به گزارش ایکنا، سرویس اندیشه و معارف ایکنا هفته‌ای که گذشت مجموعه‌ای از رویدادهای متنوع اما به‌هم‌پیوسته را پوشش داد که محور مشترک بسیاری از آن‌ها، نسبت «اندیشه»، «هویت ایرانی ـ اسلامی» و «تحولات معاصر» بود. بخشی از این مطالب به بازخوانی میراث فکری و علمی اختصاص داشت؛ از جمله ویژه‌برنامه‌های نخستین سالگرد حکیم حشمت‌پور، آیین بزرگداشت پروفسور یوسف ثبوتی، رونمایی و معرفی کتاب‌هایی مانند «سخن ثبوتی»، «اقلیم مورخان» و «زن، ازدواج و خانواده در ایران باستان» و نیز یادداشت‌هایی از حکمت‌الله ملاصالحی و روح‌الله کریمی.

همچنین موضوعاتی با رویکرد تحلیلی و اجتماعی هم دیده می‌شد؛ مانند گفت‌وگوی سیدجواد میری درباره «دیکتاتوری سیاره‌ای» و بازنگری در علوم انسانی، نشست «فقه جنگ»، همایش «امر ملی و جنگ»، پرسش فقهی از آیت‌الله نوری همدانی و گفت‌وگوی سیدمجید نبوی درباره چالش‌های هوش مصنوعی در علوم انسانی. دو بسته ویژه «نگار آیه» و «امیر دانایی» نیز با محور عید غدیر طراحی شده بود که یکی به نام‌ها و مفاهیم قرآنی مرتبط با امیرالمؤمنین(ع) می‌پرداخت و دیگری حکمت‌های نهج‌البلاغه را روایت می‌کرد. در ادامه مهمترین رویدادها را به اختصار می‌خوانیم:

سیاست‌ورزی در ترازوی اخلاق و منافع ملی؛ تجلیل از شهیدان لاریجانی و خرازی

آیین نکوداشت شهیدان علی لاریجانی، سیدکمال خرازی و جمعی از شهدای دانشگاه، در دانشگاه تهران برگزار شد و سخنرانان این مراسم از این دو چهره به‌عنوان نمادهای عقل دیپلماتیک، اخلاق سیاسی و حکمرانی خردمندانه یاد کردند. محمدحسین امید، رئیس دانشگاه تهران، با اشاره به نقش علمی و سیاسی آنان، بر تلاش این دو شهید برای تقویت قدرت و دیپلماسی ایران تأکید کرد و محسن حاجی‌میرزایی نیز مشورت‌پذیری، آینده‌نگری و توجه به منافع ملی را از ویژگی‌های برجسته شهید لاریجانی دانست. در ادامه، حجت‌الاسلام رسول جعفریان و مهدی سبحانی از منش اخلاقی، اعتدال و عقلانیت سیاسی این دو شهید سخن گفتند و آنان را سرمایه‌های فکری و دیپلماتیک کشور توصیف کردند. همچنین علی‌اکبر موسوی موحد با تأکید بر اینکه اقتدار آینده ایران در گرو پیوند علم و فناوری است، دانشگاه و تولید دانش را مهم‌ترین پشتوانه قدرت ملی دانست.

متن کامل این نشست را اینجا بخوانید و همچنین گزارش تصویری را اینجا ببینید. 

طراطِ مستقیمی که علی است

در آستانه عید غدیر، سرویس اندیشه و معارف ایکنا به معرفی کتاب «اللوامع النورانیة فی أسماء علی و أهل بیته القرآنیة» اثر سیدهاشم حسینی بحرانی پرداخته؛ اثری روایی که تلاش می‌کند نشانه‌ها و اوصاف اهل‌ بیت(ع) را در لایه‌های تفسیری و تأویلی قرآن جست‌وجو کند. نویسنده در این کتاب، آیات قرآن را براساس ترتیب سوره‌ها بررسی کرده و ذیل هر آیه، روایاتی از پیامبر(ص) و ائمه(ع) آورده است که به جایگاه ولایت و امامت اشاره دارند. در نخستین بخش این مجموعه، توجه ویژه‌ای به سوره حمد و مفهوم «صراط مستقیم» شده است. حسینی بحرانی با استناد به روایات امام صادق(ع) و امام باقر(ع)، «صراط مستقیم» را به ولایت و پیروی از امیرالمؤمنین علی(ع) تفسیر می‌کند و این مسیر را راه هدایت در دنیا و نجات در آخرت می‌داند. در این روایت‌ها، امامان(ع) نه‌تنها راهنمایان هدایت، بلکه محل ظهور علم و اراده الهی معرفی شده‌اند؛ چنان‌که شناخت و پذیرش ولایت آنان، شرط عبور ایمن از صراط و رسیدن به رستگاری توصیف شده است.

انباشت اطلاعات دینی، تضمین دینداری نیست

در نشست علمی «نقش بازخوانی مفهوم کودکی در تبیین عرفان کودک» که در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی 22 اردیبهشت‌ماه برگزار شد، محسن ربانی با بازخوانی مفهوم کودکی در نسبت میان دین و مدرنیته، تأکید کرد که کودک در نگاه دینی دارای «هویت مستقلِ وابسته» است؛ یعنی در عین استقلال در نیازها و شخصیت، پیوند تربیتی خود را با خانواده و جامعه حفظ می‌کند. او با اشاره به مراحل مختلف کودکی در اسلام، بر ضرورت توجه به رشد فرهنگی و معنوی کودکان فراتر از آموزش صرف تأکید کرد. ربانی در ادامه با نقد نگاه ابزاری به کودک گفت انباشت اطلاعات دینی به معنای دینداری نیست و نباید کودکان را صرفاً با معیارهای آموزشی ارزش‌گذاری کرد. وی بر اهمیت زیست معنوی، بازی و استفاده از زبان متناسب با نسل جدید برای تربیت عرفانی کودکان تأکید کرد و خواستار ایجاد تعادل میان آزادی، مسئولیت‌پذیری و مراقبت از کودک شد.

چرا برخی از اندیشمندان علوم انسانی ایران در برابر جنگ رمضان دچار سکوت شدند؟

۲۱ اردیبهشت‌ماه خبرگزاری ایکنا میزبان سیدجواد میری، جامعه‌شناس و عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی بود؛ گفت‌وگویی که در آن تلاش شد تحولات اخیر منطقه و «جنگ رمضان» در چارچوب مفهومی تازه‌ای با عنوان «دیکتاتوری سیاره‌ای» تحلیل شود. میری در این گفت‌وگو توضیح داد که جهان امروز دیگر صرفاً با دیکتاتوری دولت‌ها یا افراد اداره نمی‌شود، بلکه شبکه‌ای از فناوری، داده، شرکت‌های فراملی، ساختارهای امنیتی و قدرت‌های جهانی، شکل جدیدی از حکمرانی را پدید آورده‌اند که بر زندگی انسان‌ها در مقیاس جهانی اثر می‌گذارد. او همچنین با اشاره به نقش هوش مصنوعی، پلتفرم‌های دیجیتال و نظام‌های نظارتی، از شکل‌گیری نوعی «پان‌اپتیکون جهانی» سخن گفت. میری در بخش دیگری از این گفت‌وگو، «جنگ رمضان» را نقطه عطفی برای بازاندیشی در علوم انسانی ایران دانست و تأکید کرد بسیاری از مفاهیم رایج علوم اجتماعی توان تحلیل تحولات جدید جهانی را ندارند. به گفته او، علوم انسانی در ایران همچنان با ادبیات توسعه، بازار آزاد و نظم لیبرال به جهان می‌نگرد و برای فهم پدیده‌هایی چون محور مقاومت، جنگ ترکیبی و نظم نوین جهانی نیازمند مفاهیم و ادبیات نظری تازه است. او در پایان بر ضرورت بازنگری متخصصان علوم انسانی در درک خود از جهان، منطقه و جایگاه ایران تأکید کرد.

گفتگو کامل به همراه فیلم را اینجا بخوانید و ببینید. 

متن کامل این نشست را اینجا بخوانید. 

فقهای معاصر درباره حدود مقابله‌به‌مثل در جنگ چه می‌گویند

نشست علمی «بررسی فقهی حمله به کشورهای مسلمان میزبان پایگاه‌های دشمن» با حضور جمعی از استادان حوزه و دانشگاه در پژوهشگاه فقه معاصر 20 اردیبهشت‌ماه برگزار شد؛ نشستی که در آن ابعاد فقهی جنگ‌های مدرن، سلاح‌های غیرمتعارف و نسبت میان روایات فقهی و الزامات نظامی امروز مورد بررسی قرار گرفت. حجت‌الاسلام کاظم قاضی‌زاده در این نشست با استناد به آیات قرآن و روایات، بر اصولی همچون پرهیز از توسعه جنگ، تفکیک میان نظامیان و غیرنظامیان، رعایت مصلحت و محدود بودن مقابله به مثل تأکید کرد و گفت هرگونه اقدام نظامی باید با در نظر گرفتن شرایط پیچیده «جنگ‌های ترکیبی» و مصالح کلان صورت گیرد. وی همچنین با اشاره به دیدگاه‌های مختلف فقها درباره «القای سم» و سلاح‌های کشتار جمعی، استفاده از این ابزارها را از چالش‌های مهم فقه جنگ در دوران معاصر دانست. در ادامه این نشست، ناقدان برنامه با تأکید بر ضرورت «موضوع‌شناسی» در فقه نبرد، خواستار عبور از بحث‌های صرفاً انتزاعی و توجه به واقعیت‌های سیاسی و نظامی جهان امروز شدند. سیدصادق حقیقت با اشاره به پدیده مدرن «دولت ـ ملت» و جنگ‌های ترکیبی، تأکید کرد بسیاری از فروض جدید در فقه سنتی سابقه نداشته و نیازمند بازخوانی عقلانی و مبتنی بر بنای عقلا هستند. همچنین در این نشست مشروعیت حمله به پایگاه‌های نظامی دشمن در کشورهای منطقه، حکم فقهی حمله به زیرساخت‌ها و اماکن دومنظوره و نیز حدود مقابله‌به‌مثل در جنگ‌های جدید مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

متن کامل این نشست را اینجا بخوانید. 

«انسان‌بودن»؛ مسئولیتی خطیر میانِ ورطه ظلمات و ساحتِ قدس

حکمت‌الله ملاصالحی، استاد دانشگاه تهران در یادداشتی که در اختیار ایکنا قرار داده بود با اشاره به تهدیدی که ترامپ از «گشودن درهای جهنم» سخن می‌گوید، می‌نویسد که چنین ادبیاتی بیش از هر چیز نشان‌دهنده وضعیت و منش جهنمیِ کسانی است که بر پایه تهدید، خشونت و سلطه‌جویی سخن می‌گویند. او با بهره‌گیری از زبان استعاریِ بهشت و جهنم توضیح می‌دهد که جهنم صرفاً مفهومی اخروی نیست، بلکه در همین جهان و در رفتارهایی چون جنگ‌افروزی، بی‌عدالتی، دروغ و تحمیل رنج بر دیگران تجلی می‌یابد و انسان‌ها خود می‌توانند آن را در زندگی فردی و جمعی بسازند. در مقابل، بهشت در زیست اخلاقی، کرامت انسانی و ایستادگی آگاهانه در برابر ظلم و تهدید معنا پیدا می‌کند؛ از این رو انسان‌بودن مسئولیتی اخلاقی است و هر جامعه و هر انسان در همین زندگی دنیوی در حال شکل دادن به سرنوشت و «قیامت» خویش است.

«اقلیم مورخان»؛ تلاشی برای عبور از تاریخ‌نگاری عامیانه به تاریخ‌ورزی علمی

کتاب «اقلیم مورخان؛ مهارت‌های تاریخ‌ورزی علمی» نوشته حسن حضرتی از سوی انتشارات دانشگاه تهران منتشر شد؛ اثری که با تمرکز بر روش‌ها و مهارت‌های پژوهش تاریخی، تلاش دارد تاریخ‌نگاری را از سطح گردآوری عامیانه داده‌ها به پژوهشی علمی و روشمند ارتقا دهد. نویسنده در این کتاب تأکید می‌کند که بدون تسلط بر مهارت‌های تاریخ‌ورزی علمی، پژوهش تاریخی فاقد استحکام علمی و به‌ راحتی قابل ابطال خواهد بود. حضرتی همچنین با نقد شیوه‌های رایج آموزش تاریخ در دانشگاه‌ها، رویکرد اطلاعات‌محور و فاقد مهارت‌آموزی را از عوامل تربیت دانشجویان کم‌مهارت در این رشته دانسته و بر ضرورت بازنگری جدی در برنامه‌های درسی تاریخ تأکید کرده است؛ بازنگری‌ای که به گفته او باید بر آموزش روش‌ها و مهارت‌های تخصصی تاریخ‌پژوهی استوار باشد.

ویژگی‌های روشنفکران بیمار از منظر رهبری شهید

محمد محمدرضایی، استاد دانشگاه تهران، شامگاه ۲۳ اردیبهشت‌ماه در نشست علمی «کلام قرآنی در اندیشه رهبر شهید» که از سوی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار شد، به تشریح نگاه رهبری شهید به مفهوم روشنفکری و ویژگی‌های «روشنفکران بیمار» پرداخت. وی با بیان اینکه روشنفکر واقعی باید حقیقت‌جو، ظلم‌ستیز و آگاه‌کننده جامعه باشد، گفت از منظر رهبری شهید، عقلانیت و تعبد در تقابل با یکدیگر نیستند و شخصیت‌هایی مانند شهید مطهری و شهید بهشتی نمونه روشنفکران متدین و عقل‌گرایی بودند که از آموزه‌های اسلامی دفاع می‌کردند.

وی در ادامه «غرب‌زدگی»، «دوری از مردم»، «دنیاطلبی»، «تردید در آرمان‌های انقلاب» و «وابستگی فکری به غرب» را از مهم‌ترین ویژگی‌های روشنفکران بیمار دانست و تأکید کرد که این جریان‌ها اغلب بدون توجه به شرایط بومی، به تقلید از الگوهای غربی روی آورده‌اند. محمدرضایی همچنین با اشاره به تأکید رهبری شهید بر مواجهه فکری با اندیشه‌های انحرافی، تصریح کرد که راه مقابله با این جریان‌ها، تکفیر و برخوردهای تند نیست، بلکه باید با نقد علمی، گفت‌وگو و تبیین عقلانی، ضعف این دیدگاه‌ها را برای نسل جوان آشکار کرد.

هنگام بروز اختلاف‌ها چه کنیم

سرویس اندیشه و معارف ایکنا با نزدیک شدن به عید سعید غدیر خم، بسته‌ای ویژه از حکمت‌های امیرالمؤمنین علی(ع) را برای مخاطبان خود تدارک دیده است؛ مجموعه‌ای برگرفته از کتاب «کران بی‌کران؛ کاوشی در کلمات قصار امیرالمؤمنین(ع)» نوشته سیده زینب شیرازی، می‌کوشد با مروری بر آموزه‌های نهج‌البلاغه، راهکارهایی اخلاقی و کاربردی برای مواجهه با مسائل و فراز و نشیب‌های زندگی ارائه دهد. این قسمت با مروری بر حکمت‌های اول نهج‌البلاغه تهیه شده و به تبیین شیوه صحیح مواجهه با اختلاف‌ها، نزاع‌ها و فتنه‌های اجتماعی از منظر امیرالمؤمنین علی(ع) اختصاص دارد. در این نوشتار با استناد به حکمت «كُنْ فِي الْفِتْنَةِ كَابْنِ اللَّبُونِ»، تأکید می‌شود که انسان در شرایط آشوب و درگیری‌های فکری و اجتماعی نباید به ابزاری در دست جریان‌ها و گروه‌های مختلف تبدیل شود؛ نه به‌ گونه‌ای که تمام توان و ظرفیت خود را در اختیار یک طرف قرار دهد و نه حتی در مقاطع مختلف زمینه سوءاستفاده دیگران را فراهم کند.

این مطلب همچنین با شرح مفهوم «فتنه» و تشبیه «ابن‌اللبون» در کلام امام علی(ع)، بر ضرورت حفظ عقلانیت، میانه‌روی، دوری از هیجان‌زدگی و تلاش برای اصلاح و برقراری صلح میان افراد تأکید دارد و می‌کوشد مخاطب را با یکی از مهم‌ترین آموزه‌های اخلاقی و اجتماعی نهج‌البلاغه در مواجهه با بحران‌ها و اختلاف‌ها آشنا کند.

تفکر نقادانه؛ حلقه مفقوده نظام آموزشی در عصر جنگ رسانه‌ای

روح‌الله کریمی، دانشیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، با عنوان «تفکر نقادانه؛ سپر دفاعی در برابر فروپاشی ملی» منتشر کرد؛ یادداشتی که با مرور تجربه جنگ ویتنام و شکل‌گیری جنبش تفکر نقادانه در آمریکا، بر نقش آموزش مهارت‌های استدلال‌ورزی و گفت‌وگو در جلوگیری از دوقطبی‌سازی و خطاهای جمعی تأکید دارد. نویسنده توضیح می‌دهد که چگونه اعتراضات دانشگاهی و جنبش‌های فکری دهه ۶۰ و ۷۰ آمریکا، اهمیت تربیت شهروندانی دارای قدرت تحلیل و تشخیص را آشکار کرد و به شکل‌گیری جریان‌هایی مانند «فلسفه برای کودکان» انجامید. کریمی در ادامه با اشاره به شرایط امروز ایران و آنچه از آن با عنوان «جنگ رمضان» یاد می‌کند، ضعف در آموزش تفکر نقادانه و سواد رسانه‌ای را یکی از عوامل ناتوانی بخشی از جامعه در تحلیل رویدادها می‌داند. او معتقد است نبود مهارت تفکیک حقیقت از تبلیغات، جامعه را در برابر دوقطبی‌سازی، برچسب‌زنی و تأثیرپذیری از رسانه‌ها آسیب‌پذیر می‌کند. این پژوهشگر همچنین تأکید می‌کند آموزش تفکر نقادانه اگرچه ممکن است برای ساختارهای سنتی چالش‌هایی ایجاد کند، اما در جهان امروز نادیده گرفتن آن می‌تواند خطرات بیشتری برای انسجام اجتماعی و امنیت ملی به همراه داشته باشد.

متن کامل یادداشت را اینجا بخوانید. 

داده‌های جعلی؛ چالش هوش مصنوعی در علوم اسلامی

سیدمجید نبوی، پژوهشگر حوزه دین و هوش مصنوعی، به بررسی فرصت‌ها و تهدیدهای هوش مصنوعی در عرصه پژوهش و علوم دینی پرداخت. وی با اشاره به تأثیر گسترده این فناوری بر بازار کار، تأکید کرد گرچه هوش مصنوعی برخی مشاغل را حذف می‌کند، اما هم‌زمان زمینه ایجاد مشاغل جدید را نیز فراهم خواهد کرد. او همچنین نسبت به فاصله گرفتن برخی فعالان علوم دینی از فناوری‌های نوین هشدار داد و این نگاه محتاطانه یا سلبی را عاملی برای عقب‌ماندگی در پژوهش‌های دینی دانست.

نبوی با بیان اینکه ابزارهایی مانند ChatGPT، Gemini و Claude در کنار مزایایی چون؛ سرعت و قدرت پردازش بالا، می‌توانند به تضعیف تفکر نقادانه و اصالت پژوهش منجر شوند، تأکید کرد استفاده از هوش مصنوعی نباید جایگزین تعامل فکری پژوهشگر با متن شود. وی همچنین به خطر «داده‌های جعلی» در حوزه علوم قرآنی و اسلامی اشاره کرد و نبود منابع معتبر شیعی به زبان انگلیسی در فضای مجازی را یکی از چالش‌های مهم دانست. این پژوهشگر در عین حال، توسعه سامانه‌های بومی دینی و بهره‌گیری از ظرفیت ترجمه هوش مصنوعی را فرصتی برای معرفی معارف اصیل شیعی در سطح جهانی ارزیابی کرد.

روایت هفتاد سال معلمی در بزرگداشت یوسف ثبوتی

عصر روز ۲۲ اردیبهشت‌ماه بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار میزبان آیین بزرگداشت پروفسور یوسف ثبوتی، فیزیکدان برجسته ایرانی و مؤسس دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان بود؛ مراسمی که با رونمایی از کتاب «سخن ثبوتی» همراه شد و جمعی از استادان و چهره‌های علمی کشور در آن به بیان خاطرات، دیدگاه‌ها و ویژگی‌های علمی و اخلاقی این استاد پیشکسوت پرداختند. آیت‌الله سیدمصطفی محقق داماد در این مراسم، ثبوتی را دانشمندی اهل «استنباط در علم» و نظریه‌پردازی توصیف کرد و با اشاره به نگاه عمیق او به علم، تأکید کرد که این فیزیکدان برجسته همواره بر محدود بودن دانسته‌های بشر در برابر عظمت کیهان تأکید داشته است. سخنرانان همچنین وطن‌دوستی، صراحت، تواضع، توجه به آموزش و تلاش برای ساختن نهادهای علمی ماندگار را از ویژگی‌های برجسته او برشمردند.در این آیین، حسین معصومی همدانی، سعدالله نصیری قیداری، حمید خالصی‌فرد و رضا منصوری نیز از نقش ثبوتی در توسعه آموزش عالی، تأسیس دانشگاه علوم پایه زنجان، تربیت نسل‌های متعدد دانشجو و ترویج نگاه علمی و امیدبخش به آینده ایران سخن گفتند. آنان تأکید کردند ثبوتی با وجود سال‌ها فعالیت علمی در خارج از کشور، به ایران بازگشت و عمر خود را صرف آموزش، پژوهش و بنیان‌گذاری نهادهای علمی کرد. پروفسور ثبوتی نیز در سخنان پایانی، علم تجربی را مبتنی بر مشاهده، استدلال و آزمون دانست و با اشاره به مسیر تحول علم از گالیله تا اینشتین، یادآور شد که با وجود همه پیشرفت‌ها، ناشناخته‌های جهان همچنان بسیار بیشتر از دانسته‌های بشر است.

گزارش کامل نشست را اینجا بخوانید. 

هدف حمله به دانشگاه‌ها، آینده ایران است

23 اردیبهشت‌ماه دانشگاه شهید بهشتی میزبان همایش «امر ملی و جنگ» بود؛ نشستی که در فضایی متأثر از حملات اخیر و با شعار «دانشگاه؛ ناجی ایران» برگزار شد. وحید شالچی، معاون فرهنگی وزیر علوم، در این مراسم با تشریح ابعاد جنگ ترکیبی علیه ایران، از دانشگاه به‌عنوان «وجدان بیدار جامعه» و پناهگاه گفت‌وگوی ایرانیان یاد کرد و گفت دشمن تنها مراکز نظامی را هدف نگرفته، بلکه با حمله به دانشگاه‌ها، مراکز علمی و زیرساخت‌ها، آینده ایران را نشانه رفته است. او با اشاره به جنگ رسانه‌ای، اقتصادی و شناختی علیه جامعه ایران تأکید کرد که دانشگاه در چنین شرایطی وظیفه دارد از سرمایه اجتماعی و همبستگی ملی محافظت کند و در کنار بیان دردها، روایتگر توانمندی‌ها و امید اجتماعی نیز باشد. شالچی همچنین نقش دانشگاه را فراتر از آموزش دانست و بر مسئولیت آن در حوزه‌هایی چون فناوری، بازسازی اقتصادی، کاهش آسیب‌های روانی جنگ و ترسیم افقی روشن برای آینده کشور تأکید کرد.

سایر اخبار مرتبط نسبت به پوشش این نشست را در ادامه بخوانید:

ایران در کانون دگرگونی‌های نظم نوین جهانی قرار دارد

ریشه‌ بحران‌های سیاسی در بحران اندیشه نهفته است

تبدیل مفهوم میهن از روایتی تاریخی به واقعیتی زنده در روزهای بحران

تقابل با دانش و دانشگاه، جنگ با بنیان تمدنی ایران است

گزارش تصویری پوشش این همایش را اینجا ببینید. 

حکمت، اخلاق و یک عمر معلمی؛ گرامیداشت استاد محمدحسین حشمت پور

در این هفته نخستین سالگرد درگذشت استاد محمدحسین حشمت‌پور، از اساتید برجسته حکمت و فلسفه اسلامی، برگزار شد. به همین مناسبت، نشست‌ها، آیین‌های بزرگداشت و گفت‌وگوهایی با هدف پاسداشت یاد و نام او در عرصه اندیشه و حکمت اسلامی برگزار شد؛ برنامه‌هایی که در آن شاگردان، اساتید و پژوهشگران از ابعاد علمی، اخلاقی و شخصیتی ایشان سخن گفتند.

آیت‌الله غلامرضا فیاضی، رئیس مجمع عالی حکمت اسلامی، در مراسم یادبود استاد حشمت‌پور که در دانشگاه قم برگزار شد، با تأکید بر جایگاه عقل در معارف اسلامی، عقل را «حجت باطنی» انسان دانست که بشر را به شناخت خدا، ضرورت نبوت و مسیر سعادت هدایت می‌کند. وی با استناد به آیات قرآن و دیدگاه‌های ابن‌ سینا، ملاصدرا و آیت‌الله جوادی آملی، نقش عقل، ایمان و عمل صالح را در تعالی انسان تبیین کرد و استاد حشمت‌پور را نمونه‌ای از زیست عقلانی و الهی معرفی کرد.

حجت‌الاسلام والمسلمین مرتضی جوادی آملی در بخش دیگری از این مراسم با تجلیل از شخصیت علمی و اخلاقی استاد، او را نمونه‌ای از یک «حکیم جامع» دانست که توانسته بود حکمت مشاء، اشراق و حکمت متعالیه را در کنار اخلاق، زهد و مجاهدت علمی جمع کند. وی با اشاره به توصیف آیت‌الله العظمی جوادی آملی از استاد حشمت‌پور، تأکید کرد که او نه‌تنها در عرصه علوم عقلی صاحب‌نظر بود، بلکه از تعلقات دنیوی و حتی تعصبات علمی نیز فاصله داشت. او در ادامه سخنان خود با تبیین جایگاه فلسفه، عرفان، کلام و علوم طبیعی در شناخت حقیقت، بر ضرورت هم‌افزایی علوم و پرهیز از تقابل میان آن‌ها تأکید کرد. وی با استناد به آیات قرآن و مبانی حکمت متعالیه گفت راه‌های مختلف معرفتی می‌توانند انسان را به «حق» برسانند و اختلاف علمی، اگر به هم‌افزایی و گفت‌وگو منجر شود، امری مطلوب است. او همچنین حوزه و دانشگاه را به دوری از مخالفت‌های علمی و حرکت در مسیر وحدت معرفتی فراخواند.

سایر اخبار این مناسبت را بخوانید:

حکمت در محضر استاد حشمت‌پور؛ روایتی از علم، اخلاق و ممارست

استاد حشمت‌پور؛ فیلسوفی در حجاب معاصرت و شکوه گمنامی

سخن از محضر استادی که در دانش آرام گرفته بود 

بعثت امت؛ از توحید اجتماعی تا مقاومت مردمی

در نشست «الهیات جنگ در حکمت اسلامی» که از سوی مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران برگزار شد، محمد جعفری هرندی با تبیین مفهوم «بعثت مردم» از منظر قرآن و حکمت اسلامی، تأکید کرد رسالت انبیا تنها به هدایت فردی محدود نبوده، بلکه تحقق توحید در عرصه اجتماعی و مقابله با نظام سلطه را نیز دربر می‌گیرد. وی با استناد به آیات قرآن و دیدگاه‌های امام خمینی(ره) و رهبر انقلاب، انقلاب اسلامی و حضور مردم در میدان مقاومت را جلوه‌ای از «بعثت امت» و تجلی اراده الهی در جامعه دانست.او همچنین با انتقاد از تحلیل‌های مادی‌گرایانه برخی جامعه‌شناسان سکولار، حوادث اخیر را فراتر از تبیین‌های صرفاً اجتماعی و اقتصادی توصیف کرد و گفت وحدت شکل‌گرفته در جامعه، وحدتی قدسی و برخاسته از پیوند اسلامیت و ایرانیت بوده است. این استاد حوزه و دانشگاه، حضور نسل جوان در عرصه مقاومت را نشانه ظرفیت تربیتی و اعتقادی «بعثت مردم» دانست و بر ضرورت بازنگری در علوم انسانی بر پایه این تجربه اجتماعی تأکید کرد.

هنگام اندوه به زیارت امام رضا(ع) بروید

در مراسم روز زیارتی امام رضا(ع) در مشهد مقدس، حجت‌الاسلام والمسلمین سیدحسین هاشمی‌نژاد، استاد و خطیب حوزه، با بیان اینکه نام مبارک «علی» از اسماء اعظم الهی است، تأکید کرد توسل به اهل‌ بیت(ع) و قسم دادن خداوند به این نام می‌تواند زمینه استجابت دعا و گشایش مشکلات را فراهم کند. وی زیارت امام رضا(ع) را مایه آرامش، رفع غم و گره‌گشایی از زندگی دانست و توصیه کرد افراد در زمان گرفتاری و اندوه به حرم رضوی پناه ببرند. وی همچنین بر اهمیت حضور قلب در زیارت، یاد کردن از اموات و توسل به حضرت فاطمه(س) هنگام تشرف به حرم تأکید کرد و با اشاره به روایات مربوط به فضیلت زیارت امام رضا(ع)، گفت زائران حضرت علاوه بر بهره‌مندی از ثواب فراوان، در شب اول قبر نیز مورد عنایت و تفقد امام معصوم قرار خواهند گرفت.

اجازه آیت‌الله العظمی نوری همدانی به پرداخت وجوهات شرعی مقلدان امام شهید به رهبر انقلاب

حضرت آیت‌الله العظمی حسین نوری همدانی به استفتای جمعی از مقلدان رهبر شهید درباره نحوه پرداخت وجوهات شرعی پاسخ دادند. پرسش مطرح‌شده از سوی افرادی بود که با اجازه این مرجع، بر تقلید سابق خود باقی مانده‌اند و درباره صحت پرداخت وجوهات شرعی به رهبر شهید سؤال کرده بودند. آیت‌الله العظمی نوری همدانی در پاسخ خود با تأکید بر اینکه وجوهات شرعی در نهایت در مسیر اعتلای حوزه‌های علمیه، اداره امور طلاب و پیشبرد فعالیت‌های دینی مصرف می‌شود، اعلام کردند که با توجه به شناخت موجود نسبت به رهبر شهید به‌عنوان فقیهی جامع‌الشرایط، پرداخت وجوهات شرعی مقلدان ایشان به معظم‌له موجب «برائت ذمه» خواهد بود. این پاسخ در واقع تأکیدی دوباره بر اعتبار شرعی این پرداخت‌ها برای مقلدانی است که همچنان با اذن مرجع فعلی بر تقلید پیشین خود باقی مانده‌اند.

نگاهی به جایگاه زن و ساختار خانواده در ایران باستان

در این هفته سرویس اندیشه و معارف ایکنا به معرفی کتاب «زن، ازدواج و خانواده در ایران باستان» نوشته حسین‌علی جعفری پرداخت. این کتاب پژوهشی با تکیه بر متون دینی زرتشتی، منابع تاریخی و مطالعات علمی، به بررسی جایگاه زنان، ساختار خانواده، آیین‌های ازدواج و قوانین مربوط به زنان در ایران پیش از اسلام، به‌ ویژه دوره ساسانی، می‌پردازد. نویسنده همچنین با نقل اندرزهای منسوب به زرتشت، بر اهمیت خانواده، وفاداری، مسئولیت‌پذیری و احترام متقابل در زندگی مشترک تأکید کرده است.

در بخش‌های مختلف کتاب، وضعیت اجتماعی و حقوقی زنان در دوره‌های عیلامی، ماد، هخامنشی، اشکانی و ساسانی بررسی شده و موضوعاتی مانند پیمان زناشویی، چندهمسری، طلاق و انواع ازدواج در ایران باستان مورد توجه قرار گرفته است. این اثر که از سوی انتشارات حکمت و عرفان منتشر شده، منبعی قابل توجه برای علاقه‌مندان به تاریخ، فرهنگ و مطالعات زنان در ایران باستان به شمار می‌آید.

انتهای پیام