یکی از مفاخر ادب فارسی که زندگی وی به گفته استاد شفیعی کدکنی در هاله‌ای از ابهام قرار دارد، چنانکه بعضی اعتقاد دارند که برخی اشعار به وی نسبت داده شده است، عطار نیشابوری است. با این حال فرید‌الدین عطار نیشابوری، شاعر قرن ششم را می‌توان از جمله شاعرانی دانست که آثار فراوانی از خود در گنجینه ادب فارسی به یادگار گذاشته است که نقطه اوج آن به ماجراهای عرفانی سالکان راه طریقت در کتاب منطق‌الطیر برمی‌گردد.

بی‌تردید نگاه عرفانی عطار که دلیلی بود تا وی در تمام عمر با تکیه بر مفاهیم معنوی به دنبال خدا و در جست‌و جوی او باشد، نشئت گرفته از تفکر روحانی اوست که همانا چنین جهان‌بینی‌ای بن‌مایه اصلی آثاری است که از وی برای آیندگان به جا مانده است. گویی تکیه بر همین شیوه زاهد‌مسلکی بود که این شاعر بزرگ را بر آن می‌داشت تا از کار در داروخانه به سراغ کشف راه عرفان برود، چنانکه درگذشت مظلومانه وی به دست مغولان نیز تراژدی‌ای تلخ و خون‌بار بود که به شیوه عرفا می‌مانست.

از همین رو عطار در اثر مهم خود، مصیبت‌نامه بخش مستقلی را به سوگواری برای امام حسین(ع) اختصاص داده است تا ضمن تجلیل از مقام منیع امام سوم شیعیان، این واقعه را مورد تأویل عرفانی قرار دهد. در دستگاه معرفتی عطار، اولیای الهی جلوه‌های روشن حق و حقیقت‌اند و امام حسین(ع) نیز به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین این اولیا معرفی می‌شود. عطار در شعری می‌گوید:

کیست حق را و پیمبر را ولی

آن حسن سیرت، حسین‌ابن علی

آفتاب آسمان معرفت

آن محمد‌صورت و حیدرصفت

نه فلک را تا ابد مخدوم بود

زانکه او سلطان ده معصوم بود

قره‌العین امام مجتبی

شاهد زهرا شهید کربلا

تشنه او را دشنه آغشته به خون

نیم کشته گشته سرگشته به خون

گیسوی او تا به خون آلوده شد

خون گردون از شفق پالوده شد

در تموز کربلا تشنه جگر

سر بریدندش چه باشد زین بتر؟

با جگرگوشه پیمبر این کنند

وانگهی دعوی داد و دین کنند

وی امام حسین(ع) را آفتاب آسمان معرفت و مخدوم و سرور افلاک می‌شمرد و در میانه متن به واقعه عاشورا و نحوه شهادت امام حسین(ع) اشاره می‌کند، وی همچنین در قسمت پایانی ابیات ذکرشده، قاتلان امام حسین(ع) را که با ادعای دین و عدالت ایشان را به شهادت رساندند، مورد سرزنش و عتاب قرار می‌دهد، علاوه بر این عطار در کتاب مختارنامه خویش، رباعی‌ای در ستایش امام حسین (ع) درج می‌کند که از نخستین رباعیات عاشورایی است.

ای گوهر کان فضل و دریای علوم

وز رأی تو در درج گردون منظوم

در هفت فلک ندید و در هشت بهشت

نه چرخ، چو تو پیش‌رو ده معصوم

شاعر در این رباعی امام حسین(ع) را گوهر دریای علم می‌داند و در ادامه ایشان را پیشوای سایر معصومان(ع) می‌شمرد. همچنین، این شاعر بزرگ قلمرو عرفان در اثر دیگر خویش هیلاج‌نامه نیز توصیفاتی را از امام حسن(ع) و امام حسین(ع) ارائه می‌دهد، بنابراین عطار نیشابوری با آن که گرایش‌های مذهبی و عقیدتی‌اش در تمام دوران‌ها مورد بحث بوده است از آنجا که مسیر زندگی وی یادآور خدا و عرفان و پیمودن مسیر سلوک است، در زمره شاعرانی قرار می‌گیرد که با گرامیداشت مقام معنوی امام حسین(ع) و شرح واقعه کربلا در آثار مهم خویش به‌ویژه مصیبت‌نامه توانسته است خود را در جایگاه محبین اهل‌بیت (ع) بگنجاند، چرا که وی عاشورا را یک واقعه صرف نمی‌داند، بلکه در نگاه وی این رویداد الگویی برای تجلی عشق الهی تا مرز جان‌فشانی است.

چنانکه پیداست علاقه عطار به درک زندگی اولیای خدا و کشف مسیر عرفان، سبب وقوع یک انقلاب بزرگ روحی در وی شده است و در نهایت نتیجه شکل‌گیری چنین پدیده‌ای، افتخار و پاداش سرودن ابیات ماندگاری را در وصف سالار شهیدان کربلا برای وی رقم زده است تا نام وی در بلندای تاریخ در گروه مادحین و ستایشگران اهل‌بیت (ع) ثبت و جاویدان شود، همانطور که به فرموده امام صادق(ع): من قال فینا بیت شعر بنی الله تعالی له بیت فی الجنه؛ هر کس درباره ما یک بیت شعر بگوید، خداوند متعال در بهشت یک خانه برایش بسازد».

انتهای پیام