این پژوهشگر با اشاره به اینکه برخی کشورهای اسکاندیناوی با نگاهی اقتصادی به کودک به‌عنوان یک «بازار»، در تلاش برای ارتقای سن کودکی تا ۲۵ سال هستند، تصریح کرد: ممکن است کودکی در یک جامعه در ۱۸ سالگی هنوز به رشد لازم نرسیده باشد، در حالی که در جامعه‌ای دیگر، فرد در ۱۵ سالگی به شکوفایی و رشد رسیده باشد. در نگاه دینی، «رشد» مفهومی فرهنگی است و نمو جسمانی تنها یکی از شاخص‌های آن محسوب می‌شود. در قرآن کریم نیز به سه نوع بلوغ اشاره شده است: بلوغ «حُلم» (جسمی)، بلوغ «اَشُد» (که در مورد حضرت موسی(ع) مطرح شده و برخی مفسران سن ۴۰ سالگی را برای آن بیان کرده‌اند) و بلوغ «نکاح».

وی در ادامه به تبیین دوران‌های مختلف کودکی از منظر اسلام پرداخت و افزود: در آموزه‌های دینی، مراحل مختلفی نظیر خردسالی، کودک ممیز، کودک وزیر و… تعریف شده و دوران کودکی به سه مرحله هفت‌ساله تقسیم گشته است؛ چنان‌که پیامبر اکرم(ص) فرمودند فرزندان کوچک ما، امیران ما هستند. ربانی درباره رابطه کودکی و بزرگسالی خاطرنشان کرد: در نگاه مدرن، کودکی دوره‌ای کاملاً مستقل، اصیل و سرشار از رهایی و آزادی است که زبان و نیازهای خاص خود را دارد. اما برداشت بنده از نگاه دینی، «هویت مستقلِ وابسته» است؛ به این معنا که دوره کودکی ضمن برخورداری از استقلال در زبان، هویت و نیازها، نوعی پیوستگی و وابستگی را نیز با خود دارد.

ربانی تأکید کرد پیامبر(ص) بر برخورد مستقل با کودکان، به‌ویژه در بازه زمانی ۷ تا ۱۱ سالگی که دوره آزادی و استقلال (با ملاحظات خاص) است، تأکید داشتند. پس از این دوره، کودک باید به تدریج مسئولیت‌پذیر شده و برخی احکام دینی را، ولو به صورت تمرینی، انجام دهد. 

وی افزود: مراقبت از کودکِ ضعیف نباید به معنای کنترل‌گریِ محض باشد و نباید آزادی او را سلب کرد. همچنین با استناد به آیه «اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَزِينَةٌ…»، برخی مفسران معتقدند این اوصاف بیانگر مراحل مختلف زندگی انسان است.

ربانی در بخش دیگری از سخنانش به موضوع «عاملیت» پرداخت و گفت: پرسش این است که آیا کودک در محیط اجتماعی خود کنشگری فعال است یا منفعل؟ در نگاه سنتی، کودک غالباً موجودی منفعل و تحت نظارت ساختارهای اجتماعی و بزرگسالان بود، اما در دوره مدرن، کودکی زمان فعالیت است و کودک می‌تواند در فرآیند تربیت خویش نقش ایفا کند.

ربانی در ادامه اظهار کرد: دوگانه دیگر، تقابل «معصومیت و شرارت» است؛ در روایاتی که درباره حضرت عیسی(ع) وجود دارد، بر معصومیت کودک تأکید شده است؛ اما در ادبیات کلیسایی، به دلیل اعتقاد به گناه نخستین، کودک نیز شرور پنداشته می‌شود. در نگاه سنتی، صفاتی چون غضب، شهوت و حرصِ کودک برجسته بود و بر همین اساس، تأدیب و حتی تنبیه تجویز می‌شد، اما در نگاه مدرن، اصل بر معصومیت کودک است. البته در مدرنیته دو رویکرد وجود دارد: یکی «معصومیت» و دیگری «لوح سفید»؛ به این معنا که کودک مانند صفحه‌ای نانوشته است و هر چه در آن ترسیم شود، شکل می‌گیرد.

وی افزود: با این حال، قرآن کریم با مفهوم «لوح سفید» به معنای تام آن سنخیتی ندارد. اگرچه برخی روایات ممکن است به این مفهوم نزدیک باشند، اما آموزه‌های مربوط به «فطرت» و «طینت» عکس آن را نشان می‌دهند؛ لذا نگاه دینی بیشتر بر معصومیت و فطرت الهی تأکید دارد تا لوح سفید.

این پژوهشگر با اشاره به اینکه در آیات قرآن، مفاهیمی چون «صبی» و «غلام» متضمن وجود غریزه و شهوت در کودکی است، به موضوع فرزندسالاری پرداخت و تصریح کرد: فرزندسالاری در نگاه دینی تنها تا سن هفت‌سالگی معنا دارد و پس از آن، دوره آشنایی با مسئولیت و مسئولیت‌پذیری آغاز می‌شود. وی هشدار داد نباید در این مفهوم دچار افراط و تفریط شد؛ چراکه حتی در هفت سال اول نیز آزادی بدون قید و شرط و بی‌نظمی مجاز نیست و کنترل‌های پیشگیرانه ضرورت دارد. لذا فرزندسالاری نباید در خانواده‌ها به معنای آزادی مطلق و بی‌منطق تعبیر شود.

ربانی بیان کرد: در نگاه مدرن، دوگانه «ناتوانی و اختیار» برای کودک مطرح است، اما در نگاه دینی، مفهوم معادل کودکی، «ضعف» (در ابعاد ارادی، جسمانی، اجتماعی و…) است. واژگانی نظیر «طفولت» بیانگر ضعف فیزیکی، «صبی» نشان‌دهنده ضعف ارادی و «سفیه» به معنای ضعف عقلی و تدبیری است.

 
وی تأکید کرد: در تبیین عرفان برای کودکان، باید اقتضائات زمان و مکان لحاظ شده و از زبان روز استفاده شود؛ ما نمی‌توانیم با ادبیات دهه‌های گذشته با کودک امروز ارتباط برقرار کنیم. ایشان با نقد برخی اسناد داخلی که در آن‌ها کودک صرفاً به عنوان فردی «محروم»، «آسیب‌پذیر» یا فقط «دانش‌آموز» تعریف شده، افزود: در این اسناد به توانمندی‌های کودک اشاره‌ای نشده است. اگر به «کودکیِ ناب» به عنوان دوره‌ای مستقل بنگریم، دیگر کودکان را نادانانی برای هدایت یا قشری آسیب‌پذیر برای کنترل نمی‌بینیم، بلکه هویت جامع آن‌ها را مدنظر قرار می‌دهیم.