علی انسانی، مداح و شاعر اهل بیت(ع) و عضو شورای سیاست‌گذاری جشنواره روایت علوی در گفت‌وگو با ایکنا با بیان اینکه ماندگاری شعر آیینی در گرو رعایت اصول و مؤلفه‌های اصیل ادبی است، گفت: مهم‌ترین مسئله در شعر آن است که شاعر چه می‌گوید و آیا سخن او ماندگار خواهد شد یا صرفاً مصرفی و گذراست. اگر مضمون شعر با ذوق هنری و آرایه‌های ادبی همراه شود، می‌تواند با مخاطب ارتباط برقرار کند و اثری ماندگار بر جای بگذارد. در بحث وزن، موسیقی و ساختار شعر آیینی نیز اصل بر آن است که این عناصر در خدمت معنا قرار گیرند. وزن و موسیقی زمانی ارزشمند هستند که بتوانند پیام شاعر را به شکلی هنرمندانه به مخاطب منتقل کنند و بر تأثیرگذاری اثر بیفزایند. به همین دلیل نمی‌توان فقط به خوش‌آهنگ بودن شعر اکتفا کرد، بلکه محتوا و پیام نیز باید از استحکام و غنا برخوردار باشد.

این شاعر آیینی درباره تفاوت شعر مناسبتی و شعر دارای هویت اظهار کرد: شاعر باید بتواند مناسبت‌ها را به‌صورت هنرمندانه در تار و پود اثر خود جای دهد. اگر مناسبت تنها به شکل مستقیم و شعاری وارد شعر شود، اثر ماندگاری چندانی نخواهد داشت، اما زمانی که شاعر از ظرفیت‌های ادبی و هنری بهره گیرد، شعر هویت پیدا می‌کند و از سطح یک اثر مقطعی فراتر می‌رود. شاعر برای دوری از کلیشه‌ها باید به هنر و خلاقیت خود تکیه کند. مناسبت‌ها باید در لابه‌لای ابیات و با بهره‌گیری از آرایه‌های ادبی و هنری نمود پیدا کنند. این شیوه باعث می‌شود شعر هم پیام خود را منتقل کند و هم از زیبایی و تازگی برخوردار باشد.

ارتباط شعر علوی با صنایع ادبی

وی با اشاره به ویژگی‌های شعر علوی گفت: در شعر علوی تقریباً هیچ سروده‌ای را نمی‌توان یافت که از صنایع ادبی بی‌بهره باشد. هر بیت می‌تواند جلوه‌ای از یک یا چند صنعت ادبی را در خود داشته باشد. البته شاعر نباید به‌صورت تصنعی در پی استفاده از صنایع مختلف باشد؛ زیرا هر صنعت ادبی در جایگاه طبیعی خود در شعر ظهور پیدا می‌کند و زمانی که شعر از جوشش درونی برخوردار باشد، این صنایع نیز به شکل طبیعی در آن جلوه‌گر می‌شوند.

انسانی با تأکید بر اینکه شعر آیینی امروز تا حدودی با آفت کلیشه‌زدگی مواجه شده است، بیان کرد: بارها پیش آمده که مصرعی را سروده‌ام و بعدها متوجه شده‌ام شاعری دیگر سال‌ها قبل همان مضمون را بیان کرده است. این مسئله معمولاً ناآگاهانه رخ می‌دهد، اما واقعیت آن است که در اثر آمیختگی گسترده مضامین و تکرار برخی موضوعات، امروز کمتر با مضمون‌های ناب و کاملاً تازه مواجه می‌شویم. شاعر برای رسیدن به شعر ماندگار و دوری از تکرار باید مطالعات گسترده‌ای در حوزه ادبیات داشته باشد. آشنایی با متون فاخر و آثار بزرگان ادب فارسی یکی از مهم‌ترین نیازهای شاعران است. هر اندازه شاعر با میراث ادبی کشور آشناتر باشد، امکان خلق آثار عمیق‌تر و اصیل‌تر برای او فراهم خواهد شد. شاعران جوان باید از متون کهن و امهات ادبیات فارسی نهایت بهره را ببرند. همچنین لازم است خود را به ابزارها، تکنیک‌ها و صنایع ادبی مجهز کنند. آشنایی با قالب‌های کلاسیک و ظرفیت‌های گسترده ادبیات فارسی می‌تواند به غنای آثار آنان کمک کند و زمینه خلق شعرهای ماندگار را فراهم آورد.

شعر علوی و راز ماندگاری

عضو شورای سیاست‌گذاری جشنواره روایت علوی با بیان اینکه شعر ناب تنها با دانش ادبی شکل نمی‌گیرد، تصریح کرد: در کنار مطالعه و کسب مهارت‌های فنی، توسل و تمسک به عنایات الهی نیز اهمیت فراوانی دارد. بسیاری از شعرهای ماندگار و اثرگذار از دل یک جوشش معنوی و ارتباط قلبی با اهل بیت(ع) پدید آمده‌اند. این نوع شعرها بیش از آنکه حاصل صنعت باشند، محصول اخلاص و الهام هستند و به همین دلیل تأثیر عمیق‌تری بر مخاطب می‌گذارند. نکته دیگر اینکه، شاعر از جمله افرادی است که بیشترین امکان را برای بهره‌گیری از تخیل دارد. یکی از تعبیرهایی که درباره شعر به کار رفته، «سحر حلال» است. این تعبیر نشان می‌دهد که تخیل تا چه اندازه در آفرینش هنری اهمیت دارد و می‌تواند به زیبایی و جذابیت اثر کمک کند.

وی ادامه داد: تخیل باید در شعر حضور پررنگی داشته باشد و به شاعر امکان خلق تصاویر تازه و بدیع را بدهد. البته این تخیل نباید به اصل موضوع یا حقیقت تاریخی آسیب وارد کند. شاعر می‌تواند با بهره‌گیری از قوه خیال، فضایی زیباتر و تأثیرگذارتر خلق کند، اما نباید از چارچوب حقیقت فاصله بگیرد. هر اندازه میدان تخیل شاعر گسترده‌تر باشد، امکان خلق آثار ماندگار نیز افزایش می‌یابد. شعر زمانی در ذهن مخاطب باقی می‌ماند که بتواند تصویری تازه و متفاوت ارائه دهد و این امر بدون بهره‌گیری از تخیل امکان‌پذیر نیست.

انسانی درباره میزان ارتباط شعر آیینی با نسل امروز اظهار کرد: متأسفانه در سال‌های اخیر ذائقه‌های فرهنگی تا حدی تغییر یافته است. شاعر باید زبان زمانه خود را بشناسد و بتواند با مخاطبان عصر خویش سخن بگوید. اگر شعر نتواند با مسائل و نیازهای جامعه ارتباط برقرار کند، طبیعی است که بخشی از مخاطبان خود را از دست خواهد داد. شعر در فرهنگ اسلامی و ایرانی جایگاه بسیار والایی دارد. در روایات نیز به ارزش و اهمیت شعر اشاره شده است. شعر تنها وسیله‌ای برای سرگرمی نیست، بلکه می‌تواند به انسان درس زندگی بدهد، حکمت بیاموزد و در مسیر رشد فکری و معنوی او نقش‌آفرینی کند.

مسئولیت شاعران آیینی

وی با اشاره به برخی احادیث درباره جایگاه شعر گفت: در منابع دینی آمده است که برخی گنج‌ها کلیدهایی دارند و کلید آن‌ها زبان شاعران است. این تعبیر نشان‌دهنده ظرفیت عظیم شعر برای انتقال مفاهیم عمیق انسانی، اخلاقی و معنوی است. به همین دلیل شاعران مسئولیت سنگینی بر عهده دارند و باید از این موهبت در مسیر تعالی جامعه بهره بگیرند. حتی در برخی مقاطع تاریخی، شعر چنان جایگاهی داشته که در کنار وحی مورد توجه قرار گرفته است، هرچند پیامبر اکرم(ص) تأکید می‌کردند که شاعر نیستند و آنچه دریافت می‌کنند وحی الهی است. همین مسئله نشان می‌دهد که شعر در فرهنگ اسلامی چه منزلت بلندی دارد.

این شاعر با انتقاد از کم‌رنگ شدن ذائقه ادبی در میان بخشی از جامعه گفت: متأسفانه برخی جریان‌های فرهنگی موجب شده‌اند که مخاطبان کمتر به دنبال شعر فاخر باشند. همان‌گونه که رهبر شهید نیز در یکی از محافل ادبی اشاره کردند، گاهی به جای ارتقای ذائقه مخاطب، سلیقه‌ها به سمت آثار سطحی سوق داده می‌شود. اگر جوان ایرانی با شعر اصیل و فاخر آشنا شود، به‌راحتی می‌تواند آثار قوی را از آثار ضعیف تشخیص دهد. مشکل اصلی آن است که در برخی موارد فرصت آشنایی کافی با ادبیات ارزشمند برای نسل جدید فراهم نشده است. ارتقای جایگاه شعر در جامعه نیازمند یک عزم فرهنگی گسترده است. همه اصحاب فرهنگ، هنر، رسانه و آموزش باید در این زمینه نقش‌آفرینی کنند. هر اندازه آشنایی جامعه با شعر فاخر بیشتر شود، زمینه برای رشد ادبیات متعهد و اثرگذار نیز فراهم‌تر خواهد شد.

عضو شورای سیاست‌گذاری جشنواره روایت علوی در پایان با اشاره به برگزاری نخستین جشنواره «روایت علوی» گفت: این جشنواره با هدف ترویج جریان هنر شیعی ـ انقلابی و با محوریت فضائل امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) در قالب‌های مختلف هنری برگزار می‌شود. امیدواریم این رویداد بتواند زمینه معرفی آثار ارزشمند و استعدادهای تازه را فراهم کند و گامی مؤثر در مسیر گسترش فرهنگ علوی و هنر متعهد بردارد. علاقه‌مندان می‌توانند برای آگاهی از شرایط حضور، نحوه ارسال آثار، متون پژوهشی و زمان‌بندی جشنواره به پایگاه اطلاع‌رسانی این رویداد مراجعه کنند.

انتهای پیام