شاید برای بسیاری  از افراد، «اوقات فراغت» فقط به معنای زمان خالی از کار یا فاصله میان وظایف روزمره باشد؛ اما وقتی سخن از نوجوانی به میان می‌آید، این ساعات به‌ظاهر بی‌برنامه، به یکی از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین بخش‌های زندگی روزانه تبدیل می‌شوند. نوجوانی، دوره حساس شکل‌گیری هویت، اوج هیجانات و زمانی است که ذهن بیش از هر مرحله دیگری به تجربه، کشف و خلاقیت نیاز دارد.

اوقات فراغت، برخلاف آنچه گاه تصور می‌شود، زمان هدررفته نیست؛ بلکه فرصتی ارزشمند برای تمرین استقلال، کشف علایق شخصی و حتی بازیابی توان روانی پس از فشار‌های تحصیلی و اجتماعی است. نوجوانی که بتواند این زمان را به شکلی معنادار سپری کند، نه تنها از بسیاری آسیب‌های دوران جوانی در امان می‌ماند، بلکه مهارت‌های زیستن را در بستری طبیعی و بی‌پیرایه می‌آموزد.

خبرگزاری ایکنا بنابر رسالت آگاهی‌بخشی به خانواده‌ها به ویژه والدین، درس‌گفتارهایی را در رابطه با همین موضوع تهیه کرده است که در این مجموعه، لیلا میرمحمدصادقی، روانشناس و مشاور نوجوانان، از لایه‌های پنهان این فرصت طلایی خواهد گفت؛ از چالش‌ها و ظرفیت‌های اوقات فراغت نوجوانان و نقشی که والدین و مربیان می‌توانند در همراهی آگاهانه با نوجوانان ایفا کنند.

در دومین درس‌گفتار از مجموعه «اوقات فراغت نوجوانی»، قصد داریم به تعریف این دوره بپردازیم. نوجوانی، دوران پر فراز و نشیب و گذار میان کودکی و بزرگسالی است. سازمان جهانی بهداشت، در حال حاضر، بازه سنی ۱۲ تا ۲۴ سال را به عنوان دوران نوجوانی تعریف کرده است.

شناخت دقیق شروع و پایان این دوره، از آن رو اهمیت دارد که در این مقطع، تحولات ویژه‌ای رخ می‌دهد؛ آگاهی از این تغییرات، هم به والدین و هم به خود نوجوان کمک می‌کند تا برنامه‌ای دقیق‌تر و متناسب با سن و نیازهای این دوران تدوین کنند.

در دوره نوجوانی، ابعاد گوناگونی چون تغییرات شناختی، جسمانی، جنسی، عاطفی و اجتماعی رخ می‌دهد، اما در اینجا تأکید ما بر تغییرات شناختی است؛ زیرا این تغییرات مستقیماً به فرایند تفکر و کارکرد مغز نوجوان مربوط می‌شوند. این تحولات شناختی در سه مرحله قابل بررسی‌ هستند:

۱. تغییر در شیوه استدلال: نوجوان به تدریج از نگاه تک‌بُعدی به مسائل فاصله می‌گیرد و توانایی درک ابعاد چندگانه موضوعات را پیدا می‌کند؛ به گونه‌ای که جزئیات را می‌بیند، فرضیه‌ها را بررسی کرده و به تدریج به حل مسائل پیچیده‌تر می‌پردازد.

۲. تفکر انتزاعی: نوجوان وارد مرحله‌ای می‌شود که می‌تواند فراتر از مشاهدات عینی(دیدن، شنیدن و لمس کردن) به تصویرسازی ذهنی بپردازد. این همان نقطه‌ای است که نوجوان کم‌‌کم به ساخت هویت خویش روی می‌آورد.

۳. فراشناخت: در این مرحله، نوجوان قادر می‌شود درباره فرایند فکر کردن خود تأمل کند؛ یعنی می‌تواند به این بیندیشد که به چه موضوعی می‌اندیشد، چه احساسی درباره آن دارد، دیگران چه احساسی نسبت به او دارند و درباره‌ او چه فکر می‌کنند. این مرحله، نشانه تکامل هویت نوجوان است و معمولاً با پرسشگری و حتی مخالفت با ارزش‌ها، باورها و قوانین همراه می‌شود؛ چراکه نوجوان در پی آن است که دریابد آیا هویت ساخته شده‌اش، هویتی معتبر و صحیح است یا نه.

انتهای پیام