حجت‌الاسلام والمسلمین سیدرضا عمادی، پژوهشگر دینی در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان رضوی در تشریح مهم‌ترین ویژگی‌های شخصیتی و اخلاقی امام زین‌العابدین(ع) اظهار کرد: مشهورترین القاب آن حضرت «سجاد» و «زین‌العابدین» است، لقب «سجاد» به معنای کسی است که بسیار سجده می‌کند و «زین‌العابدین» نیز به معنای زینت عبادت‌کنندگان است و همین القاب نشان می‌دهد که امام سجاد(ع) در میان اهل‌بیت(ع) به جایگاه والای عبادی شناخته می‌شوند و این ویژگی، برجسته‌ترین بعد شخصیت ایشان است.

وی ادامه داد: البته شخصیت امام سجاد(ع) تنها به عبادت محدود نمی‌شود و ابعاد دیگری نیز در زندگی آن حضرت وجود دارد که اگرچه در قالب لقب مطرح نشده‌اند، اما نقش تعیین‌کننده‌ای در معرفی شخصیت ایشان دارند که یکی از مهم‌ترین این ویژگی‌ها، صبر و بردباری امام و به‌ویژه در جریان واقعه عاشورا و حوادث پس از آن است.

این پژوهشگر دینی با اشاره به نقش تاریخی امام سجاد(ع) پس از واقعه کربلا، افزود: در حقیقت امام با صبر و بردباری کم‌نظیر خود توانستند از جان خویش محافظت کنند تا پس از شهادت امام حسین(ع) رسالت سنگین امامت و پیام‌رسانی نهضت عاشورا را ادامه دهند، هرچند حضرت زینب کبری(س) نیز در این مسیر نقش بسیار بزرگی داشتند، اما امام سجاد(ع) به‌عنوان امام معصوم محور استمرار این حرکت بودند و همین مسئله جایگاه ویژه‌ای به ایشان در تاریخ اسلام بخشیده است.

عمادی بیان کرد: شاید بتوان گفت یکی از مهم‌ترین جلوه‌های شخصیت امام سجاد(ع)، مدیریت بحران در دشوارترین شرایط تاریخی است و کمتر انسانی می‌تواند در اوج فشارهای روحی، عاطفی و سیاسی، احساسات خود را کنترل کند و تحت تأثیر فضاسازی‌ها و تحریک‌های دشمن قرار نگیرد، اما امام سجاد(ع) چنین ویژگی‌ای داشتند و همین صبر هوشمندانه موجب شد تا پیام عاشورا از گزند تحریف و فراموشی محفوظ بماند. امام سجاد(ع) پس از عاشورا نقش یک پیام‌آور بزرگ را ایفا کردند و اگر این صبر و تدبیر وجود نداشت ممکن بود بسیاری از حقایق عاشورا به دست فراموشی سپرده شود، اما امام با رفتار، گفتار و مواضع خود توانستند حقیقت این نهضت را برای تاریخ حفظ کنند.

این پژوهشگر دینی به شرایط سیاسی دوران امامت امام سجاد(ع) اشاره کرد و گفت: یکی از تفاوت‌های مهم دوران زندگی امام سجاد(ع) با برخی دیگر از ائمه(ع) این بود که فضای اجتماعی و سیاسی زمان ایشان، امکان فعالیت‌های آشکار فرهنگی و علمی را از امام گرفته بود، برای نمونه، امیرالمؤمنین علی(ع) در دوران حکومت خود فرصت ایراد خطبه، نگارش نامه و تبیین معارف اسلامی را داشتند و بخش بزرگی از نهج‌البلاغه حاصل همان شرایط استف همچنین امام صادق(ع) نیز در مقطعی توانستند حوزه علمیه گسترده‌ای تشکیل دهند و شاگردان فراوانی را تربیت کنند. 

این پژوهشگر دینی افزود: امام سجاد(ع) بسیاری از آموزه‌های اصیل پیامبر اکرم(ص)، امیرالمؤمنین(ع) و امام حسین(ع) را که به ایشان رسیده بود، در قالب دعا بیان کردند، زیرا این شیوه امکان انتقال مفاهیم عمیق دینی را در شرایط اختناق فراهم می‌کرد، از همین رو صحیفه سجادیه را نمی‌توان صرفاً کتاب دعا دانست، بلکه این اثر دربردارنده پیام‌های فراوانی در حوزه‌های مختلف زندگی فردی و اجتماعی است.

عمادی با اشاره به برخی مضامین صحیفه سجادیه ادامه داد: بخشی از دعاهای این کتاب، رنگ و بوی عرفانی دارد و انسان را به‌سوی خودسازی و ارتباط عمیق با خداوند هدایت می‌کند، اما در کنار آن، موضوعات اجتماعی و حتی سیاسی نیز به چشم می‌خورد، به‌عنوان نمونه دعای امام برای مرزداران و حافظان سرزمین اسلامی از نکات قابل تأمل صحیفه سجادیه است.  شاید این پرسش مطرح شود چرا امامی که خود تحت فشار حکومت ستمگر اموی قرار داشت، برای مرزداران جامعه اسلامی دعا می‌کند، پاسخ این است که امام میان اصل جامعه اسلامی و عملکرد حکومت‌های وقت تفاوت قائل بودند. اگرچه حکومت از مسیر عدالت و ارزش‌های اسلامی فاصله گرفته بود، اما امام هرگز خواهان فروپاشی اصل جامعه اسلامی نبودند و امیدوار بودند روزی بتوان محتوای این جامعه را اصلاح و آن را به مسیر صحیح بازگرداند، اتفاقی که بعدها در جریان گسترش اندیشه شیعی و نهضت‌های فکری و فرهنگی تا حدی تحقق یافت.

این پژوهشگر دینی با اشاره به وضعیت اخلاقی جامعه اسلامی در دوران امام سجاد(ع) بیان کرد: آن حضرت در مقطعی از تاریخ اسلام زندگی می‌کردند که ارزش‌های اخلاقی جامعه به شدت آسیب دیده بود و انحرافات اخلاقی به یکی از مهم‌ترین چالش‌های امت اسلامی تبدیل شده بود، از همین رو، امام بخش مهمی از تلاش خود را به بازسازی اخلاق و تربیت انسان‌ها اختصاص دادند. امام سجاد(ع) نوعی معماری تازه در حوزه اخلاق ارائه کردند که بر جامع‌نگری استوار بود. در نگاه ایشان اخلاق تنها به عبادت فردی محدود نمی‌شود، بلکه همه روابط انسان با خدا، جامعه، خانواده و حتی مخالفان را در بر می‌گیرد. 

وی با اشاره به خطبه تاریخی امام سجاد(ع) در مجلس یزید اظهار کرد: یکی از جلوه‌های برجسته شخصیت آن حضرت، شجاعت در کنار صبر بود. امام در مجلس یزید با قدرت و فصاحتی سخن گفتند که هیبت ظاهری حکومت را در هم شکستند و حقیقت اهل‌بیت(ع) را برای مردم آشکار ساختند که این رفتار الگویی ماندگار برای همه کسانی است که در برابر قدرت‌های زورگو قرار می‌گیرند؛ قدرت‌هایی که در هر عصر و زمانی تلاش می‌کنند هویت فرهنگی، اعتقادی و اخلاقی جوامع را تضعیف کنند.

عمادی با اشاره به یکی دیگر از توصیه‌های اخلاقی امام سجاد(ع) گفت: «إِيَّاكُمْ وَ صُحْبَةَ اَلْعَاصِينَ وَ مَعُونَةَ اَلظَّالِمِينَ وَ مُجَاوَرَةَ اَلْفَاسِقِينَ اِحْذَرُوا فِتْنَتَهُمْ وَ تَبَاعَدُوا مِنْ سَاحَتِهِمْ» آن حضرت در یکی از فرمایش‌های خود مردم را از همنشینی با گناهکاران، همکاری با ستمگران و همجواری با افراد فاسق برحذر می‌دارند و تأکید می‌کنند که باید از فتنه آنان دوری کرد. این آموزه‌ها نشان می‌دهد که امام سجاد(ع) در کنار عبادت، دعا و معنویت، نسبت به سلامت اجتماعی و اخلاقی جامعه نیز حساسیت ویژه‌ای داشتند و مجموعه این ویژگی‌ها، شخصیت ایشان را به یکی از برجسته‌ترین الگوهای اخلاقی و تربیتی در تاریخ اسلام تبدیل کرده است.

انتهای پیام