در هفته گذشته، ایران شاهد حضور خیل عظیمی از اقشار گوناگون مردم در مراسم تشییع پیکر رهبر شهید انقلاب بود. در جریان این مراسم، بخش قابل توجهی از شرکت‌کنندگان با در دست‌ داشتن پوسترها و پلاکاردهای متعدد و سر دادن شعار، خواستار مجازات عاملان شهادت رهبر انقلاب شدند. همچنین، فیلمی از پرتاب‌ سنگ به تصویر ترامپ در مراسم تشییع تهران منتشر شد که نشان‌دهنده خشم مردم نسبت به وی بود. در همین راستا، خبرنگار ایکنا از اصفهان در گفت‌وگو با محمدعلی بصیری، دانشیار روابط بین‌الملل دانشگاه اصفهان به بررسی مسیرهای پیش رو برای مجازات عاملان شهادت رهبر انقلاب و ابعاد حقوقی و بین‌المللی این مسئله پرداخته است که متن آن را در ادامه می‌خوانیم.

ایکنا ـ مجازات عاملان شهادت رهبر انقلاب از منظر حقوقی و بین‌المللی چگونه قابل پیگیری است؟

حقوق بین‌الملل مسیری مبتنی بر مقررات مصوب حقوقی به‌شمار می‌رود که در پیمان‌ها، کنوانسیون‌ها و اسناد به‌وسیله کشورهای گوناگون تأیید شده است. بنابراین، هر کشور برای پیگیری مسائل حقوقی خود باید در زمانی نسبتاً طولانی این مسیر پیچیده را طی کند تا به نتیجه برسد. بنیان روابط بین‌الملل، بازی قدرت است؛ در حالی‌که اساس حقوق بین‌الملل را عدالت تشکیل می‌دهد. در نتیجه، مسیر دیگری نیز پیش‌ روی کشورها برای پیگیری مسائل‌شان وجود دارد و آن‌ها می‌توانند از مسیر بازی قدرت نیز مسائل خود را پیگیری کنند.

در هر حال، قصاص قائد شهید امت و فرماندهان نظامی از مسیر مراجع بین‌المللی و طرح دعوا در دادگاه لاهه قابل پیگیری است تا بتوان درخواست غرامت و مجازات از عاملان و کشورهایی را که در انجام این کار دست داشتند، مطرح کرد. این اقدام به‌وسیله بخش حقوقی دستگاه دیپلماسی قابل تعقیب است. ارائه مستندات به کنوانسیون‌هایی که ایران یا طرف مقابل عضو آن‌ها هستند، مانند کنوانسیون منع جنایت علیه بشریت، ژنو و… که نشان می‌دهند این جنگ اساساً نامشروع بوده و برخلاف قوانین و حقوق بین‌الملل شکل گرفته نیز مؤثر است و مسیر خاص خود را دارد.

البته دست‌یافتن به حداکثر هدف و اجراشدن احکام صادره، مسائل بین‌المللی و حقوق بشری خاص خود را دارد؛ اما معمولاً کشورها این مسیرها را پیگیری می‌کنند و حتی دست‌یافتن به حداقل نتیجه نیز برای هر کشوری دستاورد مطلوبی به‌شمار می‌رود. البته اقدامات عملی و میدانی برای قصاص عاملان شهادت رهبر انقلاب به توان به‌کار‌گیری قدرت مادی و معنوی کشور و مردم در میدان جنگ بستگی دارد و این دو مسیر کاملاً از یکدیگر جدا هستند.

ایکنا ـ حمله به مکان استقرار رهبر یک کشور چه تأثیری بر افکار عمومی می‌تواند داشته باشد؟ آیا مطالبه مجازات برای عاملان این اقدام صرفاً جنبه احساسی دارد یا دربرگیرنده ابعاد حقوقی، سیاسی و بازدارنده نیز هست؟

رهبران پایه کشورها مصونیت سیاسی دارند و هیچ‌کس نباید به‌طور مستقیم آنان را مورد حمله قرار دهد. بنابراین، هر اقدامی که این قانون را نقض کند، تا محکومیت طرف مقابل و پرداخت غرامت و خسارت قابل پیگیری است. هر گونه اقدامی در راستای آسیب به رهبران پایه یک کشور، تروریستی، ناقض حقوق بشر و جنایت علیه بشریت محسوب می‌شود و کاملاً قابل پیگیری است.

در خصوص افکار عمومی که خواستار قصاص عاملان شهادت رهبر انقلاب هستند، برخورد عملی را می‌توان از منظر حقوقی، بین‌المللی، روانی و اعتقادی مطرح کرد. اکنون مردم ایران در میادین و خیابان‌ها خواستار این مسیر هستند. بنابراین، مسئولان نظام باید اقدامات خود را در تناسب با این خواسته مردم برنامه‌ریزی کنند؛ ولی اینکه تا چه حد از نظر حقوقی و عملی بتوان این خواسته را به سرانجام رساند، به توانمندی‌های میدانی ایران در عرصه بین‌المللی بستگی دارد. باید دید که آیا مسئولان کشور می‌توانند در این زمینه اقدام کنند، به دشمن ضربه بزنند، به نتیجه برسند و عاملان را قصاص کنند یا خیر.

ایکنا ـ از نگاه شما، چه ظرفیت‌هایی برای پیگیری این مطالبه در سطح بین‌المللی و منطقه‌ای وجود دارد؟ آیا این مسیر صرفاً از طریق ابزارهای دیپلماتیک و حقوقی قابل پیگیری است یا مؤلفه‌های دیگری نیز باید در نظر گرفته شود؟

ایران می‌تواند از سه مسیر دیپلماسی، نظامی و رسانه‌ای این مسئله را پیگیری کند. مسیر اول همان مسیر روابط و سیاست‌های بین‌المللی است که پیش از این بیان شد. مسیر دیگر، میدان و نیروهای مسلح است که با قواعد اعمال قدرت، مقابله به مثل و تکنیک‌های نظامی عملیاتی می‌تواند به سرانجام برسد؛ کمااینکه با وجود تفاهم‌نامه‌ای که امضا شد، درگیری‌هایی به‌طور مستمر در جنوب کشورمان در جریان است. مسیر آخر، ترغیب افکار عمومی و دفاع از مواضع برحق ایران به‌واسطه دیپلماسی فرهنگی یا عمومی در رسانه‌هاست؛ باید این مطلب بیان شود که ایران مورد هجوم قرار گرفته و مظلوم واقع شده است.

در این فضا مردم و فعالان فرهنگی باید ذهنیت تخریب‌شده افکار عمومی جهان از ایران را مورد توجه قرار دهند و آنان را قانع کنند که در این نبرد حق با ایران بوده است. حضور مردم در مراسم تشییع پیکر رهبر شهید امت و انعکاس گسترده این دادخواهی و فریاد مظلومیت در مسیر سوم می‌تواند بر دو مسیر دیگر نیز تأثیرگذار باشد. این مسیر اکنون از طرف مردم ایران در حال پیگیری است؛ البته طرف مقابل نیز از این میدان غافل نیست و در حال مظلوم‌نمایی در این فضاست.

ایکنا ـ با توجه به فضای اجتماعی شکل‌گرفته در پی این رخداد، مسئولان کشور برای پاسخ‌گویی به مطالبات افکار عمومی و حفظ اعتماد و آرامش جامعه چه اقداماتی را باید در اولویت قرار دهند؟

حقوق و دیپلماسی، میدان و توانمندی‌های نظامی، رسانه و تبلیغات به‌طور همزمان ابزار سیاست خارجی به‌شمار می‌روند که دولت و مردم باید به‌طور متوازن از آن‌ها استفاده کنند. مسئولان کشور باید همه توان خود را در عرصه حقوق، دیپلماسی، نظامی، رسانه و تبلیغ که مکمل یکدیگر هستند، به‌طور همزمان به‌کار گیرند. البته مردم نیز نباید این عرصه‌ها را از یکدیگر تفکیک کنند، همچنین باید مطالبات خود را متناسب با ظرفیت‌ها و الزامات کشور دنبال کنند. مردم باید در این شرایط انسجام جامعه را حفظ کنند و ارتباطی با مسئولان داشته باشند که وحدت جامعه را بیش از پیش حفظ کند تا کشور بتواند این برهه تاریخی و خطرناک را به سلامت از سر بگذراند.

ایکنا ـ اگر در پیگیری این مطالبه تأخیر یا ابهام ایجاد شود، چه تأثیراتی بر افکار عمومی، سرمایه اجتماعی و بازدارندگی کشور خواهد داشت؟

پیگیری قصاص عاملان شهادت رهبر انقلاب، مسئله‌ای جدا از توانمندی و بهره‌مندی از زیرساخت‌های لازم برای عملیاتی‌کردن این مهم است. درخواست قصاص عاملان شهادت ایشان خواسته‌ای آرمانی به‌شمار می‌رود؛ در حالی‌که رأی منطقی، درخواست مقابله به مثل و قصاص عاملان این واقعه است؛ اما باید توجه داشت که تعیین زمان آن غیرمنطقی است و عملیاتی‌شدن این درخواست، به صبر استراتژیک و انتظار نیاز دارد.

اگر میدان و دیپلماسی بیش از این توان پیشروی در این عرصه را نداشته باشند، نباید درگیری داخلی ایجاد کرد. زیاده‌خواهی و طرح مسائل غیرمنطقی باعث افزایش تنش می‌شود. مردم غیور ایران نیز باید خواسته‌های خود را متناسب با توانمندی‌های کشور، ابزارها و برنامه‌ریزی‌های دیپلماسی در نظر بگیرند.

ایکنا ـ این مطالبه چه پیامی برای جامعه جهانی و به‌ویژه جریان‌هایی دارد که تحولات ایران را دنبال می‌کنند؟

حضور پررنگ مردم در آیین تشییع پیکر رهبر شهید انقلاب نشان می‌دهد که تبلیغات منفی دشمنان ایران درباره شکاف میان مردم و نظام جمهوری اسلامی، خواسته‌های براندازی و تغییر نظام حکمرانی کشور واقعیت ندارد. می‌دانیم که افرادی در کشور مخالف نظام سیاسی حاکم بر ایران هستند، ولی با توجه به مشاهدات کنونی، حجم طرفداران نظام جمهوری اسلامی بسیار بیشتر است.

دشمن با دریافت این پیام، در اتاق‌های برنامه‌ریزی و محاسبات دیپلماتیک، نظامی و تبلیغاتی خود، مسائلی را که درباره آن‌ها کار می‌کرد، مورد بازنگری قرار می‌دهد و از این اقدامات عقب‌نشینی می‌کند. حضور پرشور مردم در این مراسم، انفعال دشمن را به‌ دنبال دارد و آنان را مجبور به تغییر برنامه‌ها و اقدامات خود می‌کند. این مسائل در بلندمدت می‌تواند اتاق‌های فکر آنان را دچار تفرقه کند و به یأس و دلسردی در میان آنان بینجامد.

ایکنا ـ رسانه‌ها، نخبگان و دانشگاهیان چه نقشی در تبیین صحیح این مطالبه و جلوگیری از برداشت‌های نادرست از آن دارند؟

دانشگاهیان، جامعه‌ای فکری، تبیینی و نظریه‌‌پرداز هستند که علاوه‌ بر انجام مسئولیت اصلی‌شان، یعنی تحصیل، پژوهش و تولید علم، باید نقش خود را در جهت‌دهی و انتقال مطالب به جامعه در این شرایط ویژه و حساس به‌خوبی ایفا کنند. همچنین، باید نقاط مثبتی را که در این شرایط راهگشاست، به مردم و مسئولان منتقل کنند و در مقابل، موقعیت‌های خطرناک، هزینه‌بر و غیرواقعی را نیز به مخاطب خود هشدار دهند. بنابراین، در چنین شرایطی، نقش دانشگاهیان، رسانه‌ها و نخبگان، کمک به افزایش آگاهی عمومی، تقویت انسجام اجتماعی و بیان تحلیل‌های واقع‌بینانه است.

کشور ما در حال پشت‌ سر گذاشتن شرایط بسیار حساسی است و در پیچ بسیار خطرناک امنیتی و دفاعی قرار دارد؛ چنین موقعیتی درک عمیق مردم و مسئولان را می‌طلبد. همه می‌دانیم که این شرایط نیز با وجود همه هزینه‌های مادی و معنوی خواهد گذشت؛ ولی به انسجام، وحدت و حفظ خطوط قرمز نیاز داریم تا بتوان تمامیت ارضی، امنیت عمومی و منافع کشور را با کمترین هزینه حفظ کرد.

انتهای پیام