مجتبی اسدی‌پور، کارگردان سینما و تلویزیون در گفت‌وگو با ایکنا با بیان اینکه رخدادهای اخیر موسوم به جنگ رمضان ظرفیت کم‌نظیری برای تولید آثار ماندگار سینمایی و تلویزیونی فراهم کرده است، اظهار کرد: هر رویداد بزرگی که بر سرنوشت یک ملت اثر می‌گذارد، علاوه بر ابعاد سیاسی و نظامی، دارای لایه‌های عمیق فرهنگی، اجتماعی و انسانی نیز هست. اگر هنرمند بتواند این لایه‌های پنهان را کشف کند، اثری خلق خواهد شد که تنها روایتگر یک مقطع تاریخی نباشد، بلکه بتواند برای سال‌ها با مخاطب ارتباط برقرار کند. جنگ رمضان نیز از همین ویژگی برخوردار است و می‌تواند به یکی از مهم‌ترین منابع الهام برای سینما و تلویزیون در سال‌های آینده تبدیل شود.

وی با اشاره به فعالیت‌های اخیر خود در حوزه فیلمسازی گفت: در ماه‌های گذشته همزمان مشغول تولید چند پروژه بودم. یکی از این آثار، اپیزودی از فصل دوم مجموعه «سبز سپید سرخ» بود که برای سیمافیلم تولید شد و همزمان نیز پروژه دیگری را با محوریت اتفاقات اخیر برای شهرداری دنبال می‌کردم. طبیعی است که تولید همزمان این آثار، زمان و انرژی فراوانی می‌طلبید و به همین دلیل بخش عمده فعالیت حرفه‌ای من در این مدت معطوف به همین پروژه‌ها بود. فضای کار نیز به گونه‌ای بود که باید در مدت زمانی کوتاه، مراحل نگارش، پیش‌تولید، تولید و آماده‌سازی اثر انجام می‌شد و همین مسئله شرایط ویژه‌ای را برای عوامل تولید ایجاد کرده بود.

اسدی‌پور درباره اثری که برای مجموعه «سبز سپید سرخ» ساخته است، بیان کرد: اپیزودی که کارگردانی آن را بر عهده داشتم «نون مردم» نام دارد. این اثر بخشی از فصل دوم مجموعه «سبز سپید سرخ» است که هنوز به پخش نرسیده و براساس آخرین هماهنگی‌ها قرار است پس از آماده شدن همه قسمت‌ها، در قالب یک مجموعه کامل روی آنتن برود. تا جایی که اطلاع دارم، بخشی از اپیزودها آماده شده و گروه‌های دیگر نیز مشغول تولید آثار خود هستند تا مجموعه به شکل کامل آماده نمایش شود. داستان این اپیزود در تهران می‌گذرد و تلاش شده است تصویری از زندگی مردم عادی در روزهای آغازین جنگ ارائه شود؛ مردمی که شاید نامی از آنان در روایت‌های رسمی برده نشود، اما ستون اصلی مقاومت یک جامعه را تشکیل می‌دهند. بازیگران اصلی این اثر امیرحسین صدیق و ستاره‌سادات قطبی هستند و در کنار آنان تعدادی از بازیگران جوان نیز حضور دارند. از همان ابتدا تلاش ما این بود که مخاطب احساس کند با شخصیت‌هایی واقعی روبه‌رو است؛ انسان‌هایی که ممکن است هر روز در خیابان آنان را ببیند و با دغدغه‌ها، نگرانی‌ها و امیدهایشان آشنا باشد.

این کارگردان درباره خط داستانی «نون مردم» اظهار کرد: شخصیت اصلی داستان فردی است که شغلش توزیع نان فانتزی میان مغازه‌ها، ساندویچی‌ها و مراکز مختلف شهر است. همزمان با آغاز حملات و ایجاد فضای بحرانی، نخستین واکنش وی مانند بسیاری از مردم، تلاش برای حفظ امنیت خانواده و خروج از شهر است، اما در همان لحظه با یک مسئولیت اخلاقی روبه‌رو می‌شود. نان‌هایی در اختیار دارد که باید به دست مردم برسد و نمی‌تواند نسبت به این مسئولیت بی‌تفاوت باشد. همین تصمیم ساده، آغازگر مسیری می‌شود که شخصیت اصلی را از یک انسان عادی به فردی مسئولیت‌پذیر تبدیل می‌کند. جذابیت این روایت در همین نکته نهفته است که قهرمان داستان یک فرمانده نظامی یا شخصیت مشهور نیست، بلکه انسانی معمولی است که در لحظه انتخاب، منافع شخصی را کنار می‌گذارد و مسئولیت اجتماعی را بر آسایش فردی ترجیح می‌دهد. در طول مسیر با اتفاقات مختلفی روبه‌رو می‌شود و همین حوادث نگاه او را نسبت به مفهوم ماندن، ایستادگی و خدمت تغییر می‌دهد تا در نهایت تصمیم بگیرد شهر را ترک نکند و فعالیت خود را ادامه دهد. این تغییر، محصول یک شعار یا سخنرانی نیست، بلکه نتیجه مواجهه مستقیم با واقعیت‌های زندگی مردم است.

اسدی‌پور درباره شکل‌گیری ایده این اثر نیز گفت: طرح اولیه متعلق به تهیه‌کننده بود و سپس هادی کلاهدار براساس آن فیلمنامه را نوشت. از همان ابتدا تلاش شد روایت، از دل زندگی روزمره مردم شکل بگیرد؛ زیرا معتقدم اگر بخواهیم درباره جنگ سخن بگوییم، لازم نیست همیشه میدان نبرد را به تصویر بکشیم. گاهی یک نانوایی، یک خیابان، یک خانواده یا حتی یک تصمیم ساده می‌تواند تصویری عمیق‌تر از حقیقت جنگ ارائه دهد. جنگ تنها در خط مقدم معنا پیدا نمی‌کند، بلکه در رفتار مردم، در همدلی آنان و در احساس مسئولیتی که نسبت به یکدیگر دارند نیز جلوه‌گر می‌شود.

وی با بیان اینکه هنر زمانی اثرگذار است که انسان را به تفکر وادار کند، تصریح کرد: اگر مخاطب پس از پایان یک اثر هنری تنها چند صحنه هیجان‌انگیز را به خاطر بسپارد، آن اثر رسالت خود را به طور کامل انجام نداده است. اثر ماندگار، اثری است که مخاطب را به اندیشیدن درباره مفاهیمی مانند مسئولیت، ایثار، همبستگی، امید و ایمان دعوت کند. به همین دلیل تلاش کردیم در این اپیزود، روایت بیش از آنکه بر حادثه استوار باشد، بر تحول شخصیت اصلی متمرکز شود؛ زیرا این تحول است که می‌تواند برای مخاطب الهام‌بخش باشد.

این کارگردان با اشاره به ظرفیت‌های گسترده جنگ رمضان برای خلق آثار هنری بیان کرد: معتقدم هنوز تنها در ابتدای مسیر قرار داریم و آنچه تاکنون تولید شده، بیشتر واکنشی سریع به یک رویداد بزرگ بوده است. این مسئله نیز طبیعی است؛ زیرا رسانه نمی‌تواند نسبت به حوادث مهم جامعه بی‌تفاوت باشد و ناچار است در کوتاه‌ترین زمان ممکن به آن واکنش نشان دهد. با این حال، تجربه نشان داده است که آثار ماندگار معمولا پس از گذشت زمان شکل می‌گیرند؛ زمانی که جامعه فرصت پیدا می‌کند ابعاد مختلف یک حادثه را بشناسد و هنرمند نیز با فاصله گرفتن از فضای احساسی اولیه، بتواند با نگاهی عمیق‌تر به موضوع بپردازد. همان‌گونه که درباره دفاع مقدس نیز شاهد بودیم، بسیاری از آثار ماندگار سال‌ها پس از پایان جنگ ساخته شدند. در سال‌های نخست، بیشتر فیلم‌ها بر نمایش قهرمانی‌ها، عملیات‌ها و صحنه‌های نبرد تمرکز داشتند، اما به تدریج فیلمسازان به سراغ لایه‌های عمیق‌تر رفتند و از تاثیرات جنگ بر خانواده، جامعه، فرهنگ، هویت، باورهای دینی و روحیات انسان سخن گفتند. همین آثار بودند که توانستند مخاطبان بیشتری را با خود همراه کنند و در حافظه فرهنگی جامعه ماندگار شوند.

اثر ماندگار، اثری است که مخاطب را به اندیشیدن درباره مفاهیمی مانند مسئولیت، ایثار، همبستگی، امید و ایمان دعوت کند

کارگردان فیلم «فیلادلفی» با تاکید بر اینکه جنگ رمضان نیز چنین ظرفیتی دارد، اظهار کرد: امروز بیش از هر چیز، ظاهر ماجرا روایت شده است؛ اما هنوز فرصت کافی برای واکاوی پیامدهای فرهنگی، اجتماعی، اعتقادی و روانی این رویداد فراهم نشده است. بدون تردید در سال‌های آینده، نویسندگان و فیلمسازان با نگاه‌های متفاوتی به این موضوع خواهند پرداخت و آثار متنوعی خلق خواهند کرد که هر یک بخشی از حقیقت این رویداد را آشکار می‌کند. هنر زمانی به بلوغ می‌رسد که بتواند علاوه بر ثبت تاریخ، چرایی رخدادها و تاثیر آنها بر انسان را نیز روایت کند.

وی در ادامه این گفت‌وگو با اشاره به عملکرد رسانه‌ها در مواجهه با رخدادهای جنگ رمضان تاکید کرد: اگر بخواهیم منصفانه قضاوت کنیم، تلویزیون در مقایسه با دیگر بخش‌های حوزه تصویر، واکنش سریع‌تر و گسترده‌تری نسبت به این اتفاق نشان داد. شاید هنوز نتوان درباره کیفیت همه آثار تولیدشده قضاوت نهایی داشت، اما از نظر حجم تولید، تلویزیون تلاش کرد در کوتاه‌ترین زمان ممکن، روایت‌های متعددی را برای مخاطبان آماده کند. این مسئله نشان می‌دهد که رسانه ملی اهمیت ثبت این مقطع تاریخی را به خوبی درک کرده است، هرچند سرعت بالای تولید، گاهی فرصت کافی برای پرداخت دقیق‌تر به فیلمنامه و جزئیات هنری را از سازندگان می‌گیرد.

وی افزود: یکی از مهم‌ترین چالش‌هایی که در تولید آثار مرتبط با جنگ رمضان وجود دارد، شتابزدگی است. زمانی که یک مجموعه یا فیلم باید در مدت زمانی بسیار کوتاه نوشته، تولید و آماده پخش شود، طبیعی است که بخشی از ظرفیت‌های هنری آن تحت تاثیر قرار گیرد. فیلمنامه فرصت کافی برای بازنویسی پیدا نمی‌کند، شخصیت‌ها به اندازه لازم پرداخت نمی‌شوند و کارگردان نیز ناچار است برخی تصمیم‌ها را در کوتاه‌ترین زمان ممکن اتخاذ کند. این مسئله تنها به کارگردان مربوط نمی‌شود، بلکه همه عوامل تولید از نویسنده گرفته تا تهیه‌کننده و بازیگران، تحت تاثیر چنین شرایطی قرار می‌گیرند.

کارگردان فیلم «فیلادلفی» ادامه داد: ما نیز هنگام تولید اپیزود «نون مردم» با چنین شرایطی مواجه بودیم. تاکید وجود داشت که اثر هرچه سریع‌تر آماده شود تا بتواند همزمان با فضای اجتماعی کشور به نمایش درآید. البته این ضرورت را می‌توان درک کرد، زیرا رسانه نمی‌تواند نسبت به حوادث مهم جامعه با تاخیر واکنش نشان دهد، اما از سوی دیگر، هنر نیز به زمان نیاز دارد. هرچه فرصت بیشتری برای اندیشیدن، پژوهش، بازنویسی و پرداخت هنری وجود داشته باشد، احتمال خلق اثری ماندگار نیز افزایش پیدا می‌کند.

وی با بیان اینکه تفاوت میان آثار ماندگار و آثار مقطعی در میزان تامل نهفته است، گفت: بسیاری از تولیداتی که در روزهای نخست یک رویداد ساخته می‌شوند، وظیفه ثبت اولیه تاریخ را بر عهده دارند، اما آثاری که سال‌ها بعد خلق می‌شوند، معمولا فرصت بیشتری برای تحلیل، واکاوی و شناخت حقیقت پیدا می‌کنند. به همین دلیل است که بخش مهمی از آثار برجسته دفاع مقدس متعلق به سال‌های پس از جنگ است؛ زیرا فیلمساز توانسته با فاصله گرفتن از فضای احساسی، ابعاد گوناگون یک حادثه را بهتر ببیند و آن را در قالب یک روایت هنری عرضه کند.

اسدی‌پور با اشاره به ظرفیت‌های معنایی جنگ رمضان تاکید کرد: این رویداد صرفا یک تقابل نظامی نبود، بلکه صحنه‌ای بود که در آن مفاهیمی مانند همدلی، ایثار، مسئولیت‌پذیری، آرامش، امید و اعتماد اجتماعی نیز خود را نشان دادند. اگر فیلمساز تنها به نمایش انفجار، موشک، تخریب یا صحنه‌های هیجان‌انگیز بسنده کند، بخش مهمی از حقیقت را نادیده گرفته است. حقیقت جنگ را باید در رفتار مردم، در تصمیم‌های دشواری که می‌گیرند، در کمک به یکدیگر، در حفظ آرامش خانواده و در احساس مسئولیتی جست‌وجو کرد که آنان را به ادامه زندگی و خدمت به جامعه وادار می‌کند.

وی افزود: هنر دینی نیز دقیقا از همین نقطه آغاز می‌شود. در فرهنگ اسلامی، جهاد تنها به حضور در میدان نبرد محدود نمی‌شود، بلکه هر اقدامی که برای حفظ کرامت انسان، دفاع از جامعه، خدمت به مردم و پاسداری از ارزش‌های الهی انجام شود، می‌تواند جلوه‌ای از جهاد باشد. به همین دلیل، اگر فیلمسازی بتواند این مفاهیم را به شکلی هنرمندانه در دل داستان خود جای دهد، بدون آنکه به بیان مستقیم و شعاری متوسل شود، اثری خواهد ساخت که هم از نظر هنری موفق خواهد بود و هم پیام خود را عمیق‌تر به مخاطب منتقل خواهد کرد.

این کارگردان تصریح کرد: در فرهنگ دینی ما، خدمت به مردم جایگاه بسیار والایی دارد. هنگامی که شخصیت اصلی «نون مردم» تصمیم می‌گیرد پیش از هر اقدامی، نان مردم را به مقصد برساند، در واقع یک انتخاب اخلاقی انجام می‌دهد. شاید در ظاهر این تصمیم بسیار ساده به نظر برسد، اما اگر با دقت به آن نگاه کنیم، خواهیم دید که این رفتار ریشه در همان فرهنگ مسئولیت‌پذیری و مردم‌داری دارد که آموزه‌های دینی همواره بر آن تاکید کرده‌اند. چنین شخصیت‌هایی به مخاطب نشان می‌دهند که قهرمان بودن همیشه به معنای انجام کارهای خارق‌العاده نیست، بلکه گاهی انجام درست یک وظیفه ساده، ارزشمندترین نوع ایثار محسوب می‌شود.

یکی از مهم‌ترین چالش‌هایی که در تولید آثار مرتبط با جنگ رمضان وجود دارد، شتابزدگی است. زمانی که یک مجموعه یا فیلم باید در مدت زمانی بسیار کوتاه نوشته، تولید و آماده پخش شود، طبیعی است که بخشی از ظرفیت‌های هنری آن تحت تاثیر قرار گیرد

وی درباره نسبت جنگ رمضان با سینمای دفاع مقدس نیز گفت: بهره‌گیری از تجربه‌های ارزشمند سینمای دفاع مقدس اجتناب‌ناپذیر است. طی چهار دهه گذشته، فیلمسازان ایرانی تجربه‌های گرانبهایی در روایت مقاومت، ایثار، شهادت، امید و پایداری به دست آورده‌اند و طبیعی است که بخشی از این تجربه‌ها در آثار مرتبط با جنگ رمضان نیز مورد استفاده قرار گیرد، اما این به معنای تکرار همان الگوها نیست. جنگ رمضان از جهات مختلف با دفاع مقدس تفاوت دارد و همین تفاوت‌ها ایجاب می‌کند که زبان روایت نیز متفاوت باشد. شرایط اجتماعی، ابزارهای رسانه‌ای، شیوه زندگی مردم، سرعت انتقال اطلاعات، حضور فضای مجازی و حتی نوع مواجهه نسل جوان با حوادث، همگی نسبت به دهه شصت تغییر کرده‌اند. بنابراین اگر قرار باشد فیلمسازی صرفا با همان نگاه گذشته به این موضوع نزدیک شود، ممکن است نتواند با مخاطب امروز ارتباط لازم را برقرار کند.

وی اضافه کرد: نسل جدید فیلمسازان نیز نگاه و تجربه متفاوتی دارند. بسیاری از آنان دوران دفاع مقدس را از نزدیک تجربه نکرده‌اند و طبیعی است که روایت آنان نیز متفاوت باشد. این تفاوت نه تنها یک ضعف نیست، بلکه می‌تواند به غنای سینمای ایران کمک کند، زیرا هر نسل، جهان را از زاویه دید خود می‌بیند و همین تنوع نگاه‌ها سبب می‌شود آثار تازه و خلاقانه‌ای تولید شود. البته در کنار این نگاه نو، آشنایی با تجربه‌های موفق گذشته نیز ضروری است تا فیلمساز بتواند میان اصالت و نوآوری تعادل برقرار کند.

وی در پایان تاکید کرد: همان‌گونه که ادبیات دفاع مقدس در طول سال‌ها مسیر تکامل خود را طی کرد و از روایت صرف نبرد به سوی پرداخت‌های عمیق انسانی، اجتماعی و اعتقادی حرکت کرد، آثار مرتبط با جنگ رمضان نیز باید چنین مسیری را طی کنند. اگر امروز بیشتر به ثبت رخدادها پرداخته می‌شود، در آینده باید به سراغ پیامدها، تحولات فکری، تاثیرات فرهنگی و تغییراتی رفت که این رویداد در زندگی انسان‌ها ایجاد کرده است. آن زمان است که می‌توان انتظار داشت آثار ماندگار و تاثیرگذار متولد شوند؛ آثاری که نه تنها برای مخاطب امروز، بلکه برای نسل‌های آینده نیز قابل فهم و الهام‌بخش باشند.

انتهای پیام