلیمان‌نوری، خراسان‌پژوه و رئیس هیئت‌مدیره انجمن توسعه گردشگری چهارباغ خراسان، در گفت‌وگو با ایکنای خراسان رضوی افزود: جای‌جای روستاها و شهرهای استان خراسان رضوی در ماه‌های محرم و صفر، مراسم و عزاداری‌های خاص و بومی برگزار می‌شود و این‌گونه، نسل‌به‌نسل عشق به امام حسین(ع) و مکتب آن حضرت در دل مردم این مرز و بوم ریشه‌ای عمیق‌تر پیدا می‌کند. از میان آیین‌ها و مراسم سنتی، نزدیک به ۴۰ آیین عزاداری بومی خراسان رضوی در قالب میراث معنوی در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است تا نام و نشان آن‌ها برای همیشه در دل و ذهن مردم باقی بماند.

علم‌گردانی؛ سنت غالب روستاهای نیشابور

رئیس هیئت‌مدیره انجمن توسعه گردشگری چهارباغ خراسان ادامه داد: علم‌گردانی به‌عنوان آیینی سنتی، مذهبی و یکی از نمادهای فرهنگ سوگواری، همه‌ساله توسط عزاداران و ارادتمندان به امام سوم شیعیان، حضرت حسین بن علی(ع)، در روستاهای نیشابور و با عنوان «علم نیشابوری» برگزار می‌شود…

علم خبری؛ آیین ویژه روستاهای احمدآباد

سلیمان‌نوری ادامه داد: از دیگر مراسم آیینی روستاییان خراسان باید به «علم خبری» اشاره کرد که با سابقه‌ای دیرینه، آیینی مختص روستاهای بخش احمدآباد مشهد است. این مراسم از ابتدای محرم تا شهادت امام رضا(ع) تداوم دارد و پیونددهنده دو ماه عزاداری شیعیان و دوستداران اهل‌بیت(ع) در این خطه است.

این خراسان‌پژوه ادامه داد: علاوه بر جمعه‌ها، اربعین و سالروز رحلت پیامبر اکرم(ص) و شهادت حضرت رضا(ع)، از روزهای برگزاری این مراسم است. این آیین هر سال در یکی از روستاها برگزار می‌شود و نظم ثابتی ندارد؛ تنها روستای اوارشک هر سال در دوازدهم محرم میزبان این مراسم است.

رئیس هیئت‌مدیره انجمن توسعه گردشگری چهارباغ خراسان در ادامه به آیین خاص صدخرو شهرستان داورزن اشاره کرد و گفت: نمونه‌های مشابه این آیین در نقاط مختلف ایران، از جمله سمنان، کاشان، اصفهان و کرمان برگزار می‌شود، اما آیین سنگ‌زنی صدخرو ویژگی‌های متمایزی دارد.

فدیشه؛ بزرگ‌ترین تعزیه‌خوانی کشور

این خراسان‌پژوه در ادامه، روستای فدیشه نیشابور را میزبان بزرگ‌ترین تعزیه‌خوانی کشور در ماه محرم معرفی کرد و گفت: آیین تعزیه‌خوانی این روستا با قدمت ۳۰۰ سال، همچنان با استقبال پرشور عزاداران حسینی روبه‌رو است. ۶۰ شبیه‌خوان از پنج گروه تعزیه‌خوانی مسئولیت برگزاری این آیین را بر عهده دارند. آیین تعزیه‌خوانی در فدیشه به این شکل است که از صبح، کاروان امام حسین(ع) به‌صورت نمادین وارد سرزمین نینوا می‌شود. تعزیه با ورود نمادین کاروان حضرت امام حسین(ع) آغاز و در پایان مراسم با آتش زدن خیمه‌های کاروان به پایان می‌رسد. سپس شبیه‌خوانان به‌ترتیب وارد صحنه می‌شوند و یکی‌یکی به شهادت می‌رسند.

سلیمان‌نوری ادامه داد: آیین تعزیه‌خوانی فدیشه اکنون به یکی از جاذبه‌های گردشگری نیز تبدیل شده و عده‌ای برای تماشای تعزیه‌خوانی کاروان امام حسین(ع) و مراسم آتش زدن خیمه‌ها به فدیشه سفر می‌کنند. روستای فدیشه در روز برگزاری این آیین میزبان حدود ۷۰ هزار نفر از استان‌های دیگر و همچنین روستاها و شهرهای مجاور است. هر سال نیز گروه‌های گردشگری از عراق، پاکستان، چین، کویت، آلمان، افغانستان و شهرهای کرمان، تبریز، تهران، مشهد و بندرعباس برای تماشا و ثبت تصویری این آیین سنتی به فدیشه سفر می‌کنند. در روزهای پایانی برگزاری مراسم، حدود ۲۰۰ رأس گوسفند و دو تا سه رأس گاو ذبح می‌شود. همچنین از بعدازظهر تاسوعا، مراسم علم‌کشی همراه با دسته‌های عزاداری در محل مشخصی برگزار و گوسفندها ذبح می‌شوند.

عزاداری سنتی در روستای باب‌الحکم

رئیس هیئت‌مدیره انجمن توسعه گردشگری چهارباغ خراسان افزود: از دیگر مراسم شاخص عزاداری روستایی در خراسان، مراسم شبانه عزاداری در روستای باب‌الحکم بردسکن است. در این مراسم، دسته‌های سینه‌زنی از ابتدای روستا تا انتهای آن حرکت می‌کنند و در پایان، در مسجد به سینه‌زنی و روضه‌خوانی می‌پردازند.

وی ادامه داد: این مراسم تعزیه و شبیه‌خوانی همه‌روزه در روستای باب‌الحکم برگزار می‌شود و در روزهای پایانی به اوج خود می‌رسد. زنان و دیگر حاضران نیز بر امام شهید خود و مصائب اهل‌بیت(ع) در صحنه کربلا اشک می‌ریزند. مراسم تعزیه‌خوانی و شبیه‌خوانی در روستای باب‌الحکم، با قدمتی ۲۵۰ ساله، به بیان مصائب و سختی‌های امام حسین(ع) در ده روز حضور در سرزمین نینوا می‌پردازد و در بخش پایانی نیز واقعه جنگ و شهادت آن حضرت را به نمایش می‌گذارد.

نخل‌گردانی؛ رسم دیرین مردم روستاهای گناباد

سلیمان‌نوری همچنین به برگزاری آیین نخل‌گردانی در روستاهای نوقاب، ریاب، رهن و قصبه گناباد اشاره کرد و گفت: این رسم کهن در تعدادی دیگر از روستاهای گناباد نیز با تغییراتی اندک در ماه محرم برگزار می‌شود. پیشینه تاریخی نخل‌گردانی، بنا بر روایتی، به سوگ سیاوش و دوران ساسانی بازمی‌گردد و سابقه‌ای پیش از اسلام دارد، اما سابقه پررنگ اسلامی آن مربوط به دوران صفویه است. نخل به‌نوعی نماد تابوت امام حسین(ع) است. درباره علت نام‌گذاری آن به «نخل» نظر قطعی وجود ندارد، اما در روایت‌های مردمی آمده است که پیکر امام حسین(ع) را با شاخه‌های نخل جابه‌جا کردند و در نقاط مختلف کشور نیز از شاخه‌های درخت خرما در این آیین استفاده می‌شود. نخل دارای نمادهای مختلفی است؛ چوب نخل نماد پیکر امام حسین(ع)، سیاه‌پوش کردن آن نماد سوگواری، و تیر و نیزه‌های آویخته از آن، نماد تیرهایی است که بر پیکر آن حضرت فرود آمده است.

انتهای پیام