به گزارش ایکنا، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، سلسله نشست‌هایی با عنوان «الهیات جنگ در حکمت اسلامی» را با حضور جمعی از اساتید و پژوهشگران برگزار می‌کند. در این نشست‌ که صبح امروز 22 اردیبهشت برگزار شد، محمد جعفری هرندی، عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی، با موضوع « بعثت مردم و ظرفیت های اعتقادی و تربیتی آن از منظر قرآن کریم» به ایراد سخنرانی پرداخت.

در ادامه، متن سخنان وی را می‌خوانیم:

آنچه در پهنه تاریخ مشاهده می‌کنیم، بر پایه حکمت الهی و اراده متجلی خداوند در سایه صفت هدایت الهی است. خداوند متعال انبیا را مبعوث کرد تا ربوبیت حضرت حق را در عالم متجلی سازند و جامعه انسانی را در ذیل ولایت و اراده الهی به سعادت و تعالی رهنمون شوند. آیات متعدد قرآن بر این معنا دلالت دارد؛ خداوند رسولان را برانگیخت تا کتاب و حکمت را تعلیم دهند و بشارت و انذار را به‌عنوان دو رکن هدایت بیان دارند. بعثت، مفهومی ویژه انبیا است و هدف آن، تحقق عبودیت خداوند و پرهیز از طاغوت است؛ یعنی توحید در دل و جان انسان‌ها تجلی یابد و از الهه‌های دروغین فاصله گیرند و به ربوبیت حقیقی الهی روی آورند.

در آغاز، تفسیر رایج از این آیات ناظر بر جنبه فردیِ توحید بود؛ اما انبیا فراتر از این مأموریت داشتند. مقام معظم رهبری در مباحث پیش از انقلاب، به‌ ویژه در «طرح کلی اندیشه اسلامی»، این معنا را تبیین کردند که هدف نهایی انبیا تثبیت توحید در عرصه اجتماعی است؛ یعنی جامعه انسانی باید به درک و رتبه‌ای از جهان‌بینی توحیدی برسد تا رفتار اجتماعی آن در مسیر توحید جلوه‌گر شود.

مهم‌ترین جلوه توحید اجتماعی، نفی طاغوت‌های زمانه و فراعنه‌ای است که با روحیه استکباری «أنا ربّکمُ الأعلی» می‌کوشند نظام سلطه را بر جهان حاکم سازند. توحید اجتماعی در مخالفت با این تواغیت معنا می‌یابد، و انقلاب اسلامی ایران نیز به برکت رهبری امام و مردم، در همین مسیر شکل گرفت. امام خمینی در کتاب «ولایت فقیه» بیان می‌کنند که بخش عظیمی از تعالیم اسلام در بُعد اجتماعی معنا می‌یابد و تنها در سایه حکومت اسلامی قابلیت تحقق دارد.

بر این اساس، بعثت انبیا باید به بعثت امت و مردم بینجامد؛ چراکه تحقق توحید اجتماعی زمانی کامل می‌شود که مردم خود مبعوث شوند و به کنش و حرکت توحیدی دست زنند. از همین‌روست که مقام معظم رهبری در بیانات خود، انقلاب اسلامی را «بعثت مردم» نامیده‌اند و تأکید دارند هرگاه حادثه‌ای برای کشور رخ دهد، خداوند این مردم را برای مقابله مبعوث خواهد کرد. این تعبیر، ریشه در نگرش عرفانی و الهی ایشان دارد که حوادث بزرگ را تجلی اراده ربوبی در بعثت مردم می‌دانند.

در قرآن نیز به این معنا اشاره شده است؛ از جمله در آیه ۵ سوره قصص: «وَنُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِينَ». این اراده الهی، تکوینی و تخلف‌ناپذیر است و در انقلاب اسلامی متجلی شد؛ مردمان، مبعوث‌شدگانِ الهی گشتند و اراده خدا را در عرصه اجتماع محقق ساختند. همچنین در آیه ۵ سوره اسراء، تعبیر «بَعَثْنَا عَلَيْكُمْ عِبَادًا لَنَا أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ» آمده است؛ یعنی خداوند بندگان صاحب‌قوت را مبعوث می‌کند تا در برابر فتنه‌ها بایستند. این آیات مصداق روشنی از بعثت مردم و رزمندگان در عرصه میدان است و نشان می‌دهد که قرآن کتاب زنده و ناظر به حوادث امروز ماست.

از منظر حکمت و فلسفه نیز این معنا قابل تحلیل است. ابن‌سینا در آثار خود همچون «اشارات و تنبیهات» و «الهیات شفا» بیان می‌کند که فلسفه بعثت انبیا سامان‌دهی حیات اجتماعی انسان و برقراری عدالت اجتماعی است. خواجه نصیرالدین طوسی نیز در «تجرید الاعتقاد» ده اثر برای بعثت ذکر می‌کند که یکی از مهم‌ترین آن‌ها حفظ و تکمیل نوع انسانی است.

در دنیای امروز، نظام سلطه جهانی ضددین و ضد انسانیت است و تنها تعالیم انبیا قادر به حفظ معنای حقیقی حیات انسانی‌اند؛ خواه در بُعد جسمانی و خواه در بُعد معنوی. این همان عرصه‌ای است که انقلاب اسلامی و بعثت مردم در برابر نظام‌های سکولار و استکباری تعریف می‌شود.

حادثه اخیر و حماسه‌ای که در طول هفتاد و دو شب رقم خورد، تجلی اراده الهی در قلب مردم بود. وحدتی که شکل گرفت، وحدتی صرفاً ملی نبود؛ بلکه وحدتی الهی، قدسی و وجودی بود در برابر هویت کفر و استکبار. این خروش، حاصل آمیزش ایرانیت و اسلامیت است؛ دو بُعد مکمل که در اندیشه امام و رهبری بر آن تأکید شده است.

ایرانیان در تمام طول تاریخ در برابر ظلم و ستم ایستاده‌اند و این ویژگی اکنون نیز در قالب مقاومت متجلی شده است. متأسفانه برخی جامعه‌شناسانِ سکولار، خاستگاه دینی این حوادث را نادیده می‌گیرند و تحلیل‌های مادی‌گرایانه ارائه می‌کنند؛ حال آن‌که حادثه اخیر، همچون انقلاب اسلامی، با هیچ نظریه صرفاً اجتماعی یا اقتصادی قابل تبیین نیست.

همچنین باید به ظرفیت‌های اعتقادی و تربیتی بعثت مردم اشاره کرد. الهیات ما در خیابان متجلی شده است؛ یعنی باورهای عمیق دینی در عرصه حضور مردمی ظهور یافته‌اند. عزت‌طلبی، ایمان به وعده الهی، و مقاومت در برابر زور، جلوه‌های خداشناسی و انسان‌شناسی نوینی را رقم زده‌اند. نوجوانان و جوانان ما که پیش‌تر گرفتار فضای مجازی و انزوا بودند، اکنون به صحنه آمده‌اند؛ این حضور، درس شجاعت، عزت و ایمان است.

بعثت مردم ظرفیت تربیتی بزرگی دارد و نشان می‌دهد که علوم انسانی ما باید پس از این حادثه نوسازی شود؛ از روان‌شناسی و جامعه‌شناسی تا مدیریت و اقتصاد. وقت آن رسیده که از این تجربه مردمی در همه عرصه‌ها بهره گرفت و فصل تازه‌ای را در پژوهش‌ها و نظریه‌های علمی کشور گشود.

یادآور می‌شود سلسله نشست های الهیات جنگ از ۱۴ تا ۳۰ اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۵ هر روز ساعت ۱۰ صبح به‌صورت مجازی برگزار می‌شود و علاقه‌مندان می‌توانند از طریق پیوند https://www.skyroom.online/ch/irip/azadqom۱ در این نشست شرکت کنند.

انتهای پیام