سپهر زارعی، معاون میراث فرهنگی استان هرمزگان در گفت‌وگو با ایکنا با بیان اینکه محدودیت‌های ناشی از شرایط موجود و تعطیلی موزه‌ها، در عین ایجاد چالش، فرصتی نوآورانه برای پیوند میان دانش باستان‌شناسی و دنیای دیجیتال پدید آورد، اظهار کرد: هفته میراث فرهنگی امسال با شرایطی خاص گره خورد که برگزاری فیزیکی نمایشگاه‌ها را در سراسر کشور، و به‌ویژه در استان هرمزگان، با محدودیت جدی مواجه کرد. اما هدف ما در این مقطع، فراتر از یک نمایشگاه عادی بود؛ ما بر آن بودیم تا موزه ملی ایران را به محملی برای روایت زنده و پویای تاریخ هرمزگان تبدیل کنیم. این نمایشگاه، که اکنون به صورت برخط (آنلاین) در دسترس قرار گرفته است، ماحصل تلاش مشترک موزه ملی ایران و موزه باستان‌شناسی و مردم‌شناسی خلیج فارس است که با هدف بازنمایی هویت تاریخی این پهنه آبی طراحی شده است. این نمایشگاه از دوم خرداد افتتاح و حداقل برای یک ماه دایر خواهد بود. آثار به نمایش در آمده در این نمایشگاه مجازی در موزه ملی ایران نگهداری می‌شوند.

وی در تبیین ابعاد محتوایی این رویداد افزود: نمایشگاهی که تدارک دیده شده، صرفاً ویترینی از اشیای باستانی نیست؛ بلکه روایت زیست انسان در کنار خلیج فارس است که از قدیمی‌ترین محوطه‌های شناخته‌شده، یعنی دوره‌ای در حدود یک میلیون سال پیش، آغاز شده و تا دوره‌های متأخر تاریخی ادامه می‌یابد. در واقع، بازدیدکننده از طریق لینکی که موزه ملی در اختیار قرار می‌دهد، نه تنها از گالری‌های تخصصی باستان‌شناسی عبور می‌کند، بلکه با میراث طبیعی و ناملموس هرمزگان نیز روبرو می‌شود. ما در این مسیر سعی کردیم عناصر حیاتی مانند فرهنگِ دریا و دریانوردی، دانش بومیِ لنج‌سازی و سایر جوانب فرهنگ و تمدن مردم هرمزگان را به شیوه‌ای درگیرکننده به نمایش بگذاریم.

زارعی در پاسخ به پرسشی درباره چرایی انتخاب نام «هرمز» برای این نمایشگاه و اهداف راهبردی آن، چنین توضیح داد: شرایط و حوادث اخیر منطقه، نگاه جهانی را بیش از پیش به سمت تنگه هرمز و خلیج فارس معطوف کرد. در این فضا، ما نه تنها با تهدیدات امنیتی، بلکه با چالش‌های مزمنِ تحریف نام و هویت این پهنه آبی نیز مواجه هستیم. از این رو، نمایش این پیشینه تاریخی، به مثابه پاسخی مستدل و سندی زنده بر قدمت حضور ایرانیان در این سرزمین است.

وی ادامه داد: آنچه ما امروز دریای پارس می‌نامیم، همواره زیست‌گاه مردمان متمدنی بوده که پیوندی ناگسستنی با این آب‌ها داشته‌اند. سیاست ما در این نمایشگاه، عبور از نگاه‌های تک‌بعدی است. ما می‌خواهیم مخاطب ایرانی در هر نقطه‌ای از کشور، حتی در دورترین نقاط که دسترسی فیزیکی به موزه ملی یا موزه خلیج فارس بندرعباس ندارند، این حافظه مشترک را لمس کند. همچنین در حال بررسی راهکارهایی هستیم تا این بستر مجازی را به روی مخاطبان بین‌المللی نیز بگشاییم و روایت واقعی تاریخ این منطقه را به گوش جهانیان برسانیم.

تلفیقی از اشیای گمشده و مخازن موزه‌ها

معاون میراث فرهنگی هرمزگان در ادامه با اشاره به جزئیاتِ آثار ارائه شده، تصریح کرد: بخش بزرگی از اشیای این نمایشگاه از مخازن موزه خلیج فارس بندرعباس خارج شده‌اند؛ آثاری که بسیاری از آن‌ها تاکنون فرصت دیده شدن توسط عموم را نیافته بودند و یا تنها در اختیار پژوهشگران بودند. ما از این فرصت مجازی استفاده کردیم تا این گنجینه‌ها را در کنار اشیای شاخص موزه ملی قرار دهیم و روایتی منسجم از تاریخ ۹۰۰ کیلومتر نوار ساحلی هرمزگان، از سواحل خلیج فارس تا تنگه هرمز و دریای عمان، ارائه دهیم. این نمایشگاه، جزایر چهارگانه استان را نیز به عنوان سنگرهای هویتی و تمدنی ایرانیان با دقتِ علمی معرفی می‌کند.

زارعی در بخشی از این گفت‌وگو به تشریح گاه‌شمار تاریخیِ آثار نمایشگاه پرداخت و گفت: وقتی از قدمت صحبت می‌کنیم، از بازه‌های زمانیِ حیرت‌انگیزی سخن می‌گوییم. نخستین بخش نمایشگاه به «محوطه دِهِل» اختصاص دارد. این محوطه، قدیمی‌ترین سکونتگاه شناخته‌شده انسان در کرانه‌های شمالی خلیج فارس است که قدمت آن به یک میلیون تا ۴۰۰ هزار سال پیش بازمی‌گردد. در اینجا، بازدیدکنندگان ابزارهای سنگی متعلق به دوره «آشولی» را خواهند دید که نشان‌دهنده هوشمندی انسان‌های نخستین در تطبیق با شرایط زیستی خلیج فارس است.

وی با اشاره به یک یافته مهم باستان‌شناسی در جزیره هرمز ادامه داد: شاید برای مخاطبان جالب باشد که بگویم تا پیش از بررسی‌های اخیر، تصور عمومی بر این بود که سکونت در جزیره هرمز محدود به دوره اسلامی است. اما اکتشافات جدید، این تاریخ را به بیش از ۴۰ هزار سال پیش بازگردانده است. ما ابزارهای سنگی متعلق به بازه زمانی ۴۰ هزار سال پیش را در این نمایشگاه رونمایی کرده‌ایم. یعنی برخلاف تصور رایج، پیش از مادها و بسیار پیش از آن، انسان در شبه‌جزیره هرمز و جزیره قشم سکونت داشته و این جزایر، کانون‌های زیستیِ فعال بوده‌اند.

وی در ادامه به معرفی محوطه «اکت آهو» پرداخت و گفت: وقتی به دوره نوسنگی (حدود ۸ تا ۹ هزار سال پیش) می‌رسیم، به پناهگاه صخره‌ای «اکت آهو» در بستک می‌رسیم. این مکان یکی از کهن‌ترین نمونه‌های نقاشی‌های صخره‌ای در جنوب ایران را در خود جای داده است. ما در نمایشگاه، تصاویر مستندنگاری شده از این نقاشی‌ها و ابزارهای سنگیِ مرتبط با آن را به نمایش گذاشته‌ایم. در بخش‌های بعدی، وارد دوره «مس و سنگ» می‌شویم؛ جایی که با محوطه «تمب » مواجهیم. این تپه با قدمتی حدود ۶ تا ۷ هزار سال، نشان‌دهنده شکوفایی کشاورزی و آغاز تبادلات منطقه‌ای در فارس جنوبی است که باستان‌شناسان آن را به فرهنگ «باکو» منتسب می‌دانند.

بستر مجازی؛ فراتر از یک بازدید ساده

زارعی در پاسخ به سوالی درباره میزان استقبال و کارآمدی فضای مجازی برای انتقال مفاهیم میراث فرهنگی چنین توضیح داد: تعطیلی موزه‌ها شاید در ظاهر یک تهدید باشد، اما این بستر مجازی به ما اجازه داد تا تعاملی دوطرفه ایجاد کنیم. وب‌سایتِ نمایشگاه به گونه‌ای طراحی شده که بازدیدکننده تنها نظاره‌گر نیست؛ او می‌تواند روی هر اثر کلیک کند، تصاویر با کیفیت محوطه کشف آن را ببیند و توضیحات پژوهشی مفصل درباره آن را مطالعه کند. فراتر از آن، ما فیلم‌ها و کلیپ‌های آموزشی از میراث ناملموس و طبیعی هرمزگان را بارگذاری کرده‌ایم که بازدیدکننده را مستقیماً به بطن زندگی مردم بومی می‌برد.

وی افزود: نکته جذاب‌تر این است که ما مصاحبه‌های تخصصی با کاوشگران این محوطه‌ها را نیز در نمایشگاه قرار داده‌ایم. بازدیدکننده می‌تواند روایت دست‌ اول باستان‌شناسی را از زبان کسی بشنود که کلنگ کاوش را در آن محوطه به زمین زده است. این سفر آگاهانه، تجربه‌ای است که حتی در بازدیدهای فیزیکیِ معمولی هم به ندرت نصیب مخاطب می‌شود.

زارعی در ادامه به دوران طلاییِ دریانوردی ایرانیان اشاره کرد و گفت: پس از پشت سر گذاشتن دوران پیش از تاریخ، نمایشگاه به دوران اقتدار ایران در خلیج فارس می‌رسد. از دریانوردی دوره هخامنشیان گرفته تا محوطه‌های شاخصِ اشکانی و ساسانی در پس‌کرانه‌ها و سواحل خلیج فارس. این آثار، شواهدِ انکارناپذیرِ حضورِ منسجم و قدرتمندِ ایرانیان در این آبراهه بزرگ بین‌المللی است. ما در این نمایشگاه نشان می‌دهیم که چگونه هویت مردم هرمزگان، با این پهنه آبی عجین شده و این پیوند، ریشه‌ای به قدمتِ حضورِ بشر در این سرزمین دارد.

وی  در پایان ابراز امیدواری کرد و گفت: مطمئنم که این نمایشگاه برای تمامی ایرانیان جذاب خواهد بود، زیرا تصورات غلط درباره قدمت سکونت در خلیج فارس را اصلاح می‌کند. وقتی مخاطب می‌بیند که اجدادِ او در هزاره‌های پیشین، چگونه با دریا پیوند خورده و تمدن ساخته‌اند، نوع نگاهش به مسائلِ امروزِ این منطقه نیز عمیق‌تر و متفاوت‌تر خواهد شد. این نمایشگاه، سندی بر جاودانگیِ این آب‌هاست.

انتهای پیام