به گزارش ایکنا از قم، حجت‌الاسلام والمسلمین محسن مهاجرنیا، استاد حوزه و دانشگاه در سیصد و دومین نشست از کرسی‌های آزاداندیشی دانشگاه طلوع مهر (هفدهمین جلسه از دوره پانزدهم) که با موضوع «چالش‌های نوپدید و الزامات مواجهه فعال در گام دوم انقلاب اسلامی» امروز ۱۰ تیرماه در دانشگاه طلوع مهر قم برگزار شد، با اشاره به شرایط حساس کنونی و فضای حماسی ایجاد شده در کشور پس از تقابل با دشمنان، از بروز شکافی نگران‌کننده میان جمعی از وفاداران به انقلاب و متدینین با ساختار‌های قانونی کشور پرده برداشت و این مسئله را آسیبی جدی برای انسجام ملی توصیف کرد.

وی با واکاوی ریشه‌های تاریخی چالش دوگانه‌سازی مرجعیت اجتماعی، ادامه داد: در دوران باستان و پیش از اسلام، تقابل میان قانون عرفی و نهاد دین وجود داشت.  در دوران حاکمیت کلیسا، مقطع دوگانه‌ای میان قدرت سیاسی پادشاهان و مرجعیت دینی کاهنان ایجاد شد که به تولید مفاهیمی چون «شهر خدا» در برابر «شهر زمینی» انجامید.

رئیس اندیشکده مطالعات انقلاب اسلامی طلوع مهر افزود: با ظهور اسلام، این دوگانگی از میان رفت و پیامبر اکرم(ص) در قامت رهبر سیاسی و دینی، جامعه‌ای یکدست با مرجعیت واحد بنا نهاد. اما در قرون بعدی، بار دیگر میان نهاد دین و سیاست جدایی افتاد. در تاریخ معاصر ایران و پیش از انقلاب اسلامی، به ویژه از دوران مشروطه به این سو، این شکاف با ایجاد عدلیه و تدوین قوانین مدنی در کنار شریعت تثبیت شد. در آن دوران متدینین برای امور شرعی به علما و برای امور عرفی به حکومت رجوع می‌کردند و این مرجعیت دوگانه، جامعه را به دو بخش تقسیم کرده بود.

وی یکی از بزرگترین دستاوردها و هنرهای انقلاب اسلامی را از میان برداشتن این دوگانگی و بازگشت به الگوی صدر اسلام دانست و گفت: در نظام جمهوری اسلامی، فقه و شریعت به متن قانون اساسی تبدیل شد و قانون عرفی و شرعی در هم آمیخت. بر این اساس، هرگونه وفاداری به قانون اساسی، عین وفاداری به دین و شریعت محسوب می‌شود و مبنای همزیستی مسالمت‌آمیز و وفاق ملی در دهه‌های گذشته نیز بر همین اصل استوار بوده است.

چالش نوپدید تقابل قانون و تکلیف؛ زنگ خطری برای انسجام ملی

عضو هیئت مدیره انجمن علمی قرآن و تحول علوم ایران در بخش دیگری از سخنان خود، به تشریح چالش نوپدید روزگار کنونی پرداخت و گفت: متأسفانه امروز شاهد بروز شکافی جدید هستیم که در آن، قانون رسمی کشور به یک سو می‌رود و برداشت‌های فردی از تکلیف دینی و شرعی به سویی دیگر متمایل شده است. برخی از متدینین و وفاداران به انقلاب در شرایط حساس فعلی، بر اساس فهم شخصی خود از دین، اقداماتی را توجیه می‌کنند که با رویکرد مسئولان رسمی و قوانین جاری کشور در تضاد است.

وی با یادآوری فتوای تاریخی بنیان‌گذار جمهوری اسلامی در سال‌های آغازین انقلاب مبنی بر حرمت تحصن و اعتصاب علیه دولت، خاطرنشان کرد که این مبنا تا سال‌ها مانع از اقدامات غیرقانونی می‌شد، اما امروز جریاناتی با تمسک به کلیدواژه‌هایی نظیر «آتش به اختیار» و «تکلیف شرعی»، در حال عبور از قوانین و مقابله با تصمیمات قوای رسمی کشور هستند.

مهاجرنیا گفت: نسبت دادن اتهاماتی نظیر خیانت و فساد فی‌الارض به مقامات رسمی و هیئت‌های مذاکره‌کننده که با مجوز نهادهای عالی‌رتبه در حال فعالیت هستند، نشان‌دهنده تعمیق این گسست خطرناک است.

این استاد حوزه و دانشگاه با تأکید بر اینکه تبدیل شدن این رویکرد به یک فرهنگ، دستاوردهای حضور حماسی مردم در دفاع از نظام را مخدوش می‌سازد، افزود: تبدیل شعارها از بیگانگان به سوی مسئولان داخلی، دقیقا در راستای اهداف دشمنانی است که قصد داشتند از طریق فشارهای خارجی و اغتشاشات داخلی، نظام را تضعیف کنند و اکنون می‌کوشند این هدف را از طریق تقابل نیروهای خودی محقق سازند.

تهدید دوقطبی‌سازی و پیامدهای فرسایش قدرت مرکزی

مهاجرنیا با ابراز نگرانی شدید از پیامدهای این دوگانه‌سازی، قطبی‌بندی میان متدینین را از تحرکات گروهک‌های معاند در اوایل انقلاب نیز خطرناک‌تر توصیف کرد؛ چرا که در این تقابل، طرفین دعوا از نیروهای خودی و وفادار به نظام هستند.

رئیس اندیشکده مطالعات انقلاب اسلامی همچنین نسبت به بروز گسست نسلی و جذب جوانان پرشور به جریان‌های رادیکال و افراطی هشدار داد و تصریح کرد که تقابل ساختگی میان «تعهد» و «تخصص» و انباشت کینه‌های سیاسی، می‌تواند به بحران‌های غیرقابل کنترلی ختم شود.

از منظر وی، شکل‌گیری یک «قدرت تکلیفی» مبتنی بر ذوق و سلیقه شخصی در برابر «قدرت قانونی» دولت، منجر به فرسایش اقتدار مرکزی خواهد شد. فلسفه وجودی دولت، تفویض قدرت مردم به یک نهاد متمرکز برای اداره امور است و تضعیف این نهاد به معنای فلج شدن روند اداره کشور خواهد بود.

راهکارهای برون‌رفت از چالش دوقطبی

مهاجرنیا در ادامه این نشست، برای برون‌رفت از چالش دوقطبی، راهکارهای عملی و نظری متعددی را ارائه کرد. وی نخستین و مهم‌ترین نیاز امروز جامعه را احیای «فرهنگ گفتگو و نقدپذیری» دانست و تاکید کرد که تخریب و برچسب‌زنی باید جای خود را به مفاهمه و نامه‌نگاری‌های مستدل برای رفع اشکالات بدهد. وی با استناد به آیات قرآن کریم یادآور شد که منازعه داخلی سبب از بین رفتن قدرت و هیبت جامعه می‌شود و در شرایطی که دشمنان تسلیم اراده ملت شده‌اند، نباید با اختلافات درونی، قدرت ملی را به فرسایش کشاند.

این پژوهشگر دینی بر لزوم بالا بردن آستانه تحمل در شرایط بحرانی تأکید کرد و با ذکر نمونه‌هایی از سیره اهل بیت عصمت و طهارت(ع)، از جمله برخورد کریمانه سلمان فارسی و مالک اشتر در برابر توهین‌ها، خواستار حاکمیت اخلاق اسلامی در مراودات سیاسی و اجتماعی شد. وی صراحتا بیان کرد که پاسخ ناسزا و تندی، برخورد فیزیکی و پرخاشگری نیست، بلکه بر اساس آموزه‌های قرآنی باید با سعه صدر و سلام با آن مواجه شد.

یکی دیگر از راهکارهای اساسی که در این نشست مطرح شد، «قاعده‌مندسازی تکالیف شرعی» بود.

مهاجرنیا در این زمینه تصریح کرد که تکلیف شرعی نباید تابع ذوق و سلیقه فردی باشد، بلکه باید در چارچوب قانون و نظامات اجتماعی تعریف شود.

وی با استناد به اصل سوم قانون اساسی و فتاوای رهبران انقلاب، دامنه امر به معروف و نهی از منکر را محدود به تبیین و نصیحت دانست و هرگونه برخورد فیزیکی و خارج از چارچوب قانون را فاقد وجاهت شرعی خواند.

اهمیت راهبردی تقویت و حمایت از دولت در شرایط حساس کنونی

رئیس اندیشکده مطالعات انقلاب اسلامی طلوع مهر در بخش پایانی سخنان خود، گفت: مهم‌ترین الزام سیاسی در شرایط جنگی و بحرانی، حمایت همه‌جانبه از دولت مستقر است و سیره عملی امام خمینی(ره) و رهبر شهید، حمایت از تمامی دولت‌ها تا آخرین روز مسئولیت‌شان بود؛ باید بدانیم که دولت به منزله ستون خیمه انقلاب است و هرگونه آسیب به آن، فروپاشی و ضعف کل نظام را در پی خواهد داشت.

مهاجرنیا با انتقاد از تفکراتی که به دنبال تضعیف یا اسقاط دولت به بهانه‌های گوناگون هستند، عملکرد دولت فعلی در مدیریت شرایط پیچیده اقتصادی و امنیتی را قابل تقدیر دانست و گفت: علی‌رغم تمامی کمبودها، دولت توانسته است مانع از بروز بحران‌های حاد معیشتی در این شرایط جنگی شود. وی تأکید کرد که نقد عملکرد دولت باید با هدف اصلاح و در چارچوب تقویت نهاد اجرایی کشور صورت پذیرد، نه به قصد تخریب و فلج کردن آن.

عضو هیئت مدیره انجمن علمی قرآن در پایان، مقابله با شایعه‌سازی‌ها ازجمله شایعه تضعیف جایگاه رهبری یا وجود اختلافات عمیق در سطوح عالی نظام را وظیفه تمامی وفاداران به کشور دانست و خواستار اهتمام جدی به جهاد تبیین برای آگاهی‌بخشی به جامعه شد تا توطئه‌هایی که با هدایت دشمنان خارجی برای ایجاد تقابل‌های داخلی طراحی شده است، همانند سایر نقشه‌های آنان در نطفه خفه شود.

انتهای پیام