در روزگاری که سوءتفاهم و شکاف‌های فرهنگی و دینی، جهان را با چالش‌های عمیق روبه‌رو کرده، بازگشت به «زبان مشترک» بیش از هر زمان دیگری ضرورت یافته است؛ زبانی که نه بر حذف تفاوت‌ها، بلکه بر کشف حقیقتی واحد در پسِ کثرت‌ها استوار است. حقیقتی که در ژرفای ادیان الهی ریشه دارد و با مفهوم «محبت» معنا می‌شود؛ مفهومی که هم در سنت اسلامی و آموزه‌های اهل‌بیت(ع) و هم در تعالیم مسیحیت، به‌عنوان جوهر دین و بنیاد ایمان شناخته شده است.

کتاب «هم‌باوران» اثر عباس خامه‌یار، روایتی زنده و انسانی از همین زبان مشترک است؛ این کتاب حاصل سال‌ها زیست و تعامل نویسنده با ادیبان و اندیشمندان مسیحیِ دلبسته اهل‌بیت(ع) و دوستدار ایران است. خامه‌یار در این اثر، تجربه همزیستی و گفت‌وگوی میان‌دینی را نه در قالب مباحث نظری، بلکه در بستر روایت‌های عینی و دیدارهای شخصی بازگو می‌کند؛ تجربه‌ای که نشان می‌دهد می‌توان در عین تفاوت‌های اعتقادی، به همدلی و فهمی مشترک دست یافت.

خامه یار در مقدمه کتاب خود چنین می‌نویسد:

از نوجوانی نام جرج جرداق در ذهنم چون نغمه‌ای آشنا طنین داشت. مردی که علی را چنان ستود که مسلمانان به شگفت آمدند و از اثر سترگش آن مجموعه‌ی هفت جلدی «الامام على صوت العدالة الانسانية»، پیرامون مولا علی، با ستایش یاد می‌کرد. برای من او نه فقط یک نویسنده‌ی مسیحی بلکه اسطوره‌ای بود از ایمان، ادب و آزادگی انسانی که در دل مسیحیت بر منبر محبت علی ایستاده بود.

کتاب «الإمام علي: صوت العدالة الإنسانية» اثر جورج جرداق در اصل یک مجموعه چند جلدی است که به بررسی ابعاد شخصیت علی بن ابی طالب (ع) می‌پردازد. 

در دل نوجوانی‌ام رؤیایی پنهان شکل گرفت؛ دیدار با نویسنده‌ای مسیحی که نامش با علی و با عدالت و آزادگی گره خورده بود؛ رؤیایی بود دور، دست‌نیافتنی و با این حال زنده و درخشان در اعماق دل.

هرگز نمی‌پنداشتم روزی این رؤیا جامه واقعیت بپوشد، اما تقدیر چنان رقم زد که سال‌ها بعد روزگار مرا به لبنان کشاند؛ سرزمینی که در آن مسلمان و مسیحی هر دو با نوای محبت حسین نفس می‌کشند. 

پای در خانه جورج نهادم. هنوز لرزش صدای نخستین سلامم و گرمی نگاه پر مهرش را به یاد دارم؛ نگاهی که بیش از هر سخنی از ایمان به انسان و عشق به علی سخن می‌گفت. در گفت‌وگو با او و بعدها با هم‌کیشانش، بارها دریافتم که نام علی و حسین در ذهن و زبانشان نه صرفاً یاد دو چهره‌ی تاریخ اسلام که رمز عدالت، آزادگی و فداکاری است. آنان در چهره‌ی امام حسین، بازتابی از باور خویش در باب مسیح مصلوب می‌دیدند و در مصائب کربلا، پژواک اندوهی که بر صلیب در اورشلیم جاری می‌دانستند. برایشان، اشک بر حسین و اندوه بر مسیح دو رود هم‌سو بود که در دریای عشق الهی به هم می‌پیوست. از نگاهشان علی آموزگار عدالت بود و حسین نماد وفاداری به آن عدالت تا پای جان و این همان جوهر مشترکی بود که میان کلیسا و مسجد و محراب پلی از نور می‌ساخت.

در آن روزگار آشوب و نفاق دریافتم که هنوز دل‌هایی هستند که به نور ایمان و عدالت می‌تپند؛ دل‌هایی که فراتر از مرز و مذهب در جست‌وجوی انسانیت‌اند. 

انسان در مسیر آشنایی با فرهنگ‌ها و ادیان دیگر، گاه دریچه‌ای تازه به جان و دل خود می‌گشاید؛ دریچه‌ای که معرفت، ادب و ایمان را در هم می‌آمیزد. مراودات با ادیبان و شاعران مسیحی که دل در گرو محبت امام علی و خاندان عصمت و طهارت نهاده‌اند، نه تنها تجربه‌ای فرهنگی و ادبی است، بلکه سفری است در عمق محبت و ارادت به اهل بیت. بسیاری از این بزرگواران، با نهج‌البلاغه آشنا شده و از سخنان حکیمانه امیرالمؤمنین درس گرفته‌اند؛ پیوندی که آنان را به سالار شهیدان حضرت امام حسین نزدیک می‌کند و در آن، مشترکاتی عمیق با تعالیم حضرت مسیح یافته‌اند.

امام حسین و حضرت مسیح هر دو در مسیر رسالت الهی، درد و رنج انسان‌ها و ظلم حاکمان را به جان خریدند و با پایبندی کامل به حقیقت و عدالت، پیام‌آور رحمت و هدایت شدند. هر دو در مقابله با طاغوت زمان خود ایستادند و بر اصول الهی و اخلاقی خود پای فشردند. قیام امام حسین در کربلا و مبارزه حضرت مسیح با ستمگران، جلوه‌ای از یک روح متعالی و همدلی با مظلومان است؛ مظلومانی که همیشه نیازمند صدای عدالت و اخلاق‌اند.

ادیبان و شاعران مسیحی که عاشق اهل بیت شده‌اند، همین دردهای مشترک میان سالار شهیدان ما و پیامبر نجات‌بخش خود را می‌بینند و در می‌یابند که ارادت خالصانه به اهل بیت، نه محدود به یک آیین بلکه متعلق به وجدان و وجوه انسانی است. آنان با عشق و صداقت نشان می‌دهند که محبت حقیقی به امام علی، امام حسین و اهل بیت، می‌تواند پلی باشد میان ادیان و فرهنگ‌ها و تجربه‌ای باشد که قلب و ذهن را به سوی حقیقت و معنویت فرا می‌خواند.

من در لبنان با نویسندگان، شاعران، متفکران و روحانیان مسیحی بسیار نشست و برخاست داشتم. با برخی از آنان دوستی‌ام چنان صمیمی شد که خانواده‌هایمان نیز با یکدیگر در رفت‌وآمد بودند؛ دوستی‌هایی که حصارهای خودساخته را در می‌نوردید و به انسانیت می‌رسید.

این مراودات برای من تنها دیدارهایی فرهنگی نبودند، بلکه تجربه‌هایی روحی و انسانی بودند؛ آینه‌ای که در آن می‌توانستم چهره‌ی ایمان را در آیین‌های گوناگون تماشا کنم. هر یک از این چهره‌ها روایتی داشت از جست‌وجوی حقیقت، از عشق به عدالت، از احترام به علی؛ و هر دیدار با آنان، فصلی تازه در دفتر خاطراتم گشود. در طول این سال‌ها در دیدارها و مکاتبات، از صمیم جان کوشیدم تا باور و عشق آنان به اهل بیت را بشنوم، بنویسم و در حافظه‌ی روزگار نگاه دارم.

این کتاب حاصل همان سال‌هایی‌ست که میان ناقوس و اذان زیستم. در هر دیدار چیزی از ایمان آموختم و چیزی از محبت نوشیدم.

من این سطرها را نوشتم تا یادگار بماند که در میانه‌ی طوفان‌ها و تعصبات، هنوز می‌توان با لبخندی ساده پلی از دل به دل زد.

و شاید روزی در آینده‌ای نزدیک، جهانیان بدانند که گفت‌وگو میان ادیان نه شعار بلکه سرنوشت نجات بشریت است. در این نوشتار، یاد آن روزها را بازگو کردم؛ از لحظات ناب هم‌نشینی با مردان و زنانی که در سیمای مسیح، علی را نیز می‌دیدند؛ که عدالت را نه در مذهب بلکه در انسانیت جست‌وجو می‌کردند. باشد که در این صفحات ردی از ایمان، نوری از محبت و نفسی از امید بازتاب یابد. و اینک به پیشنهاد و اصرار برخی از دوستان و اهل دل بر آن شدم تا یادداشت‌های پراکنده‌ی پیشین و نوشته‌های تازه‌ام را یک‌جا گرد آورم و در قالب این دفتر در معرض نگاه هم‌وطنان و جویندگان حقیقت قرار دهم؛ شاید این روایت صمیمی از مسیحیان عاشق علی و حسین، پلی باشد میان دل‌ها، میان ایمان‌ها و میان مسجد و کلیسا. و بالاخره این کتاب حاصل سال‌ها رؤیا، دوستی، گفت‌وگو و عشق است؛ در سایه‌ی رؤیایی که با نام جرج جرداق آغاز شد و تا امروز در چهره‌ی تمام مسیحیان محب اهل بیت ادامه دارد، آنان که در مسیح حسین را دیدند و در حسین، مسیح را یافتند.

و ما توفيقي الا بالله العلي العظيم

عباس خامه یار

زمستان ۱۴۰۴

انتهای پیام