به قلم حجت‌الاسلام والمسلمین رسول چگینی؛ پژوهشگر بنیاد بین‌المللی امامت

غدیر را معمولاً به‌عنوان بزرگ‌ترین اعلام جانشینی در تاریخ اسلام می‌شناسیم. در واپسین ماه‌های عمر پیامبر اکرم(ص)، کاروان عظیم مسلمانان در سرزمین غدیر متوقف شد و رسول خدا(ص) به فرمان الهی، امیرالمؤمنین علی(ع) را به‌عنوان ولی و پیشوای پس از خود معرفی کرد. حادثه‌ای که قرآن کریم اهمیت آن را هم‌سنگ ابلاغ اصل رسالت دانست و از آن با تعابیری کم‌نظیر یاد کرد.

اما یک پرسش اساسی همچنان پیش روی تاریخ اسلام قرار دارد: اگر غدیر چنین آشکار، عمومی و سرنوشت‌ساز بود، چرا به سرانجام مطلوب خود نرسید؟ چرا جامعه‌ای که در غدیر شاهد معرفی امام خود بود، تنها چند هفته بعد مسیر دیگری را در پیش گرفت؟

پاسخ را نباید در غدیر جست‌وجو کرد؛ مشکل در پس از غدیر بود. پیامبر(ص) وظیفه خود را انجام داد. امام نیز معرفی شد. حقیقت نیز برای مردم تبیین گردید. آنچه تحقق پیدا نکرد، حضور و ایستادگی مردمی بود که باید از این حقیقت دفاع می‌کردند. غدیر با کمبود امام مواجه نبود؛ با کمبود امت مواجه بود. عنصر مفقود در غدیر، «ملت مبعوث‌شده» بود؛ مردمی که حقیقت را بشناسند، برای آن هزینه بدهند و در لحظه‌های حساس تاریخ، از امام خود دست نکشند.

بسیاری از مردم در غدیر حضور داشتند، اما همه آنان برای دفاع از غدیر آماده نبودند. تا زمانی که حمایت از ولایت هزینه‌ای نداشت، همراهی آسان بود؛ اما هنگامی که پای انتخاب تاریخی، فشارهای اجتماعی، تهدیدها و از دست دادن منافع به میان آمد، بخش بزرگی از جامعه از صحنه کنار رفت. نتیجه این عقب‌نشینی، تنها محرومیت یک نسل نبود؛ بلکه امت اسلامی قرن‌ها از برکات حضور و حاکمیت امام معصوم محروم شد و تاریخ اسلام هزینه سنگینی برای این کوتاهی پرداخت.

غدیر به ما می‌آموزد که حقانیت یک جریان، به تنهایی برای پیروزی آن کافی نیست. حق، علاوه بر رهبر الهی، به مردمی نیاز دارد که برای دفاع از آن بایستند. اگر جامعه‌ای در لحظه‌های سرنوشت‌ساز مسئولیت خود را فراموش کند، حتی روشن‌ترین حقایق نیز در غبار حوادث پنهان می‌شوند.

اما امروز، پس از چهارده قرن، می‌توان از زاویه دیگری نیز به غدیر نگاه کرد. اگر دیروز مسئله اصلی فقدان «ملت مبعوث‌شده» بود، امروز یکی از مهم‌ترین دستاوردهای مکتب اهل‌ بیت(ع)، تربیت مردمی است که نشان داده‌اند برای دفاع از ارزش‌های الهی، تنها به اظهار محبت اکتفا نمی‌کنند.

ویژگی ملت مبعوث شده

ملت مبعوث‌شده، ملتی است که دین را به یک احساس شخصی تقلیل نمی‌دهد؛ بلکه آن را مسئولیتی اجتماعی می‌داند. ملتی است که در برابر تهدیدها عقب نمی‌نشیند و هنگامی که ارزش‌های قرآن و اهل‌ بیت(ع) در معرض خطر قرار می‌گیرد، میدان را ترک نمی‌کند. چنین ملتی می‌داند که ولایت تنها یک باور ذهنی نیست، بلکه عهدی تاریخی است که باید برای آن ایستاد.

تفاوت اصلی امروز با چهارده قرن پیش را شاید بتوان در همین نقطه جست‌وجو کرد. در صدر اسلام، بسیاری از مردم حق را شناختند، اما برای حفظ آن هزینه ندادند. امروز اما میلیون‌ها انسان در جغرافیای مقاومت نشان داده‌اند که حاضرند برای دفاع از آرمان‌های برخاسته از قرآن و مکتب اهل‌ بیت(ع)، از آسایش، مال و حتی جان خود بگذرند. آنان ثابت کرده‌اند که قدرت‌های بزرگ جهانی نیز نمی‌توانند اراده ملتی را که برای ارزش‌های خود به میدان آمده است، در هم بشکنند.

از همین منظر، تعبیر «ملت مبعوث‌شده» که در ادبیات رهبر شهید انقلاب اسلامی، برای توصیف مردم به کار رفت، تعبیری عمیق، دقیق و برخاسته از فهمی تاریخی از نسبت امت و ولایت است. بعثت در منطق قرآن، صرفاً آگاهی‌بخشی نیست؛ برانگیختن انسان برای ایفای یک رسالت است. ملت مبعوث‌شده نیز ملتی است که از جایگاه تماشاگر حوادث خارج شده و خود را مسئول حفظ ارزش‌های الهی و آرمان‌های دینی می‌داند.

تأکید رهبر معظم انقلاب، حضرت آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای، بر همین حقیقت نیز قابل تحلیل است. نقطه قوت هر حرکت دینی و هر نهضت تمدنی، پیش از آنکه در ابزارها و امکانات مادی نهفته باشد، در وجود مردمی است که به رسالت خود ایمان آورده‌اند. جامعه‌ای که حاضر است برای دفاع از قرآن، اهل‌ بیت(ع)، استقلال، عدالت و کرامت انسانی هزینه بپردازد، از مرحله همراهی عاطفی عبور کرده و به مرحله مسئولیت‌پذیری تاریخی رسیده است.

این سخن به معنای آن نیست که جامعه امروز به نقطه مطلوب و نهایی رسیده است؛ بلکه بدین معناست که یکی از بزرگ‌ترین درس‌های غدیر فهمیده شده است: امام تنها نمی‌تواند تاریخ را بسازد؛ امت نیز باید در کنار امام بایستد. اگر در غدیر، مردم از ولایت حمایت می‌کردند، مسیر تاریخ اسلام به گونه‌ای دیگر رقم می‌خورد و اگر امروز ملت‌ها بر عهد خود با مکتب اهل‌ بیت(ع) باقی بمانند، آینده‌ای متفاوت برای جهان اسلام رقم خواهد خورد.

عید غدیر تنها یادآور نصب امیرالمؤمنین(ع) نیست؛ یادآور مسئولیت امت نیز هست. غدیر از ما نمی‌پرسد که آیا علی(ع) را می‌شناسیم یا نه؛ غدیر از ما می‌پرسد اگر در آن روز حضور داشتیم، آیا در کنار علی(ع) می‌ایستادیم؟ و مهم‌تر از آن، امروز که پرچم همان ولایت برافراشته است، آیا آماده‌ایم هزینه وفاداری به آن را بپردازیم؟

شاید بتوان گفت بزرگ‌ترین تفاوت امروز با روز غدیر، ظهور همان عنصر مفقود تاریخ است؛ «ملت مبعوث‌شده»‌ای که آموخته است حق را تنها نباید شناخت، بلکه باید برای آن ایستاد.

انتهای پیام