اهمیت ترویج فرهنگ قرآنی از آن‌جا ناشی می‌شود که قرآن تنها یک متن دینی نیست، بلکه منشوری برای تعالی فردی و اجتماعی به شمار می‌رود. در جهانی که سرعت تحولات و پیچیدگی‌های زندگی روزبه‌روز بیشتر می‌شود، آموزه‌های قرآنی می‌توانند راهنمایی برای آرامش، معنا و تصمیم‌گیری اخلاقی باشند. گسترش این فرهنگ روحیه همدلی، مسئولیت‌پذیری و عدالت‌خواهی را در جامعه تقویت و به کاهش آسیب‌های اجتماعی کمک می‌کند.

ترویج فرهنگ قرآنی همچنین در شکل‌گیری هویت معنوی نسل‌های جدید نقش مهمی دارد، زیرا آن‌ها با پرسش‌های هویتی و دغدغه‌های اخلاقی متعددی روبه‌رو هستند. پیوند دادن مفاهیم قرآنی با نیازهای واقعی زندگی، باعث می‌شود این کتاب آسمانی به منبعی کارآمد و الهام‌بخش تبدیل شود و از سوی دیگر این فرهنگ زمینه‌ساز رشد علمی، فرهنگی و اخلاقی جامعه است و می‌تواند چراغی برای هدایت در روابط فردی، خانوادگی و اجتماعی باشد.

 ایکنا ـ مهم‌ترین شیوه‌های نوین ترویج فرهنگ قرآنی که امروز بیشترین تأثیر را بر مخاطبان و به‌ویژه نسل جوان دارند، کدامند؟

بی‌شک امروزه قدرت تأثیرگذاری فضای مجازی و جذابیت هم‌زمان عناصر دیداری و شنیداری، جایگاه ویژه‌ای یافته است. تولید محتوا در قالب ویدئوهای کوتاه یک یا چند دقیقه‌ای و کلیپ‌های رسانه‌ای، امکان انتشار با سرعت و وسعتی بسیار فراتر از روش‌های سنتی را فراهم کرده است. نسل امروز با رسانه‌های دیجیتال همچون همراهی بی‌جایگزین مواجه است؛ همراهی که گویی همواره با او است، پس در صورتی‌که می‌خواهیم این همراهی نیکو باشد باید کیفیت محتوا را ارتقا دهیم.

اگر هدف ما این است که قرآن کریم به‌عنوان بهترین دوست و برنامه‌ای الهی برای انسان‌سازی در قلب‌ها جای گیرد باید محتوای قرآنی را در قالبی بازآفرینی‌شده و واقع‌نمایانه در اختیار مخاطبان قرار دهیم و اگرچه این مسیر در گذشته بسیار هزینه‌بر بود، اما امروز با بهره‌گیری از هوش مصنوعی و ظرفیت‌های فضای مجازی دستیابی به این هدف تسهیل شده است.

 ایکنا ـ با توجه به گسترش رسانه‌های دیجیتال و شبکه‌های اجتماعی، چه راهکارهایی برای استفاده بهینه از این ابزارها در راستای ترویج معارف قرآنی پیشنهاد می‌کنید؟

امروزه بهره‌گیری از ابزارهای هوش مصنوعی در بازسازی، تصویرسازی و واقع‌نمایی رویدادها و مفاهیم قرآنی، ظرفیت ارزشمندی را برای تولید محتوای جذاب و اثرگذار در فضای مجازی فراهم کرده است. تولید آثاری که از نظر بصری به واقعیت نزدیک باشند و در قالب ویدئوهای کوتاه، تصاویر یا محتوای چندرسانه‌ای منتشر شوند می‌تواند نقش مهمی در جلب توجه مخاطبان، به‌ویژه نسل جوان ایفا کند و زمینه آشنایی بیشتر آن‌ها با مفاهیم نورانی قرآن کریم را فراهم سازد.

با این حال موفقیت این‌گونه تولیدات تنها به استفاده از فناوری‌های نوین وابسته نیست، بلکه مهم‌ترین شرط اثرگذاری آن‌ها انطباق کامل محتوا با آیات قرآن، روایات معتبر و تفاسیر مستند است. هرگونه بازسازی یا روایت تصویری از مفاهیم قرآنی، اگر بدون پشتوانه علمی و تفسیری انجام شود ممکن است موجب برداشت‌های نادرست، تحریف مفاهیم یا انتقال پیام‌هایی شود که با آموزه‌های اصیل دینی همخوانی ندارند.

از این‌رو حضور و نظارت استاد آگاه، متخصص و مسلط بر تفسیر، علوم و مفاهیم قرآنی در تمامی مراحل تولید محتوا ضرورتی انکارناپذیر است. چنین نظارتی می‌تواند ضمن هدایت صحیح فرآیند تولید از بروز هرگونه انحراف، کج‌روی یا برداشت غیرمستند جلوگیری کرده و اصالت و اعتبار محتوای منتشرشده را تضمین کند. توصیه من به فعالان و تولیدکنندگان محتوای قرآنی آن است که پیش از ورود به این عرصه یا هم‌زمان با فعالیت خود، ارتباطی مستمر و مؤثر با استادان آشنا به تفسیر و مفاهیم قرآن کریم برقرار کنند تا تولیدات آنها علاوه بر جذابیت رسانه‌ای، از پشتوانه علمی و دینی لازم نیز برخوردار باشد.

همچنین به مؤسسات، مراکز و تشکل‌های قرآنی پیشنهاد می‌شود با شناسایی، حمایت و جذب جوانان مستعد و دغدغه‌مند در حوزه هوش مصنوعی، رسانه و تولید محتوای دیجیتال، زمینه همکاری آن‌ها با استادان علوم قرآنی را فراهم آورند که این هم‌افزایی میان دانش دینی و فناوری‌های نوین می‌تواند منشأ تولید آثاری فاخر، دقیق و تأثیرگذار باشد و گامی مؤثر در ترویج فرهنگ و معارف قرآن کریم در فضای مجازی و میان نسل امروز به شمار آید.

ایکنا ـ مهم‌ترین چالش‌ها در مسیر ترویج فرهنگ قرآنی در جامعه امروز چیست و چگونه می‌توان بر آن‌ها غلبه کرد؟

امروزه یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی فعالیت‌های فرهنگی و قرآنی، عدم انطباق میان اقتضائات دنیای مدرن و شیوه‌های سنتی در انتقال مفاهیم دینی است. در شرایط کنونی با نسل جوانی روبه‌رو هستیم که تسلط قابل توجهی بر فناوری‌های نوین، فضای مجازی و ابزارهای ارتباطی جدید دارد، اما در بسیاری از موارد از شناخت عمیق، دقیق و نظام‌مند نسبت به مفاهیم اصیل دینی و قرآنی برخوردار نیست. 

از سوی دیگر نسل گذشته با وجود آشنایی و انس بیشتر با آموزه‌های دینی و معارف قرآن کریم غالباً از ظرفیت‌ها و ابزارهای نوین رسانه‌ای و فناوری‌های روز برای انتقال این مفاهیم بهره کافی نمی‌برد و این فاصله شکافی ایجاد کرده است که در صورت بی‌توجهی آثار آن در حوزه فرهنگ دینی روزبه‌روز بیشتر نمایان خواهد شد.

خوشبختانه در سال‌های اخیر جمعی از اساتید، اندیشمندان و فعالان قرآنی با درک این ضرورت گام‌های ارزشمندی برای ایجاد پیوند میان این دو ظرفیت برداشته‌ و تلاش کرده‌اند مفاهیم دینی را با زبان و ابزار متناسب با نسل امروز ارائه کنند. با این حال تا زمانی که این اقدامات به‌صورت ساختارمند، هماهنگ و مبتنی بر یک برنامه جامع و بلندمدت دنبال نشود نمی‌توان انتظار داشت به نتایج مطلوب و اثرگذاری گسترده دست یابد.

فعالیت‌های پراکنده هرچند ارزشمند نمی‌توانند پاسخگوی نیازهای پیچیده و متنوع جامعه امروز باشند، بنابراین ضروری است که همه دستگاه‌ها، نهادها و مجموعه‌های مرتبط با فعالیت‌های قرآنی و فرهنگی، با پرهیز از موازی‌کاری و جزیره‌ای عمل کردن در این عرصه نقش‌آفرینی کنند و با تقسیم کار مشخص، هم‌افزایی و همکاری مؤثر، زمینه تحقق اهداف کلان ترویج فرهنگ قرآن را فراهم آورند.

طرح «زندگی با آیه‌ها» نمونه‌ای از اقدامات موفق سال‌های اخیر است که در ماه مبارک رمضان با استقبال گسترده مواجه شد و توانست بخشی از جامعه را با مفاهیم کاربردی قرآن کریم پیوند دهد. با این وجود استمرار و تعمیق اثرگذاری این‌گونه طرح‌ها مستلزم طراحی پیوست‌های فرهنگی، رسانه‌ای و آموزشی متناسب با نیازهای نسل جدید است. تولید فیلم‌های کوتاه، کلیپ‌های جذاب، پادکست‌ها و بهره‌گیری از ظرفیت هوش مصنوعی و فناوری‌های نوین می‌تواند پیام قرآن را با زبانی قابل‌فهم و جذاب به مخاطبان منتقل کند.

تا زمانی‌که این چالش اساسی برطرف نشود و ارتباط مؤثری میان معارف اصیل قرآنی و ابزارهای نوین ارتباطی شکل نگیرد، همچنان شاهد فعالیت‌های پراکنده و جزیره‌ای خواهیم بود؛ فعالیت‌هایی که علاوه بر هدررفت منابع و ظرفیت‌ها با اصل کارآمدی، اثربخشی و بهره‌وری نیز در تعارض‌اند، همچنین گاهی به دلیل ناآگاهی، برداشت‌های نادرست یا حتی در مواردی بر اثر برنامه‌ریزی جریان‌های معاند مفاهیم قرآنی با ظاهری دینی اما همراه با تحریف، تقطیع یا تفسیرهای ناصحیح در جامعه ترویج می‌شود که این مسئله می‌تواند آسیب‌های عمیقی به فهم صحیح دین وارد کند و اعتماد عمومی را نسبت به معارف اصیل قرآنی کاهش دهد.

بر همین اساس ضروری است ساختارهایی منسجم، چابک، تخصصی و در عین حال مردمی برای ترویج فرهنگ قرآن کریم شکل گیرد؛ ساختارهایی که بر پایه فهم صحیح، مستند و عالمانه از آموزه‌های قرآنی فعالیت کنند و با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، زبان روز و ظرفیت نخبگان، بتوانند پیام قرآن را به شیوه‌ای مؤثر، جذاب و ماندگار به نسل‌های مختلف منتقل کنند. این ساختارها باید بیش از آنکه وابسته به تشکیلات اداری باشند، بر مشارکت مردمی، شبکه‌سازی میان فعالان فرهنگی و استفاده از ظرفیت‌های اجتماعی استوار باشند تا بتوانند با سرعت، انعطاف و اثربخشی بیشتری در مسیر پیوند دین و فناوری گام بردارند.

انتهای پیام