بی‌تردید رشد تشیع در نیم‌ قرن اخیر را نمی‌توان صرفاً یک افزایش آماری دانست، بلکه این رشد از نظر فکری، اجتماعی و سیاسی نیز قابل توجه بوده است. در این نگاه، انقلاب اسلامی عامل اصلی این تحول معرفی می‌شود، چرا که این انقلاب توانسته تشیع را از یک هویت صرفاً آیینی به یک مکتب فعال، پویا و اثرگذار در سطح جهان تبدیل کند پس تشیع تنها یک مذهب عبادی نیست، بلکه مکتبی عدالت‌خواه، ظلم‌ستیز و دارای نقش اجتماعی و سیاسی است که در آموزه‌هایی مانند قیام امام حسین(ع) و زیارت عاشورا جلوه پیدا می‌کند.

ایکنا _ چه اندازه از رشد تشیع در جهان را مدیون انقلاب اسلامی هستیم و تا چه اندازه نتایج تحولات منطقه‌ای، حاصل فعالیت‌های تبلیغی جوامع شیعه است؟

بخش قابل توجهی از جهان، حدود ۸۰ درصد یا بیشتر تحت تأثیر انقلاب اسلامی قرار گرفته و به‌نوعی از آن تأثیر پذیرفته است و این اثرگذاری بیش از هر چیز ناشی از نوع عملکرد انقلاب اسلامی و ویژگی‌هایی چون حمایت از مظلوم، ظلم‌ستیزی و ایستادگی در برابر ستم است، البته در جهان، همواره اقلیتی کوچک حاکم‌اند و اکثریت مردم در موضع تبعیت و فشار قرار دارند، از همین رو طبیعی است که بسیاری از انسان‌ها در برابر ظلم و نابرابری به ستوه آیند و به‌دنبال پناهگاهی فکری و اعتقادی برای رهایی از این وضعیت باشند و قطعاً در چنین شرایطی، انقلاب اسلامی برای بسیاری از آنها به‌عنوان الگویی قابل توجه مطرح می‌شود، زیرا وقتی عملکرد آن را بررسی می‌کنند، تاریخ آن را می‌سنجند و نوع مواجهه‌اش با تهاجم‌ و فشارها را می‌بینند با جریانی روبه‌رو می‌شوند که از خود دفاع کرده، غیرتمندانه ایستاده و ویژگی‌هایی را نشان داده که هر انسان آزاده، متفکر و مظلوم به‌دنبال آن است، به همین دلیل، گرایش به این سمت و سو در میان ملت‌ها و جوامع مختلف بیشتر شده است.

ایکنا _ انقلاب اسلامی چگونه تشیع را از هویتی صرفاً مذهبی به یک هویت اجتماعی و سیاسی فعال تبدیل کرد؟

هر چند آمار و نرخ زاد و ولد در گسترش تشیع بی‌تأثیر نیست، اما عامل تعیین‌کننده تنها این نیست. برای نمونه، شیخ زکزاکی شخصیتی است که مسیر فکری او از مسیحیت به تسنن و سپس به تشیع تغییر کرده و این تحول، در نیجریه و برخی نقاط دیگر نیز اثرگذار بوده است؛ از این دست نمونه‌ها در مناطق مختلف جهان وجود دارد و نشان می‌دهد که گسترش تشیع صرفاً یک پدیده عددی نیست، بلکه ریشه در جاذبه فکری و اجتماعی این مکتب دارد. از سوی دیگر، تشیع را نمی‌توان صرفاً یک مذهب عبادی دانست، بلکه تشیع بدون سیاست، اساساً تشیعِ کامل نیست، همان‌گونه که دینِ جدا از سیاست نیز معنای جامع خود را از دست می‌دهد. قیام امام حسین(ع) علیه حاکم جور، یک حرکت کاملاً سیاسی و در عین حال دینی بود و نمی‌توان آن را صرفاً در سطح مناسک عبادی محدود کرد. آموزه‌هایی مانند «إنی سلمٌ لمن سالمکم و حربٌ لمن حاربکم» در زیارت عاشورا نیز نشان می‌دهد که در متن باورهای شیعی، موضع‌گیری در برابر ظلم و هم‌پیمانی با حق، جایگاهی اساسی دارد؛ مراسم محرم و صفر و آیین عاشورا نیز در طول تاریخ، نقش مهمی در زنده نگه داشتن هویت شیعی داشته‌اند.

همان‌گونه که امام خمینی(ره) فرمودند، محرم و صفر است که اسلام را زنده نگه داشته است و این زنده‌ماندن بی‌تردید از همین آموزه‌های عمیق و اثرگذار سرچشمه می‌گیرد، بنابراین، گسترش تشیع در جهان را باید در پیوند با انقلاب اسلامی، روحیه ظلم‌ستیزی و هویتی دانست که جنبه‌های مذهبی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی را هم‌زمان در خود دارد، چنانکه اگر به نقاط مختلف جهان نگاه کنیم، هر جا که نام تشیع برجسته شده، نام انقلاب اسلامی نیز در کنار آن دیده می‌شود، حتی در بسیاری از موارد کسانی که با تجربه مستقیم ظلم، تبعیض یا مقاومت روبه‌رو شده‌اند با مشاهده این نوع نگاه به تشیع گرایش پیدا کرده‌اند، از این رو، تشیع را باید مکتبی فعال و اثرگذار دانست، نه جریانی منفعل و صرفاً آیینی و در اصل همین خودآگاهی، ایستادگی و پیوند با عدالت‌خواهی است که به افزایش شمار شیعیان و نفوذ اجتماعی این مکتب در جهان کمک کرده است.

ایکنا _ آیا نظریه ولایت فقیه برای مخاطب جهانی یک نظریه دینی محسوب می‌شود و مهم‌ترین میراث فکری رهبر شهید برای گسترش اندیشه شیعی را در چه می‌دانید؟

ولایت فقیه را نمی‌توان به‌صورت یکسان و کلی برای مخاطب جهانی توضیح داد، زیرا مخاطبان از نظر سطح آگاهی و نوع مواجهه با موضوع، یکسان نیستند. بسیاری از مردم عادی چنین مفاهیمی را بیشتر به‌عنوان یک باور دینی می‌شناسند، در حالی که نخبگان سیاسی، ملی و مذهبی، ولایت فقیه را به‌مثابه یک مدل حکمرانی و شیوه اداره جامعه تحلیل می‌کنند، البته از زمانی که ولایت فقیه در قالب یک نظام حکومتی مطرح شد، افراد بسیاری نیز از همین زاویه به آن گرایش پیدا کردند و آن را به‌عنوان یک الگوی سیاسی و مدیریتی پذیرفتند. 

مطابق فرمایشات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، انقلاب اسلامی امتداد راه امام خمینی(ره) و برآمده از اندیشه و بنیان‌گذاری ایشان است و تداوم این مسیر نیز با رهبری حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای حفظ شده است. از منظر فلسفی نیز می‌توان گفت همان‌گونه که علتِ مبدِعه زمینه‌ساز پیدایش یک امر است، علتِ مُبقیه در حفظ و استمرار آن نقشی سنگین‌تر و مسئولیتی دشوارتر دارد، بر همین اساس، نقش حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای در تداوم انقلاب، مقابله با استکبار و ایستادگی در برابر جریان‌های داخلی و خارجی معاند، تأثیری جدی در نهادینه شدن تشیع در جهان و معرفی گسترده‌تر آن داشته است.

پس آنچه امام خمینی(ره) و حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای برای مردم ایران به‌ویژه برای مظلومان جهان به یادگار گذاشته‌اند می‌توان در چند محور اساسی خلاصه کرد؛ نخست آنکه مقاومت هزینه‌ای کمتر از تسلیم دارد و این معنا به‌صورت جدی در گفتمان جهانی نهادینه شد، دوم آنکه باور به همراهی الهی، انسان را از ترس در برابر قدرت‌های ظاهری رها می‌کند، از این رو بسیاری از رفتارهای آمریکا و رژیم صهیونی مبتنی بر همین تصور است که خود را به قدرتی فراتر متصل می‌دانند، در حالی‌که این اتکای قلبی در برابر ایمان و توکل مؤمنانه کارایی ندارد، سوم آنکه شناخت یزید زمان و شمر زمان و تشخیص مصادیق استعمار و استکبار از مهم‌ترین آموزه‌هایی است که نباید اجازه داد در برابر آن‌ها سازش یا بیعتی نادرست شکل بگیرد.

علاوه بر  این در کنار این مباحث سیاسی یکی از ویژگی‌های برجسته حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، توجه ویژه به جوانان، مظلومان، فقرا و اقشار بی‌بضاعت جامعه است، ایشان با جوانان، کودکان و نوجوانان با زبان خودشان سخن می‌گویند، به آنان احترام می‌گذارند و تفقد می‌کنند و در موارد لازم نیز تذکرات سازنده می‌دهند. این نوع ارتباط، در کمتر رهبری به این شکل دیده می‌شود که نشان‌دهنده نگاه عمیق اجتماعی و تربیتی ایشان است، البته از سوی دیگر ویژگی برجسته دیگر رهبر شهید انقلاب، اهتمام جدی به علم، مطالعه و دانش‌گرایی است. تندخوانی، مطالعات گسترده، هوشیاری و ذکاوت علمی ایشان موجب شده که همواره علم را به‌عنوان یکی از پایه‌های قدرت ملی و پیشرفت کشور مورد توجه قرار دهند و همین علم‌گرایی در حوزه‌های مختلف، از جمله توسعه علمی کشور و تقویت زیرساخت‌های قدرت، نقش مهمی ایفا کرده است. در عرصه نظامی نیز توجه ایشان به توان داخلی و تولید تجهیزات پیشرفته، به‌ویژه موشک‌های نقطه‌زن از شاخص‌ترین جلوه‌های تدبیر و دوراندیشی ایشان به شمار می‌رود و وجود این نگاه باعث شد کشور به‌جای اتکا به خریدهای پرهزینه و پرخطر به سمت خودکفایی و قدرت‌سازی داخلی حرکت کند و قطعاً امروز نیز روشن است که همین تدبیر و درایت، نقش مهمی در حفظ امنیت و اقتدار کشور داشته است.

انتهای پیام