به گزارش ایکنا، حجت‌الاسلام والمسلمین مهرداد آقاشریفیان، عضو هیئت‌علمی دانشگاه هنر اصفهان، شامگاه ۲۷ اردیبهشت‌ماه در نشست علمی «سیمای اخلاقی پیامبر در هنر نگارگری و شعر فارسی» حضور یافت.

این نشست عضوی از مجموعه جلسات کنگره بین‌المللی «۱۵ قرن تجلی نور نبوی» بود. وی در این برنامه با اشاره به جایگاه بی‌بدیل پیامبر اکرم(ص) اظهار کرد: در عالم وجود، درباره هیچ موجودی جز پیامبر این تعبیر به‌کار نرفته است که در شأن او بفرمایند ما تو را رحمة للعالمین آفریدیم. همان‌گونه که در آیه ۱۷۰ سوره انبیا صراحتاً ذکر شده است: «وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ»؛ و ما تو را جز رحمتی برای جهانیان نفرستادیم.

آقاشریفیان با بیان اینکه قرآن کریم، سنت نبوی و روایات معصومین(ع)، منبع اصلی هنر اسلامی با هر تعریفی به‌شمار می‌روند، اظهار داشت: اگرچه در مبانی نظری، تعاریف گوناگونی از هنر اسلامی وجود دارد و برخی آن را به جای هنر اسلامی، هنرِ مسلمین می‌نامند، اما در هر صورت، این هنر به‌طور کامل مرهون سنت نبوی و ولوی است.

وی اظهار کرد: در طول چهارده قرن گذشته، پس از آیات قرآن و ذات اقدس الهی، بیشترین میزان تکرار و بسامد در انواع مختلف هنرها همچون شعر، نگارگری، داستان و نقاشی، متعلق به نعت و ستایش پیامبر اکرم(ص) بوده است. همچنین ژانرها و گونه‌های مختلف هنری، از هنرهای تصویری و بصری نظیر خوشنویسی، نقاشی، معماری و کاشیکاری گرفته تا سایر فنون، همگی وام‌دار ادبیات اسلامی هستند که خود به‌شدت از معارف قرآن کریم سیراب می‌شود.

عضو هیئت‌علمی دانشگاه هنر اصفهان در ادامه با دسته‌بندی هنرها به دو گروه عمده، تصریح کرد: دسته‌ای از هنرها مانند شعر، نشید و سرود، گوش‌پایه هستند؛ به‌طوری که سنت مداحی و ستایش وجود نورانی پیامبر(ص) از همان لحظه مبعث و با نخستین مدیحه‌سرایی حضرت جبرئیل آغاز شد و با اشعار شاعران فراوان ادامه یافت. در این عرصه، ما با طیف گسترده‌ای از پرده‌خوانی، آواز، اذان، نثر و شعر مواجهیم که با بهره‌گیری از صناعات ادبی همچون تشبیه و استعاره، عظمت نبی اعظم(ص) را به تصویر می‌کشند. در مقابل نیز، هنرهای دیداری‌‌پایه قرار دارند که در آن‌ها هنرمند و ادیب با استفاده از صنایع بصری و ادبی مخصوص، در پی نشان دادن شکوه آن حضرت به مخاطب هستند.

عضو هیئت‌علمی دانشگاه هنر اصفهان در ادامه با اشاره به گستره وسیع حضور نام و یاد پیامبر(ص) در لایه‌های مختلف فرهنگ و تمدن اسلامی، بیان کرد: این حضور چنان ریشه‌دار است که حتی در سفالینه‌های قرون چهارم و پنجم نیشابور، تزیینات مزین به نام و احادیث ایشان به چشم می‌خورد. همچنین در دوره صفویه، پدیده‌هایی همچون لباس فتح که با ذکر جوشن‌کبیر و سخنان نبوی آراسته می‌شد، و یا قلعه یاسین (چارچوبی مزین به سوره یاسین که مسافران برای سلامت از درون آن عبور می‌کردند)، همگی نشان‌دهنده پیوند عمیق زندگی روزمره با معنویت نبوی است.

آقاشریفیان وجه مشترک تمامی این هنرهای متنوع را ارائه تصویری مقدس از پیامبر(ص) دانست و در تبیین تفاوت‌های بازنمایی در اسلام و مسیحیت تصریح کرد: برخلاف مسیحیت، در اسلام به‌ دلیل غلبه رویکرد تنزیهی، از چهره‌پردازی پرهیز شده است. اگرچه نگاره‌هایی از چهره ایشان در قرون پنجم تا نهم هجری وجود داشت، اما با ظهور دولت صفویه، هنرمندان به نورانی کردن سیمای پیامبر(ص) روی آوردند؛ به‌طوری که چهره ایشان دیگر ترسیم نمی‌شد و عمدتاً در پسِ پرده‌ای شیری، طلایی و یا در هاله‌ای از نور قرار می‌گرفت. وی همچنین خوشنویسی را در هر دو قلمرو ایران و عثمانی، از بزرگترین هنرهایی برشمرد که به زیباترین شکل به توصیف و ترسیم سیمای معنوی پیامبر(ص) پرداخته است.

وی در ادامه با استناد به تعابیر ارزشمند رهبری شهید در خصوص پیوند تمدن و هنر، بیان کرد: ایشان معتقد بودند که اگر به جریان فرهنگی برخاسته از نبوت توجه تمدنی داشته باشیم اما از ابزار هنر بهره نگیریم، این فرهنگ رشد نخواهد کرد. این ضرورت در مورد معرفی وجود مقدس نبی خاتم(ص) نیز صدق می‌کند؛ چرا که صاحبان انگیزه‌های باطل در دنیا به‌شدت از ابزار هنر استفاده می‌کنند. لذا برای تبیین شخصیت ممتاز پیامبر(ص) که در جهان حرف اول را می‌زند، استفاده از زبان هنر برای هر انسان صاحب‌عقلی یک ضرورت انکارناپذیر است.

نظر نویسنده و محقق یهودی در مورد پیامبر(ص)

آقاشریفیان در ادامه با اشاره به جایگاه جهانی پیامبر اکرم(ص)، به کتاب «صد چهره مؤثر تاریخ» نوشته مایکل هارت اشاره کرد و گفت: جالب توجه است که هارت، با وجود پیشینه یهودی و عدم دلبستگی عاطفی به اسلام، حضرت محمد(ص) را مؤثرترین شخصیت در کل تاریخ بشر معرفی کرده است. او در حالی این انتخاب را انجام داده که نام شخصیت‌های بزرگی همچون کوروش، مانی و فیلسوفان نامدار چینی را نیز در فهرست خود آورده است. این نشان‌دهنده آن است که در ۷۰ سال اخیر، رویکرد جهان به سمت اسلام و شناخت پیامبر(ص) بسیار مشهود شده و ما باید قدر این موقعیت تاریخی را بدانیم.

وی در بخش دیگری از سخنان خود به تجلی نام و نعت پیامبر(ص) در هنرهای تزئینی اشاره کرد و افزود: در هنر کاشیکاری، همواره نام مقدس نبی‌ اکرم(ص) و اشعار نغزی همچون سروده‌ی مشهور سعدی با مطلع «حَسُنَتْ جَمیعُ خِصالِهِ» درخشش داشته است. همچنین سنت حلیه‌نویسی که تلاشی هنرمندانه برای توصیف ویژگی‌های اخلاقی و سیمای قدسی پیامبر(ص) در قالب هنر خوشنویسی است، از گذشته در میان اهل فتوت رایج بوده و امروزه نیز در کشورهایی چون ترکیه رونق بسیار دارد؛ چنان‌که در سال‌های اخیر، هنرمندان ایرانی توانسته‌اند در مسابقات بین‌المللی حلیه‌نویسی در ترکیه رتبه‌های برتر را از آن خود کنند.