حجت‌الاسلام والمسلمین مجتبی داوودی، نویسنده و پژوهشگر دینی در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان رضوی با بیان اینکه نذر در فرهنگ شیعی صرفاً یک رسم مذهبی نیست، اظهار کرد: نذر پیمانی میان انسان و خداوند است که با امید، توسل و شکرگزاری گره خورده و افزون بر بعد معنوی، در زندگی اجتماعی و فرهنگ همدلی مردم نیز نقش‌آفرین است.

وی افزود: فلسفه اصلی نذر در میان شیعیان و مسلمانان، پیوندی عمیق میان بندگی و امید است. نذر در حقیقت پیمانی است که انسان برای تقرب به خداوند و برآورده شدن حاجات خود می‌بندد، به این معنا که انجام یک عمل خیر را بر خود واجب می‌کند که این عمل نشان‌دهنده باور انسان به تأثیر توسل و عهد با خداوند است، به‌گونه‌ای که مؤمن نیاز خود را در گرو انجام یک عمل عبادی قرار می‌دهد و با وفای به آن، شکرگزاری خود را نسبت به لطف الهی به جا می‌آورد.

داوودی ادامه داد: در فرهنگ شیعه، نذر اغلب با توسل به ائمه معصومین(ع) همراه است و به‌عنوان یکی از مصادیق بارز ارتباط قلبی انسان با خداوند و اولیای الهی شناخته می‌شود و از منظر فقه اسلامی نیز به‌ معنای التزام و واجب کردن کاری بر خود است که پیش از آن واجب نبوده و تأکید قرآن بر وفای به آن نشان‌دهنده این است که نذر تنها یک رفتار احساسی نیست، بلکه دارای جایگاهی روشن در فقه اسلامی است.

وی با بیان اینکه پیشینه نذر به ادیان ابراهیمی بازمی‌گردد و در اسلام استمرار یافته است، گفت: داستان نذر همسر عمران برای تقدیم حضرت مریم(س) به خدمت عبادت، نمونه‌ای روشن از این سابقه تاریخی است، همچنین در روایات اسلامی، نذر حضرت علی(ع) و حضرت فاطمه زهرا(س) برای شفای امام حسن(ع) و امام حسین(ع)، الگویی برای بستن این پیمان الهی با هدف دفع بلا و شفای بیماران به شمار می‌رود.

داوودی تصریح کرد: نذر تنها یک رسم مذهبی نیست، بلکه زبانی برای گفت‌وگوی عاشقانه با خداوند است، جایی که بنده برای رفع گرفتاری خود، ارزشمندترین عمل نیک را پیشکش پروردگار می‌کند. سنت نذری در فرهنگ و اعتقادات مردم، فراتر از یک مناسک مذهبی به‌عنوان نیروی محرکه همبستگی اجتماعی عمل می‌کند و پلی میان نیازهای مادی و آرمان‌های معنوی است.

این پژوهشگر افزود: نذر بستر شکل‌گیری فضایل اخلاقی همچون احسان، مواسات، ایثار و تقسیم نعمت را نیز فراهم می‌کند و در باور عمومی نماد وفای به عهد با خداوند و همدردی با همنوعان است؛ آیینی که مرزهای طبقاتی را در سایه سفره‌های نذری کمرنگ کرده و به تداوم فرهنگ سخاوت و مشارکت عمومی در جامعه ایرانی و اسلامی کمک می‌کند.

وی ادامه داد: این آیین از منظر مردم‌شناسی نوعی سرمایه اجتماعی ناملموس محسوب می‌شود که اعتماد عمومی را تقویت می‌کند. پژوهش‌های جامعه‌شناختی نیز نشان داده است که مراسم نذری، به‌ویژه در ایام محرم، موجب کاهش تنش‌های روانی، افزایش احساس تعلق اجتماعی و تقویت روحیه همبستگی در میان مردم می‌شود.

داوودی با تأکید بر پیوند عمیق سنت نذری با فرهنگ عاشورا اظهار کرد: نذری دادن در ایام محرم، فراتر از یک عمل عبادی یا صرفاً اطعام عزاداران، بازتولید زنده‌ترین پیام نهضت عاشورا یعنی ایثار در مسیر حق است و هنگامی‌که مردم در این ایام برای عزاداران حضرت اباعبدالله الحسین(ع) سفره نذری برپا می‌کنند یا در هیئت‌ها، تکایا و موکب‌ها به توزیع غذا می‌پردازند، در حقیقت صحنه‌هایی از واقعه کربلا را در ذهن و رفتار اجتماعی خود بازآفرینی می‌کنند.

وی افزود: نذری محرم سه پیام اساسی را با خود به همراه دارد. نخست، همدردی با تشنگان و گرسنگان کربلا، دوم، زنده نگه داشتن یاد مظلومیت اهل‌بیت(ع) و سوم، عمل به پیام ماندگار «کُلُّ یَومٍ عاشوراء و کُلُّ أرضٍ کَربَلاء». از این منظر، نذری محرم به یک حرکت جمعی علیه خودخواهی تبدیل می‌شود که نشان می‌دهد فرهنگ عاشورا تنها به سوگواری محدود نیست، بلکه در رفتار اجتماعی و سبک زندگی مردم نیز تجلی پیدا می‌کند.

داوودی با اشاره به ریشه‌های تاریخی این سنت بیان کرد: در گفتمان عاشورایی، اطعام عزاداران ریشه در روایات و سیره اهل‌بیت(ع) دارد. نقل شده است که امام سجاد(ع) سال‌ها پس از واقعه عاشورا با اطعام نیازمندان و فقرا، یاد و خاطره قیام حسینی را زنده نگه می‌داشتند و این سیره، الگویی ماندگار برای ترویج فرهنگ احسان، مواسات و خدمت به مردم در جامعه اسلامی است.

وی تصریح کرد: از منظر جامعه‌شناسی نیز نذری در ماه محرم، مناسکی همبستگی‌بخش است که اقشار مختلف جامعه را فارغ از تفاوت‌های اقتصادی و اجتماعی در کنار یکدیگر قرار می‌دهد و با تقویت همدلی، ارزش‌های عدالت‌خواهی، ایثار و مبارزه با ظلم را در حافظه جمعی جامعه تثبیت می‌کند. پژوهش‌های مردم‌شناسی نیز نشان داده است که حجم نذورات و کمک‌های مردمی در ماه محرم چندین برابر و این بیانگر پیوند عمیق آن با مفاهیم انسان‌دوستانه است.

این پژوهشگر اظهار کرد: بنابراین سنت نذر فراتر از یک عمل ساده اطعام است و باید آن را پدیده‌ای چندلایه با ابعاد عمیق معنوی، فرهنگی، اجتماعی و روان‌شناختی دانست. از بعد معنوی تجلی ایمان عملی است، از منظر فرهنگی ظرفی برای انتقال مفاهیم اخلاقی و هویت بومی از نسلی به نسل دیگر و از بعد اجتماعی نیز پیوندهای خانوادگی، همسایگی و روابط میان افراد جامعه را استحکام می‌بخشد. 

داوودی با بیان اینکه در روایات اسلامی، هرگونه احسان به مردم مصداق صدقه دانسته شده است، گفت: نذر ضمن آنکه نوعی صدقه محسوب می‌شود، به واسطه تعهدی که انسان در برابر خداوند بر عهده می‌گیرد، جایگاهی فراتر می‌یابد و زمینه تربیت نفس، استمرار در نیکوکاری و تقویت مسئولیت‌پذیری اجتماعی را فراهم می‌سازد. در یک کلام، نذری هنر زندگی است؛ هنری که در آن گرسنگی تن با طعام و گرسنگی جان با معنا سیراب می‌شود و انسان در پرتو عهد با خداوند، مسیر بندگی، خدمت به خلق و تعالی معنوی را می‌پیماید.

انتهای پیام