«زبان»، بی‌گمان عظیم‌ترین و ژرف‌ترین بستر انتقال «فرهنگ» و «تمدن» هر جامعه‌ای است که میوه‌های اندیشه را از درختان ناپیدای ذهن به صحنه وجود می‌آورد و تاریکی‌های ناخودآگاه جمعی را به روشناییِ کلمات مبدل می‌سازد.

این میراث ناملموس، نه تنها پلی برای ارتباط روزمره، که ظرفی زرین برای ذخیره و انتقال تجربه‌های تاریخی، باورهای دینی، آیین‌ها و هنرهای یک ملت است.

امروز نیز با وجود گردش روزگار و دگرگونی‌های بسیار، این زبان دیرینه‌پا، در گستره «ایران فرهنگی» – از کرانه‌های رودِ سِند تا دامنه‌های قفقاز و از فرات تا جیحون – همچنان گویش‌ورانی مشتاق دارد و طنین دلنشین آن در خانه‌های عاشقان شعر و ادب، پیوسته نوای جان‌افزایی می‌سراید.

در میان این همه ستایش از زبان، چه شورانگیزتر و چه ارزشمندتر، آنکه «امام و آقای شهید» انقلاب اسلامی، آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای، با نگاه عمیق «زبان فارسی» را آینه تمام‌نمای هویت ایرانی – اسلامی و رشته اتصال دین و فرهنگ این مرز و بوم دانستند. ایشان، که خود در وادی شعر، تخلص «امین» را برگزیدند، چنانکه بساطتِ عبارت و عمقِ معنا در سروده‌هایشان هویداست، در حقیقت «امین زبان و ادب فارسی» بودند؛ امانتداری که گنجینه‌های کهن این زبان را پاس می‌داشت و هر آینه و دمادم، آیندگان را به حراست از این ودیعه الهی فرا خواند.

رهبر فرزانه؛ بارها بر این نکته انگشت نهادند که «پاسداشت زبان فارسی» نه یک امر فرعی و حاشیه‌ای، بلکه فریضه‌ای دینی، انقلابی و ملی است؛ چراکه این زبان، راوی حماسه‌های ملی، مفسر معارف آسمانی و ناقل تجربه‌های زیسته صدها نسل از ایرانیان بوده است. پژوهشگران و ادیبان، ایشان را «امین زبان و ادب فارسی» لقب داده‌اند و این عنوان، گویای آن است که تمامی دغدغه‌های ایشان در این عرصه، از سرِ دلسوزی و تعهدی عارفانه به این گنجینه جاودانه بود.

بیشتر بخوانید:

زبان فارسی؛ رکن هویت ملی و بنیان مقاومت فرهنگی

زبان فارسی؛ حلقه پیوند ایرانیت و اسلامیت در اندیشه رهبر شهید

«شعر؛ کتاب ؛ سیاستگذاری»؛ اهتمام سه‌گانه «رهبر شهید» به زبان فارسی

«زبان فارسی» میراث کهن و پیونددهنده هویت ملی در اندیشه «امام خامنه‌ای»

اینک که ملت سوگوار ایران، با دیده‌ای اشکبار و دلی پُردرد، پیکر مطهر «آقای شهید» خود را بدرقه می‌کنند، سخن از زبان فارسی و تأکیدات ایشان، معنایی دگر می‌یابد؛ گویی که در این وداع جان‌سوز، خودِ زبان فارسی نیز ماتمی دیگر را سوگوار است.

از همین روی و برای تأمل بیشتر بر منظر و جایگاهِ «زبان فارسی در منظومه فکری رهبر شهید ایران»، محمدجعفر محمدزاده؛ مدرس دانشگاه و رئیس پیشین شورای پاسداشت زبان و ادبیات فارسی رسانه ملی، سلسله یادداشت‌هایی را به نقش و جایگاه «رهبر شهید» و توجه ویژه ایشان به زبان فارسی اختصاص داده است. این یادداشت‌ها که در ایکنا منتشر می‌شود، کوششی است برای بازخوانی اندیشه‌های زبانی آن بزرگمرد تاریخ و ترسیم راهی که ایشان برای آیندگان در این عرصه ترسیم کردند. یادداشت‌هایی که شاید بتوانند قطره‌ای از دریای بیکران نگاهِ «امینِ زبان و ادب فارسی» را به ما بنمایانند.

محمدزاده در چهار یادداشت پیشین، «زبان» را یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های فرهنگ ملی دانست و درباره جایگاه آن سخن گفت و نیز به تأکید «امام شهید» ایران بر «ایرانیت» و «اسلامیت» زبان فارسی در هویت‌بخشی به ایران و ایرانیان سخن گفت. در ادامه بخش پنجم را از خاطر می‌گذرانیم.

در این یادداشت توجه شما را به نکته‌ای بسیار مهم در سپهر اندیشه و سلوک ادبی و معرفتی «آقای شهید ایران» در حوزه پاسداشت و گرامی‌داشت «زبان و ادب فارسی» جلب می‌کنم.

«زبان فارسی، فراتر از مرزهای جغرافیایی ایران گسترش یافته است. ما امروز کشوری با وسعت یک میلیون و ششصد و چهل و هشت هزار کیلومتر مربع داریم؛ اما گستره و نفوذ زبان فارسی، به مراتب فراتر و وسیع‌تر از این جغرافیای سیاسی است.

«زبان فارسی» در گذشته، تاریخی پرنفوذ و پردامنه داشته و به‌عنوان یک «زبان تمدنی»، نقش‌آفرینی کرده است. رهبر شهید ما در جایی فرمودند: «روزی از قسطنطنیه، یا همین استانبول کنونی، تا آسیای شرقی، بُرد ادبیات ما بود.» این ادعا نیست؛ بلکه سخنی است که امروز شواهد آن را بر روی زمین، بر کتیبه‌ها، در کتاب‌ها، در مساجد و بر مناره‌ها می‌توان یافت.

امروز در شمال چین، در استان «سین‌کیانگ» و شهر «ارومچی»، آثار نفوذ زبان فارسی و تمدن فرهنگی‌ای که به‌وسیله این زبان به آنجا رسیده، آشکار است. در قلب اروپا و تا منطقه بالکان نیز این حوزه نفوذ وجود داشته است. در سراسر شبه‌قاره هند نیز، که جای خود دارد، زبان فارسی به مدت 400 سال زبان رسمی بوده و شاعران و سخنوران بسیار بزرگی در آن سرزمین رشد کرده‌اند؛ شاعران و سخنورانی همچون «بیدل دهلوی»، «امیرخسرو دهلوی» و «اقبال لاهوری».

بنابراین، زبانی که در روزگارانی چنین گستره وسیعی داشته است، ظرفیت بازآوری و بازتولید آنچه را در گذشته داشته، همچنان داراست. به همین دلیل، آقای شهید ایران، با امید و عزم راسخ، این مسیر را دنبال می‌کردند و تأکید داشتند که باید از پیشرفت علمی کشور برای گسترش و نفوذ «زبان فارسی» بهره گرفت. ایشان تصریح می‌کردند که «زبان فارسی» باید گسترش پیدا کند و نفوذ فرهنگی آن در سطح جهان، روز به‌ روز افزایش یابد.

«رهبر شهید» در جایی نیز فرموده بودند که «زبان فارسی» باید آن‌قدر رشد کند و تولید محتوا داشته باشد که اگر کسی بخواهد در یکی از موضوعات مهم علمی پژوهش کند، ناچار شود زبان فارسی را بیاموزد.

در توضیح چگونگی تحقق چنین آرمان بلندی نیز باید گفت زبانی که در روزگارانی چنین جایگاه و نقشی داشته است، بدون تردید با برنامه‌ریزی همه‌جانبه و کوشش ملی، آسان‌تر می‌تواند جایگاه و عظمت از دست‌رفته خود را دوباره بازیابد. این وضعیت را مقایسه کنید با زبانی که هیچ‌گاه در سیر تاریخی خود، چنین جایگاهی نداشته است.

البته تحقق این هدف، با تولید علم، حضور مؤثر در میدان فناوری و رسانه و قرار گرفتن در جریان توسعه علمی جهان فراهم می‌شود؛ رویکردی که عملکرد چند دهه‌ای «آقای شهید ایران»، مؤید آن است.

بنابراین، زبان فارسی که در روزگارانی از جایگاهی گسترده برخوردار بوده است، یکی از آرزوها، برنامه‌ها و دیدگاه‌های آیت‌الله شهید سیدعلی خامنه‌ای این بود که بار دیگر به آن جایگاه ارجمند و عظمت گذشته خود بازگردد؛ جایگاهی که روزگاری در بالکان، شعر حافظ خوانده می‌شد و در سراسر سرزمین آناتولی، چنان به شعر حافظ علاقه‌مند بودند که در قرن دهم هجری، شخصی به نام احمد سودی شرحی بر «دیوان حافظ» نوشت؛ شرحی که تا امروز نیز از شرح‌های معتبر به‌شمار می‌رود؛ زیرا در آن روزگار، حافظ در آن سرزمین خوانده می‌شد.

همچنین، در سراسر شبه‌قاره هند، شاعرانی همچون «امیرخسرو دهلوی» هزاران و هزار بیت شعر به زبان فارسی سروده‌اند. از سوی دیگر، علامه بزرگی همچون «اقبال لاهوری» بر این باور بود که اندیشه‌های فلسفی خود را جز با زبان فارسی نمی‌تواند بیان کند و این زبان را مناسب‌ترین زبان برای تبیین اندیشه‌های فرهنگی خویش می‌دانست.

بنابراین، ما وظیفه داریم برای تحقق این آرمان و این آرزو تلاش کنیم.

انتهای پیام