فضایل امیرالمؤمنین علی(ع) از جمله موضوعاتی است که در طول تاریخ اسلام، علاوه بر نقل گسترده در منابع حدیثی و تاریخی با مواجهه‌های متفاوتی روبه‌رو بوده است. از زمان نخستین خلفا یکی از مطالب مهم این بوده که آنها مانع تدوین احادیث شدند و جلوی نشر فضایل از همان اول گرفته شد. بررسی این شیوه‌های به‌کار گرفته شده برای تضعیف، انکار یا کم‌رنگ کردن فضایل آن حضرت، می‌تواند تصویری روشن‌تر از تحولات فکری و مذهبی جهان اسلام ارائه دهد. اهمیت پرداختن به این موضوع زمانی دوچندان می‌شود که این بررسی بر پایه منابع معتبر اهل سنت و آثار مورد پذیرش دانشمندان این مذهب صورت گیرد.

کتاب «تبلیغات دروغین در برابر فضایل حضرت امیرالمؤمنین علی(ع)» تلاشی در همین راستاست. این اثر که بخشی از یک مجموعه شش‌جلدی به شمار می‌رود، ضمن گردآوری ۴۰ فضیلت از فضایل امیرالمؤمنین(ع) از منابع معتبر اهل سنت به واکنش‌های مخالفان و شیوه‌های مختلف مقابله با این فضایل نیز پرداخته است. نویسنده در این پژوهش، از انکار فضایل و تضعیف روایات گرفته تا نسبت دادن برخی فضایل به دیگران و ایجاد شبهه پیرامون واقعه غدیر را مورد بررسی قرار داده است.

در گفت‌وگوی پیش‌رو با حجت‌الاسلام والمسلمین مهدی صدری، پژوهشگر و نویسنده این اثر، درباره انگیزه نگارش کتاب، مهم‌ترین محورهای آن، واکنش‌های تاریخی به فضایل امیرالمؤمنین(ع) و جایگاه واقعه غدیر در این میان به گفت‌وگو داشتیم. مشروح این گفت‌وگو را در ادامه می‌خوانیم:

ایکنا _ در ابتدا درباره مباحث کتاب «تبلیغات دروغین در برابر فضایل حضرت امیرالمؤمنین علی(ع)» توضیح دهید.

این کتاب بخشی از یک مجموعه شش‌جلدی است که براساس منابع معتبر اهل سنت تدوین شده است. در جریان پژوهش‌های خود متوجه شدم که واکنش‌های مختلفی در میان برخی عالمان اهل سنت نسبت به فضایل امیرالمؤمنین علی(ع) وجود داشته که در بسیاری از موارد موجب نادیده گرفتن یا کم‌رنگ شدن این فضایل شده است. به همین دلیل تصمیم گرفتم چهل فضیلت از فضایل حضرت امیر(ع) را که در منابع معتبر و مورد تأیید بزرگان اهل سنت نقل شده‌اند، گردآوری و بررسی کنم.

محور اصلی کتاب بررسی واکنش‌هایی است که در برابر فضایل امیرالمؤمنین(ع) شکل گرفته است. در طول تاریخ، برخی افراد تلاش کرده‌اند این فضایل را انکار کنند، اعتبار آن‌ها را زیر سؤال ببرند یا احادیث مربوط به آن‌ها را ضعیف و غیر قابل اعتماد معرفی کنند. حتی در مواردی با راویان و نویسندگان این روایات نیز مقابله شده تا از گسترش این فضایل جلوگیری شود. مجموعه این اقدامات را می‌توان نوعی «تبلیغات دروغین» علیه فضایل حضرت امیر(ع) دانست.

ایکنا – پس از گردآوری اطلاعات و پژوهش، شیوه تنظیم آن چگونه بوده است؟

تلخیص این مجموعه در سه جلد ارائه شده است. جلد نخست با عنوان «گزیده فضایل حضرت امیر(ع)» به بیان فضایل آن حضرت از منابع اهل سنت می‌پردازد. جلد دوم «واکنش‌های مخالفان علیه فضایل حضرت امیر(ع)» را بررسی می‌کند و جلد سوم با عنوان «تبلیغات دروغین علیه فضایل حضرت امیر(ع)» به روش‌ها و شیوه‌هایی می‌پردازد که برای تضعیف این فضایل به کار گرفته شده است.

ایکنا – در کتاب «تبلیغات دروغین در برابر فضایل حضرت امیرالمؤمنین علی(ع)» به چه مواردی اشاره شده که تاریخ به مقابله با فضایل امیرالمؤمنین(ع) پرداخته است؟

در این پژوهش نشان داده‌ام که مخالفان از روش‌های مختلفی استفاده کرده‌اند. نخست، انکار فضایل از طریق روایات ساختگی؛ دوم، نسبت دادن برخی فضایل حضرت امیر(ع) به افراد دیگر؛ سوم، ساختن فضایل مشابه برای سایر صحابه تا جایگاه ویژه امیرالمؤمنین(ع) کم‌رنگ جلوه داده شود و چهارم، ایجاد فضایی که هرگاه فضایل حضرت امیر(ع) مطرح می‌شود، تأکید شود که حتماً باید همزمان از دیگران نیز یاد شود تا اهمیت این فضایل کاهش یابد.

ایکنا – نمونه‌ای تاریخی برای فهم بهتر این موضوع برای مخاطبان بیان کنید.

محمد بن جریر طبری، از بزرگ‌ترین عالمان اهل سنت، کتابی با عنوان «الولایه» تألیف کرد و با اسناد فراوان واقعه غدیر را اثبات نمود. با این حال، نقل شده است که هنگام ارائه مباحث مربوط به فضایل امیرالمؤمنین(ع)، تأکید می‌شد ابتدا فضایل خلفای اول و دوم مطرح شود و سپس به فضایل حضرت علی(ع) پرداخته شود. این نمونه نشان می‌دهد که حتی در مواردی که اصل فضیلت پذیرفته شده، تلاش‌هایی برای کنترل نحوه طرح آن وجود داشته است.

ایکنا – از میان همه فضایل، کدام موضوع بیشتر مورد هجمه قرار گرفته است؟

بدون تردید مهم‌ترین و پرچالش‌ترین موضوع، واقعه غدیر است. تقریباً همه فضایل امیرالمؤمنین(ع) مورد نقد و مخالفت قرار گرفته‌اند، اما غدیر به دلیل ارتباط مستقیم با مسئله جانشینی پیامبر(ص) بیش از سایر فضایل مورد هجمه بوده است.

ایکنا _ در کتاب به دیدگاه برخی مخالفان درباره غدیر نیز اشاره شده است. کدام یک را می‌توان از مهمترین آن دانست؟

ملاعلی قاری در کتاب الموضوعات درباره نشانه‌های اخبار ساختگی سخن می‌گوید و ادعا می‌کند اگر حادثه‌ای مهم در حضور جمع زیادی رخ داده باشد، نمی‌توان پذیرفت که تنها تعداد اندکی آن را نقل کرده باشند. سپس شیعه را متهم می‌کند که درباره اعلام جانشینی امیرالمؤمنین(ع) در حجةالوداع چنین ادعایی دارد. این نمونه، یکی از مصادیق واکنش‌ها و تبلیغاتی است که در طول تاریخ علیه واقعه غدیر مطرح شده و در کتاب به بررسی آن پرداخته‌ایم.

ایکنا – آیا آثار دیگری نیز درباره غدیر تألیف کرده‌اید یا در دست تألیف دارید؟

از دیگر آثارم کتاب «افضل اعیاد» است که با ترجمه فارسی «غدیر؛ برترین عید امت» منتشر شده است. در این اثر، جایگاه عید غدیر از منظر پیامبر اکرم(ص) و همچنین آداب و اعمال مربوط به این روز بزرگ بیان شده است.

ایکنا _ مهم‌ترین عمل توصیه‌شده در روز غدیر چیست؟

مهم‌ترین عمل در روز غدیر، روزه گرفتن است. در روایات نقل شده که پاداش روزه این روز چنان عظیم است که اگر انسانی از آغاز تا پایان دنیا به عبادت مشغول باشد، ثواب آن با پاداش روزه روز غدیر قابل مقایسه نخواهد بود. امام رضا(ع) می فرمایند اگر مردم آن گونه که باید به غدیر ارادت داشته باشند، فرشتگان روزی ده بار با آنها مصاحفه میکردند. 

یکی دیگر از اعمال روز غدیر نماز روز غدیر است کسی که نماز روز غدیر را می‌خواند مانند کسی است که روز غدیر در کنار حضرت رسول اکرم (ص) و حضرت امیرالمؤمنین (ع) حضور داشته و با آنها بیعت کرده است پس الان می‌توانیم با نماز روز غدیر پس از قرن‌ها گذشت از آن روز اعلام حضور و بیعت کنیم. تا جایی این نماز اهمیت دارد که شیخ طوسی می‌فرماید اگر نتوانستی نماز را ادا کنی قضای آن را به جا بیاورید. ارزش روز غدیر در قیامت مشخص می‌شود، این مسئله نشان‌دهنده عظمت و جایگاه ویژه عید غدیر در فرهنگ اسلامی است.

ایکنا – سخن پایانی.

هدف کتاب «تبلیغات دروغین در برابر فضایل حضرت امیرالمؤمنین علی(ع)» صرفاً بیان فضایل امیرالمؤمنین(ع) نیست؛ بلکه نشان دادن این واقعیت تاریخی است که برخی جریان‌ها در طول قرن‌ها تلاش کرده‌اند اعتبار این فضایل را کاهش دهند یا آن‌ها را نادیده بگیرند. آگاهی از این واکنش‌ها می‌تواند به شناخت بهتر میراث حدیثی و تاریخی اسلام کمک کند.

انتهای پیام