حالا یک تصویر کمتر دیده‌شده از تاریخ اجتماعی کرج، پس از سال‌ها دوباره پیش چشم آمده است؛ عکسی که به دلیل گذر زمان، جزئیات آن به‌سختی قابل تشخیص بود، اما با کمک فناوری‌های جدید بازسازی شد و امکان شناسایی چهره‌های حاضر در آن فراهم آمد. در این قاب تاریخی، سه نفر از چهره‌های شناخته‌شده کرج حضور دارند؛ افرادی که هر کدام بخشی از تاریخ اجتماعی، فرهنگی و خیرخواهانه این شهر را رقم زده‌اند.

حسین عسکری، نویسنده و البرزپژوه، در گفت‌وگو با ایکنا از البرز، از داستان این عکس، چگونگی بازسازی آن و پژوهش درباره هویت افراد حاضر در این تصویر می‌گوید؛ روایتی از میرزا علی‌اصغر کمالی، میرزا عبدالغفار غفرانی و میرزا هاشم خلج و نقشی که در حافظه تاریخی کرج از خود به جا گذاشته‌اند.

عسکری توضیح داد: این عکس را از آرشیو شخصی حسن شاه‌محمدی دریافت کردم. به دلیل گذشت زمان و شرایط نگهداری، بخشی از جزئیات تصویر و چهره افراد حاضر در آن به‌خوبی قابل تشخیص نبود. با استفاده از هوش مصنوعی، کیفیت تصویر بازسازی شد و امکان مشاهده دقیق‌تر چهره‌ها و جزئیات عکس فراهم آمد. همین موضوع باعث شد بتوانیم بار دیگر به سراغ این سند ارزشمند برویم و درباره هویت افراد حاضر در آن پژوهش کنیم.

وی افزود: براساس بررسی‌های انجام‌شده، این عکس به احتمال زیاد متعلق به سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۲۵ است. از آنجا که تاکنون نمونه‌ای از انتشار عمومی این تصویر در کتاب‌ها، نشریات یا منابع شناخته‌شده تاریخی مشاهده نشده، می‌توان آن را از اسناد تصویری ارزشمند و کمتر دیده‌شده تاریخ معاصر کرج دانست.

این البرزپژوه با اشاره به اهمیت اسناد تصویری در بازخوانی تاریخ محلی گفت: گاهی یک عکس، اطلاعاتی را در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهد که در بسیاری از اسناد مکتوب نمی‌توان به آن دست یافت. تصاویر تاریخی سبک زندگی، نوع پوشش، مناسبات اجتماعی، جایگاه افراد در جامعه و حتی روح زمانه را نیز به نمایش می‌گذارند. به همین دلیل، حفظ و انتشار چنین اسنادی می‌تواند به شناخت بهتر هویت تاریخی شهرها کمک کند.

عسکری درباره نخستین فرد حاضر در این تصویر اظهار کرد: نفر اول از سمت راست، میرزا علی‌اصغر کمالی است؛ شخصیتی که نامش برای همیشه با یکی از مهم‌ترین مراکز درمانی استان البرز پیوند خورده است. او در سال ۱۳۳۰ خورشیدی با واگذاری زمینی برای احداث بیمارستان کمالی، اقدامی انجام داد که آثار و برکات آن تا امروز در زندگی مردم این منطقه قابل مشاهده است.

وی تصریح کرد: اگر شرایط کرج در دهه‌های ۲۰ و ۳۰ را در نظر بگیریم، اهمیت این اقدام بیش از پیش روشن می‌شود. در آن دوران، کرج هنوز از امکانات گسترده درمانی برخوردار نبود و بسیاری از مردم برای دریافت خدمات پزشکی ناچار بودند به تهران مراجعه کنند. در چنین شرایطی، واگذاری زمین برای ساخت یک مرکز درمانی، تصمیمی آینده‌نگرانه و مبتنی بر مسئولیت اجتماعی بود.

عسکری توضیح داد: امروز هزاران نفر از شهروندان کرجی و البرزی، به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم بخشی از خاطرات زندگی خود را با بیمارستان کمالی پیوند زده‌اند. بسیاری از کودکان در این بیمارستان متولد شده‌اند، بیماران بسیاری در آن درمان شده‌اند و خانواده‌های فراوانی روزهای امید و نگرانی خود را در این مجموعه سپری کرده‌اند. همین موضوع نشان می‌دهد که یک اقدام خیرخواهانه چگونه می‌تواند در طول دهه‌ها بر زندگی یک شهر تأثیر بگذارد.

این البرزپژوه با اشاره به پیشینه خاندان کمالی گفت: براساس روایت‌های محلی، کمالی‌های بومی کرج دارای ریشه آذری بوده‌اند، اما آنچه نام این خاندان را در حافظه جمعی مردم ماندگار کرده، بیش از هر چیز فرهنگ نیکوکاری و توجه آنان به منافع عمومی است. در واقع، نام کمالی برای بسیاری از مردم کرج یادآور خدمت به جامعه و مشارکت در توسعه شهر است.

وی در ادامه درباره دومین فرد حاضر در عکس اظهار کرد: نفر دوم از سمت راست، میرزا غفار یا عبدالغفار غفرانی است؛ روحانی خوشنام و محبوبی که اصالت او به روستای خوزنکلا از توابع بخش آسارای کرج بازمی‌گردد. او برای تحصیل علوم دینی به تهران رفت، اما پس از پایان تحصیلات، زندگی در میان مردم منطقه را برگزید و در کلاک ماندگار شد.

عسکری توضیح داد: یکی از ویژگی‌های قابل توجه عبدالغفار غفرانی این بود که معیشت خود را از راه فعالیت‌های اقتصادی و اجتماعی تأمین می‌کرد. از طریق طب سنتی، کشاورزی و ثبت ازدواج مردم امرار معاش می‌کرد و همین موضوع موجب شده بود ارتباطی نزدیک و صمیمی با اقشار مختلف جامعه داشته باشد. بسیاری از سالمندان قدیمی منطقه هنوز از او به عنوان فردی مردم‌دار، متواضع و مورد اعتماد یاد می‌کنند.

این نویسنده و البرزپژوه با اشاره به علاقه عبدالغفار غفرانی به کتاب و دانش اظهار کرد: او را می‌توان از روحانیان اهل مطالعه و فرهنگ دانست. کتابخانه شخصی وی شامل حدود ۵۰۰ جلد کتاب بود که در آن زمان مجموعه‌ای قابل توجه بود. پس از درگذشتش، این مجموعه ارزشمند در سال ۱۳۴۶ به کتابخانه مسجد جامع کرج وقف شد.

وی درباره سومین چهره حاضر در تصویر نیز گفت: نفر سوم، میرزا هاشم خلج از بزرگان و نخستین ساکنان خلج‌آباد کرج است. او از چهره‌های شناخته‌شده محلی و در میان مردم منطقه از احترام و اعتبار قابل توجهی برخوردار بود.

عسکری افزود: آنچه این تصویر را ارزشمندتر می‌کند حس و حال فضایی است که عکس به مخاطب منتقل می‌کند. سادگی، صفا، صمیمیت و بی‌پیرایگی زندگی مردم در آن دوران را می‌توان در این قاب تاریخی مشاهده کرد. این تصویر، بخشی از سبک زندگی و فرهنگ اجتماعی کرج در دهه‌های گذشته را بازتاب می‌دهد.

این نویسنده و البرزپژوه در پایان اظهار کرد: به گمان من، با توجه به ارتباطات اجتماعی و فکری میان این افراد، احتمال دارد که فکر واگذاری زمین برای ساخت بیمارستان کمالی در گفت‌وگوها و تعاملات میان میرزا عبدالغفار و میرزا علی‌اصغر کمالی شکل گرفته باشد. البته این برداشت، یک تحلیل پژوهشی است و برای اثبات قطعی آن به اسناد بیشتری نیاز داریم. با این حال، آنچه مسلم است نقش مهم این شخصیت‌ها در شکل‌گیری بخشی از تاریخ اجتماعی و فرهنگی کرج است؛ شخصیت‌هایی که آثار اقداماتشان همچنان در زندگی مردم این شهر دیده می‌شود.

انتهای پیام